Dhammacakkappavattana Sutta SN 56.11

Posted on by — No Comments ↓

Anns a’ mhìosachan Bùdach Burmais, tha Diciadain 29 Iuchar 2026 a’ comharrachadh a’ chiad searmon aig a’ Bhùda. Bidh manaich ‘s luchd-na-tìre a’ cruinneachadh gus an sutta seo aithris air an oidhche.

Slighe a’ Bhùda gu Dùsgadh agus a’ Chiad Teagasg aige

A rèir aithris thradaiseanta air sìreadh a’ Bhùda airson dùsgadh, an dèidh dha an taigh fhàgail, chuir e seachad ùine fo stiùir dà thidsear meòrachaidh ainmeil, Āḷāra Kālāma agus Uddaka Rāmaputta. An dèidh dha na sùghaidhean as àirde a choileanadh fo na tidsearan sin, dh’fhaighnich gach fear dhiubh dha fuireach gus leantainn air adhart a’ teagasg. Ach nuair a rinn e sgrùdadh nas doimhne, thuig e nach robh na dòighean sin a’ dèanamh ach a’ cùm fodha fulangas, ach nach robh iad ga spìonadh às an fhreumh.

Leis a’ bhuil seo, dh’fhalbh e leis fhèin agus thòisich e air diofar chleachdaidhean cruaidh-chràbhach, a’ coinneachadh ri còignear chompanaich air an t‑slighe. An dèidh sia bliadhna, fhuair e a‑mach nach robh na cleachdaidhean sin a’ leantainn ach gu cron, chan ann gu dùsgadh. Mar sin, an dèidh dha a shlàinte fhaighinn air ais, shuidh e fo Chraoibh Bodhi, agus tro thrì fairean na h‑oidhche, choilean e Nibbāna mu dheireadh.

Chuir e seachad na seachd làithean no seachd seachdainnean (a rèir dè an traidisean a th’ ann) a bha romhainn, a’ faighinn eòlais air aoibhneas Nibbāna1nibbānassa sukhaṁ anubhavati, nuair a thòisich e a’ smaoineachadh ris fhèin gum bu chòir dha na lorg e a roinn ris an t‑saoghal. Ach bha e teagmhach, oir bha ceàrr-thuigsinn domhainn aig a’ mhòr‑chuid, agus cha mhòr nach do bhruidhinn e fhèin a‑mach às. Mhothaich Brahmā Sahampati a teagamh, thàinig e a‑nuas bho na nèamhan, agus le beagan ìmpidh, chuir am Bùda romha teagasg.

Mar sin, dh’fhalbh e a lorg nan còig cruaidh-chràbhach ris an robh e ag obair roimhe, a’ creidsinn gur iadsan a bha nas deònaiche ‘s nas comasaiche gabhail ris an teagasg. Air an t‑slighe, chaidh e seachad air cruaidh-chràbhach eile air an robh Upaka, agus dh’fhaighnich Upaka dhan Bhùda “A charaid, tha do bhuadhan soilleir, tha dath do chraicinn glan is gèur. Cò thusa a lean, a charaid? Cò an tidsear agad? Cò an Dhamma a tha thu a’ cur an cèill?” Fhreagair am Bùda ann an rann, a’ crìochnachadh le:

“’S iadsan na buadhaichean mar mise
a ràinig crìoch nan truaillidhean.
Tha na stàitean olc air am buadhachadh leamsa,
mar sin, Upaka, ’s e buadhaiche a th’ annam.”

…ris an do fhreagair Upaka, “Dh’fhaodadh sin a bhith, a charaid.” agus, a’ crathadh a chinn, dh’fhalbh e air rathad eile2Gheibhear an làn choinneachadh anns am Pāsarāsi Sutta MN 26.. Lean am Bùda air a thuras gu Isipatana.

Nuair a bha am Bùda a’ dlùthachadh ri Pàirc nam Fiadh, chunnaic na còig cruaidh-chràbhaich e, ach cha robh iad ro thoilichte mu thilleadh. Ged a bha iad modhail agus thug iad cuireadh dha suidhe, bha iad a’ faireachdainn gun robh e air na sàr-bheachdan aca a thrèigsinn mu chruaidh-chràbhadh mar shlighe gu dùsgadh. A dh’aindeoin sin, dh’èist iad ris am Bùda agus ris an teagasg aige.

Leigidh sinn leis an sutta an còrr den sgeulachd a thogail, mar a leanas:

Dhammacakkappavattana Sutta SN 56:113Ma tha thu airson an sutta aithris, gheibh thu e an seo ann am Pāḷi.

Mar a chuala mi: aig aon àm bha am Fear-Saora a’ fuireach ann am Bārāṇasī, ann am Pàirc nam Fiadh aig Isipatana. Thug am Fear-Saora òraid don chòignear mhanach:

“A mhanaich, cha bu chòir dhaibhsan a tha air a dh’fhalbh gun dachaigh4pabbajjā: neach a bha a dhol a‑mach gu bhith gun dachaigh (òrdachadh mar mhanach no banachag) an dà cheann as fhaide seo a leantainn. Dè an dà? An tòir air sonas feòlmhor ann an tlachdan nam mothachaidhean, a tha ìosal, tàireil, dòigh luchd‑na‑tìre, mì‑uasal, gun bhuannachd; agus an tòir air fèin‑chràdh, a tha goirt, mì‑uasal, gun bhuannachd. Gun a bhith a’ tionndadh a‑chum gin de na cinn as fhaide seo, tha an Tathāgata air dùsgadh gu meadhan‑shlighe, a bheir sealladh, a bheir eòlas, a bheir gu sìth, gu fìor eòlas, gu dùsgadh, gu Nibbāna.

“Agus dè, a mhanaich, am meadhan‑shlighe sin air an do dhùisg an Tathāgata, a bheir sealladh, a bheir eòlas, a bheir gu Nibbāna? ’S e seo an t‑Ochd‑Shlighe Uasal: ’s e sin, Sealladh Ceart, Rùn Ceart, Cainnt Chòir, Gnìomh Còir, Cosnadh Ceart, Dìcheall Ceart, Mothachailne Cheart, Còmh‑dhùnadh Ceart. Seo, a mhanaich, am meadhan‑shlighe sin air an do dhùisg an Tathāgata, a bheir sealladh, a bheir eòlas, a bheir gu sìth, gu fìor eòlas, gu dùsgadh, gu Nibbāna.

“Agus, a mhanaich, ‘s e seo am fìrinn uasal a tha seo, an fhulangachd: ‘s e breith fulangachd, ‘s e aoiseachadh fulangachd, ‘s e tinneas fulangas, ‘s e bàs fulangas; a bhith ceangailte ris na tha mì‑thlachdmhor na fhulangachd; a bhith dealaichte bho na tha tlachdmhor na fhulangachd; gun na tha neach ag iarraidh fhaighinn na fhulangachd; ann an gearr, tha na còig cruinneachaidhean greime nam fulangachd.

“Agus, a mhanaich, ‘s e seo fìrinn uasal tùs an fhulangachd: ‘s e seo am miann seo a tha a’ leantainn gu bith ùr, an cois tlachd is ana‑miann, a’ sireadh tlachd an seo is an siud; ’s e sin, miann airson tlachdan nam mothachaidhean, miann airson bith, miann airson sgrios.

“Agus, a mhanaich, ‘s e seo fìrinn uasal crìoch an fhulangachd: ‘s e seo an dol à sealladh gun chòrr agus crìoch air an aon mhiann sin, a leigeil seachad agus a thrèigsinn, saorsa bhuaithe, gun a bhith an urra ris.

“Agus, a mhanaich, ‘s e seo fìrinn uasal an t‑slighe a leanas gu crìoch an fhulangachd: ‘s e seo an t‑Ochd‑Shlighe Uasal; ’s e sin, Sealladh Ceart, Rùn Ceart, Cainnt Chòir, Gnìomh Còir, Cosnadh Ceart, Dìcheall Ceart, Mothachailne Cheart, Còmh‑dhùnadh Ceart.

“‘’S e seo fìrinn uasal an fhulangachd: mar seo, a mhanaich, a thaobh nithean nach cuala mi riamh, dh’èirich sealladh annam, eòlas, gliocas, fìor eòlas, agus solas.

“‘Feumar an fhìrinn uasal seo an fhulangachd a thuigsinn gu h‑iomlan: mar seo, a mhanaich, a thaobh nithean nach cuala mi riamh, dh’èirich sealladh annam, eòlas, gliocas, fìor eòlas, agus solas.

“‘Tha fìrinn uasal an fhulangachd air a thuigsinn gu h‑iomlan: mar seo, a mhanaich, a thaobh nithean nach cuala mi riamh, dh’èirich sealladh annam, eòlas, gliocas, fìor eòlas, agus solas.

“‘’S e seo fìrinn uasal tùs an fhulangachd’: mar seo, a mhanaich, a thaobh nithean nach cuala mi riamh, dh’èirich sealladh annam, eòlas, gliocas, fìor eòlas, agus solas.

“‘Feumar fìrinn uasal tùs an fhulangachd a thrèigsinn: mar seo, a mhanaich, a thaobh nithean nach cuala mi riamh, dh’èirich sealladh annam, eòlas, gliocas, fìor eòlas, agus solas.

“‘Tha fìrinn uasal tùs an fhulangachd air a trèigsinn: mar seo, a mhanaich, a thaobh nithean nach cuala mi riamh, dh’èirich sealladh annam, eòlas, gliocas, fìor eòlas, agus solas.

“‘’S e seo fìrinn uasal crìoch an fhulangachd: mar seo, a mhanaich, a thaobh nithean nach cuala mi riamh, dh’èirich sealladh annam, eòlas, gliocas, fìor eòlas, agus solas.

“‘Feumar fìrinn uasal crìoch an fhulangachd a thoirt gu buil: mar seo, a mhanaich, a thaobh nithean nach cuala mi riamh, dh’èirich sealladh annam, eòlas, gliocas, fìor eòlas, agus solas.

“‘Tha fìrinn uasal crìoch an fhulangachd air a toirt gu buil: mar seo, a mhanaich, a thaobh nithean nach cuala mi riamh, dh’èirich sealladh annam, eòlas, gliocas, fìor eòlas, agus solas.

“‘’S e seo fìrinn uasal an t‑slighe a leanas gu crìoch an fhulangachd: mar seo, a mhanaich, a thaobh nithean nach cuala mi riamh, dh’èirich sealladh annam, eòlas, gliocas, fìor eòlas, agus solas.

“‘Feumar fìrinn uasal an t‑slighe a leanas gu crìoch an fhulangachd a leasachadh: mar seo, a mhanaich, a thaobh nithean nach cuala mi riamh, dh’èirich sealladh annam, eòlas, gliocas, fìor eòlas, agus solas.

“‘Tha fìrinn uasal an t‑slighe a leanas gu crìoch an fhulangachd air a leasachadh: mar seo, a mhanaich, a thaobh nithean nach cuala mi riamh, dh’èirich sealladh annam, eòlas, gliocas, fìor eòlas, agus solas.

“Cho fada, a mhanaich, ’s nach robh m’ eòlas agus mo shealladh air na Ceithir Fìrinnean Uaisle seo mar a tha iad dha‑rìribh, nan trì ìrean agus an dà thaobh dheug, air an glanadh gu tur san dòigh seo, cha do dh’fhuagair mi gun robh mi air dùsgadh gu fìor dheagh dhùsgadh gun choimeas anns an t‑saoghal seo le a dhiathan, le Māra, le Brahmā, anns a’ ghinealach seo le a cruaidh‑chràbhaich is a brahmin, le a dhiathan is a dhaoine.

“Ach nuair a bha m’ eòlas agus mo shealladh air na Ceithir Fìrinnean Uaisle seo mar a tha iad dha‑rìribh, nan trì ìrean agus an dà thaobh dheug, air an glanadh gu tur san dòigh seo, an sin dh’fhuagair mi gun robh mi air dùsgadh gu fìor dheagh dhùsgadh gun choimeas anns an t‑saoghal seo le a dhiathan, le Māra, le Brahmā, anns a’ ghinealach seo le a cruaidh‑chràbhaich is a brahmin, le a dhiathan is a dhaoine. Dh’èirich an t‑eòlas agus an sealladh annam: ‘Chan eil saorsa m’ inntinn air a chrathadh. ’S e seo am breith mu dheireadh agam. Cha bhi bith ùr ann tuilleadh.’” ‘S e sin a thuirt am Fear‑Saora. Bha na còignear manaich air an dòigh na thuirt an Fhear‑Shaora.

Agus fhad ’s a bha an t‑òraid seo ga bruidhinn, dh’èirich anns an Urramach Koṇḍañña an sealladh gun truailleadh, gun smal, air an Dhamma: “Gach nì a tha a’ nàdar èirigh, tha nàdar dol à bith.”

Agus nuair a chaidh an Cuibhle Dhamma a chur an gnìomh leis an Fhear-Saora, thog na diathan a tha a’ fuireach air an talamh guth: “Ann am Bārāṇasī, ann am Pàirc nam Fiadh aig Isipatana, tha an Cuibhle Dhamma gun choimeas seo air a chur an gnìomh leis an Fhear-Saora, nach urrainn do cruaidh‑chràbhach no brahmin no dhia no Māra no Brahmā no dhuine sam bith anns an t‑saoghal stad a chur air.” Nuair a chuala iad guth nan diathan a tha a’ fuireach air an talamh, thog na diathan de rìoghachd nan Ceithir Rìghrean Mòra guth: “Ann am Bārāṇasī… tha an Cuibhle Dhamma gun choimeas seo air a chur an gnìomh leis an Fhear-Saora, nach urrainn stad a chur air… le duine sam bith anns an t‑saoghal.” Nuair a chuala iad guth nan diathan de rìoghachd nan Ceithir Rìghrean Mòra, thog na diathan Tāvatiṁsa… na diathan Yāma… na diathan Tusita… na diathan Nimmānarati… na diathan Paranimmitavasavatti… na diathan de chompanaidh Bhràhma guth: “Ann am Bārāṇasī, ann am Pàirc nam Fiadh aig Isipatana, tha an Cuibhle Dhamma gun choimeas seo air a chur an gnìomh leis an Fhear-Saora, nach urrainn do chruaidh‑chràbhach no brahmin no dhia no Māra no Brahmā no dhuine sam bith anns an t‑saoghal stad a chur air.

Mar sin, aig a’ mhionaid sin, aig an tiotag sin, san dhiog sin, sgaoil an glaodh cho fada ri saoghal Brahmā, agus chrath, chrith, agus chrean an siostam‑saoghail deich mìle seo, agus nochd deàrrsadh glòrmhor gun tomhas anns an t‑saoghal a bha a’ dol thairis air mòrachd dhiadhaidh nam diathan.

An sin thubhairt am Fear‑Saora an abairt aotrom seo: “Gu dearbh, tha Koṇḍañña air tuigse fhaighinn! Gu dearbh, tha Koṇḍañña air tuigse fhaighinn!” Mar seo fhuair an t‑Urramach Koṇḍañña an t‑ainm Aññā Koṇḍañña – Koṇḍañña a Thuig.”

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

  • 1
    nibbānassa sukhaṁ anubhavati
  • 2
    Gheibhear an làn choinneachadh anns am Pāsarāsi Sutta MN 26.
  • 3
    Ma tha thu airson an sutta aithris, gheibh thu e an seo ann am Pāḷi.
  • 4
    pabbajjā: neach a bha a dhol a‑mach gu bhith gun dachaigh (òrdachadh mar mhanach no banachag)

Na Còig Amalan

Posted on by — No Comments ↓

San fharsaingeachd, bidh daoine a’ sireadh sonas taobh a-muigh dhiubh fhèin leis a’ chreideas gur e “nithean” a bheir sonas dhuinn, ge bith an e nithean a tha brèagha ri am faicinn, nithean le fuaim thlachdmhor, nithean le fàileadh cùbhraidh, nithean le blas math, nithean a bheir tlachd corporra, agus mu dheireadh ach ‘s dòcha as cudromaiche, smuaintean tlachdmhor.

Nuair a dh’fhaightear dheth am bi duine a’ meòrachadh, ‘s e “Cha bhi, tha e ro dhoirbh dhomh” am freagairt cha mhòr a bhios aca.

Āvaraṇasuttaṁ 5.51 – Na Amalan

Mar a chuala mi. Aig aon àm bha am Fear-Saorsa a’ fuireach an Sāvatthī ann an Coille Jeta, ann an àrainn Anāthapiṇḍika. An sin thug am Fear-Saorsa òraid do na manaich: “A mhanaich!”

“A dhuine uasail!” fhreagair na manaich sin. Thuirt am Fear-Saorsa seo:

“A mhanaich, tha na còig amalan seo ann, bacadh, cuing na h‑inntinn, stàitean a lagaicheas gliocas. Dè na còig? (1) Tha miann nam mothachaidhean na amal, na bhacadh, na chuing na h‑inntinn, na stàit a lagaicheas gliocas. (2) Tha droch-rùn na amal, na bhacadh, na chuing na h‑inntinn, na stàit a lagaicheas gliocas. (3) Tha marbhantachd is tromadas na amal, na bhacadh, na chuing na h‑inntinn, na stàit a lagaicheas gliocas. (4) Tha idrisg is iomagain na amal, na bhacadh, na chuing na h‑inntinn, na stàit a lagaicheas gliocas. (5) Tha teagamh na amal, na bhacadh, na chuing na h‑inntinn, na stàit a lagaicheas gliocas. Is iad sin na còig amalan, bacadh, cuing na h‑inntinn, stàitean a lagaicheas gliocas.

“A mhanaich, gun a bhith air na còig amalan sin a thrèigsinn, bacadh, cuing na h‑inntinn, stàitean a lagaicheas gliocas, chan eil e comasach gum bi manach, le a ghliocas lag is fann, eòlach air a mhath fhèin, math chàich, no math an dà chuid, no gun coilean e eadar-dhealachadh os-nàdarrach ann an eòlas agus sealladh a tha airidh air na h‑uaislean. Abair, a mhanaich, gun robh abhainn a’ sruthadh sìos bho bheinn, a’ siubhal astar fada, le sruth luath, a’ giùlan mòran sprùilleach. An uair sin, air gach bruaich, dh’fhosgladh duine slighean uisgeachaidh. Anns a’ chùis sin, bhiodh an sruth ann am meadhan na h‑aibhne air a sgaoileadh, air a leudachadh, agus air a roinn, gus nach siubhaladh an abhainn tuilleadh astar fada, le sruth luath, a’ giùlan mòran sprùilleach. Mar sin cuideachd, gun a bhith air na còig amalan sin a thrèigsinn, chan eil e comasach gum bi manach, le a ghliocas lag is fann, eòlach air a mhath fhèin, math chàich, no math an dà chuid, no gun coilean e eadar-dhealachadh os-nàdarrach ann an eòlas agus sealladh a tha airidh air na h‑uaislean.

“Ach, a mhanaich, an dèidh dhaibh na còig amalan sin a thrèigsinn, bacadh, cuing na h‑inntinn, stàitean a lagaicheas gliocas, tha e comasach gum bi manach, le a ghliocas cumhachdach, eòlach air a mhath fhèin, math chàich, agus math an dà chuid, agus gun coilean e eadar-dhealachadh os-nàdarrach ann an eòlas agus sealladh a tha airidh air na h‑uaislean. Abair, a mhanaich, gun robh abhainn a’ sruthadh sìos bho bheinn, a’ siubhal astar fada, le sruth luath, a’ giùlan mòran sprùilleach. An uair sin, dhùineadh duine na slighean uisgeachaidh air gach bruaich. Anns a’ chùis sin, cha bhiodh an sruth ann am meadhan na h‑aibhne air a sgaoileadh, air a leudachadh, agus air a roinn, gus am faodadh an abhainn siubhal astar fada, le sruth luath, a’ giùlan mòran sprùilleach. Mar sin cuideachd, an dèidh dhaibh na còig amalan sin a thrèigsinn, tha e comasach gum bi manach, le a ghliocas cumhachdach, eòlach air a mhath fhèin, math chàich, agus math an dà chuid, agus gun coilean e eadar-dhealachadh os-nàdarrach ann an eòlas agus sealladh a tha airidh air na h‑uaislean.”

Barrachd fhathast air na Trì Teintean

Posted on by — No Comments ↓

Ādittasuttaṁ SN 35:28

Aig aon àm bha am Fear-Saorsa a’ fuireach aig Gaya, aig Ceann Gaya, còmhla ri mìle manach. Thug am Fear-Saorsa òraid do na manaich mar a leanas:

“A mhanaich, tha a h‑uile nì a’ losgadh. Agus dè, a mhanaich, na nithean uile a tha a’ losgadh? Tha an t‑sùil a’ losgadh, tha nithean fradhairc a’ losgadh, tha fìosraiche na sùla a’ losgadh, tha co-thadhal na sùla a’ losgadh, agus ge bith dè am faireachdainn a dh’èireas le co-thadhal na sùla mar chumha – ge bith an tlachdmhor no mì-thlachdmhor no neo‑mhì‑thlachdmhor‑is‑neo‑thlachdmhor – tha esan cuideachd a’ losgadh. Le dè a’ losgadh? Losgadh le teine an ana‑mhiann, le teine an fhuath, le teine a’ cheàrr‑thuigsinn; losgadh le breith, aoiseadh, is bàs; le bròn, nuallan, pian, mì‑thoil-inntinn, agus eu‑dòchas, tha mi ag ràdh.

“Tha a’ chluas a’ losgadh, tha fuaimnean a’ losgadh, tha fìosraiche na cluaise a’ losgadh, tha co-thadhal na cluaise a’ losgadh, agus ge bith dè am faireachdainn a dh’èireas le co-thadhal na cluaise mar chumha – ge bith an tlachdmhor no mì-thlachdmhor no neo‑mhì‑thlachdmhor‑is‑neo‑thlachdmhor –  tha esan cuideachd a’ losgadh. Le dè a’ losgadh? Losgadh le teine an ana‑mhiann, le teine an fhuath, le teine a’ cheàrr‑thuigsinn; losgadh le breith, aoiseadh, is bàs; le bròn, nuallan, pian, mì‑thoil-inntinn, agus eu‑dòchas, tha mi ag ràdh.

“Tha an t‑sròn a’ losgadh, tha fàilidhean a’ losgadh, tha fìosraiche na sròine a’ losgadh, tha co-thadhal na sròine a’ losgadh, agus ge bith dè am faireachdainn a dh’èireas le co-thadhal na sròine mar chumha – ge bith an tlachdmhor no mì-thlachdmhor no neo‑mhì‑thlachdmhor‑is‑neo‑thlachdmhor – tha esan cuideachd a’ losgadh. Le dè a’ losgadh? Losgadh le teine an ana‑mhiann, le teine an fhuath, le teine a’ cheàrr‑thuigsinn; losgadh le breith, aoiseadh, is bàs; le bròn, nuallan, pian, mì‑thoil-inntinn, agus eu‑dòchas, tha mi ag ràdh.

“Tha an teanga a’ losgadh, tha blasan a’ losgadh, tha fìosraiche na teanga a’ losgadh, tha co-thadhal na teanga a’ losgadh, agus ge bith dè am faireachdainn a dh’èireas le co-thadhal na teanga mar chumha – ge bith an tlachdmhor no mì-thlachdmhor no neo‑mhì‑thlachdmhor‑is‑neo‑thlachdmhor – tha esan cuideachd a’ losgadh. Le dè a’ losgadh? Losgadh le teine an ana‑mhiann, le teine an fhuath, le teine a’ cheàrr‑thuigsinn; losgadh le breith, aoiseadh, is bàs; le bròn, nuallan, pian, mì‑thoil-inntinn, agus eu‑dòchas, tha mi ag ràdh.

“Tha an corp a’ losgadh, tha nithean beanailteach a’ losgadh, tha fìosraiche a’ chuirp a’ losgadh, tha co-thadhal a’ chuirp a’ losgadh, agus ge bith dè am faireachdainn a dh’èireas le co-thadhal a’ chuirp mar chumha – ge bith an tlachdmhor no mì-thlachdmhor no neo‑mhì‑thlachdmhor‑is‑neo‑thlachdmhor – tha esan cuideachd a’ losgadh. Le dè a’ losgadh? Losgadh le teine an ana‑mhiann, le teine an fhuath, le teine a’ cheàrr‑thuigsinn; losgadh le breith, aoiseadh, is bàs; le bròn, nuallan, pian, mì‑thoil-inntinn, agus eu‑dòchas, tha mi ag ràdh.

“Tha an inntinn a’ losgadh, tha nithean inntinnidh a’ losgadh, tha fìosraiche na h‑inntinn a’ losgadh, tha co-thadhal na h‑inntinn a’ losgadh, agus ge bith dè am faireachdainn a dh’èireas le co-thadhal na h‑inntinn mar chumha – ge bith an tlachdmhor no mì-thlachdmhor no neo‑mhì‑thlachdmhor‑is‑neo‑thlachdmhor – tha esan cuideachd a’ losgadh. Le dè a’ losgadh?  Losgadh le teine an ana‑mhiann, le teine an fhuath, le teine a’ cheàrr‑thuigsinn; losgadh le breith, aoiseadh, is bàs; le bròn, nuallan, pian, mì‑thoil-inntinn, agus eu‑dòchas, tha mi ag ràdh.

“Faicinn mar sin, a mhanaich, bidh an deisciobal uasal a tha air ionnsachadh a’ faighinn sgàig airson na sùla, airson nithean fradhairc, airson fìosraiche na sùla, airson co-thadhal na sùla, airson ge bith dè am faireachdainn a dh’èireas le co-thadhal na sùla mar chumha – ge bith an tlachdmhor no mì-thlachdmhor no neo‑mhì‑thlachdmhor‑is‑neo‑thlachdmhor; bidh e a’ faighinn sgàig airson na cluaise, airson fuaimean, airson fìosraiche na cluaise, airson co-thadhal na cluaise, airson ge bith dè am faireachdainn a dh’èireas le co-thadhal na cluaise mar chumha; bidh e a’ faighinn sgàig airson na sròine, airson fàilidhean, airson fìosraiche na sròine, airson co-thadhal na sròine, airson ge bith dè am faireachdainn a dh’èireas le co-thadhal na sròine mar chumha; bidh e a’ faighinn sgàig airson na teanga, airson blasan, airson fìosraiche na teanga, airson co-thadhal na teanga, airson ge bith dè am faireachdainn a dh’èireas le co-thadhal na teanga mar chumha; bidh e a’ faighinn sgàig airson a’ chuirp, airson nithean beanailteach, airson fìosraiche a’ chuirp, airson co-thadhal a’ chuirp, airson ge bith dè am faireachdainn a dh’èireas le co-thadhal a’ chuirp mar chumha; bidh e a’ faighinn sgàig airson na h‑inntinn, airson nithean inntinnidh, airson fìosraiche na h‑inntinn, airson co-thadhal na h‑inntinn, airson ge bith dè am faireachdainn a dh’èireas le co-thadhal na h‑inntinn mar chumha – ge bith an tlachdmhor no mì-thlachdmhor no neo‑mhì‑thlachdmhor‑is‑neo‑thlachdmhor. Le bhith a’ faighinn sgàig, fàsaidh e mì‑dhealasach. Tro mhì‑dhealasachas, tha a inntinn air a saoradh. Nuair a tha i air a saoradh, thig an t‑eòlas: ‘Tha i air a saoradh.’ Tuigidh e: ‘Tha breith air a sgrios, tha a’ bheatha naomh air a fuireach, chaidh na b’ fheudar a dhèanamh a dhèanamh, chan eil tuilleadh ann airson an staid seo a bhith.’”

’S e sin a thuirt am Fear-Saorsa. Bha na manaich sin air an dòigh, agus ghabh iad tlachd ann am faclan an Fhear-Shaorsa. Agus fhad ’s a bha an t‑òraid seo ga bruidhinn, bha inntinnean nam mìle manach air an saoradh bho na truaillidhean le gun a bhith a’ greimeachadh.

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

Barrachd air na Trì Teintean

Posted on by — No Comments ↓

Upādānasuttaṁ SN 12:52

Aig an Sāvatthī. “A mhanaich, nuair a bhios duine a’ fuireach le tlachd ann an nithean ris an gabh grèim, fàsaidh a mhiann. Le miann mar chumha, thig grèim; le greim mar chumha, thig cruth‑bith; le cruth‑bith mar chumha, thig breith; le breith mar chumha, thig aoiseadh is bàs, bròn, nuallan, pian, mì‑thoil-inntinn, agus eu‑dòchas. ’S ann mar sin a thig a’ chruinneachadh seo gu lèir an fhulangachd gu bith.

“Abair, a mhanaich, gun robh cruach-theine a’ losgadh deich, fichead, trìthead, no ceathrad luchd de chonnadh, agus gun tilgeadh duine feur tioram, buachar mairt tioram, agus connadh tioram ann bho àm gu àm. Mar sin, air a chumail suas leis an stuth sin, air a bhiathadh leis, loisgeadh an cruach-theine sin airson ùine fhada. Mar sin cuideachd, nuair a bhios duine a’ fuireach le tlachd ann an nithean ris an gabh greim, fàsaidh a mhiann. Le miann mar chumha, thig greim gu bith; le greim mar chumha, thig cruth-bhith gu bith; le cruth-bhith mar chumha, thig breith gu bith; le breith mar chumha, thig aoiseadh‑is‑bàs, bròn, nuallan, pian, mì‑thoil-inntinn, agus eu‑dòchas gu bith. ’S e sin tùs a’ chruinneachaidh seo gu lèir an fhulangachd.

“A mhanaich, nuair a bhios duine a’ fuireach le cunnart ann an nithean ris an gabh greim, crìochidh miann. Le crìoch de mhiann, thig crìoch de ghreim; le crìoch de ghreim, thig crìoch de chruth-bhith; le crìoch de chruth-bhith, thig crìoch de bhreith; le crìoch de bhreith, crìochidh aoiseadh is bàs, bròn, nuallan, pian, mì‑thoil-inntinn, agus eu‑dòchas. ’S ann mar sin a thig crìoch a’ chruinneachaidh seo gu lèir an fhulangachd.

“Abair, a mhanaich, gun robh cruach-theine a’ losgadh deich, fichead, trìthead, no ceathrad luchd de chonnadh, agus nach tilgeadh duine feur tioram, buachar mairt tioram, no connadh tioram ann bho àm gu àm. Mar sin, nuair a bhios an stuth-connaidh roimhe air a losgadh, agus an cruach-theine sin gun tuilleadh connaidh ga bhiathadh, gun stuth, bhàsaicheadh e. Mar sin cuideachd, nuair a bhios duine a’ fuireach le cunnart ann an nithean ris an gabh greim, crìochidh miann. Le crìoch de mhiann, thig crìoch de ghreim; le crìoch de ghreim, thig crìoch de chruth-bhith; le crìoch de chruth-bhith, thig crìoch de bhreith; le crìoch de bhreith, crìochidh aoiseadh is bàs, bròn, nuallan, pian, mì‑thoil-inntinn, agus eu‑dòchas. ’S ann mar sin a thig crìoch a’ chruinneachaidh seo gu lèir an fhulangachd.”

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

Na Teintean

Posted on by — No Comments ↓

Itivuttaka 93 – Na Teintean

Thuirt am Fear-Saorsa seo, thuirt an t‑Arahant e, mar a chuala mi:

“A mhanaich, tha na trì teintean seo ann. Dè na trì? Teine an ana-mhiann, teine an fhuath, teine a’ cheàrr-thuigsinn; ‘s iad seo, a mhanaich, na trì teintean.”

‘Teine an ana-mhiann a loisgeas bàsmhòir,
air am mealladh le tlachdan nam mothachaidhean;
Teine an fhuath a loisgeas daoine droch‑rùnach,
daoine a mharbhas bithean beò eile;

‘Teine a’ cheàrr-thuigsinn a loisgeas an fheadhainn air am mealladh,
nach eòlach air Dhamma an Fhir‑Uasail.
Gun a bhith eòlach air na teintean sin,
gabhaidh na daoine tlachd ann am bith pearsanta.

‘Gun a bhith saorsa bho spannan Māra
lìonaidh iad rangan ifrinn,
broinnean nam beathaichean,
deamhain Asura, agus raon nan taibhsean acrach.

‘Ach an fheadhainn a tha an sàs
ann an teagasg a’ Bhùda a latha is a dh’oidhche,
cuiridh iad às do theine an ana-mhiann,
an‑còmhnaidh a’ faicinn truailleadh a’ chuirp.

‘Cuiridh na daoine as fheàrr às do theine an fhuath
le caomh-chàirdeas,
agus cuiridh iad às do theine a’ cheàrr-thuigsinn
leis an fhìor‑ghliocas a leanas gu dol a‑steach.

‘An dèidh dhaibh na teintean sin a chur às,
gun sgìos a latha is a dh’oidhche,
ruigidh na daoine lèirsinneach sin Nibbāna gu tur
agus faighidh iad buaidh air a h‑uile fulangas.

‘Na fàidhean uasal, maighstirean eòlais,
daoine glice le tuigse iomlan,
le bhith ag aithneachadh crìoch breith gu dìreach,
cha tig iad tuilleadh gu bith ùr.’

“Chaidh an ciall seo a ràdh cuideachd leis a Fhear-Saorsa, mar a chuala mi.”

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

Maṅgalasuttaṁ Sn 2.4 – An Sutta Beannachd

Posted on by — No Comments ↓

’S e Maṅgala Sutta aon de na suttā eile as ainmeile agus as mòr-chòrdte ann am Bùdasachd Theravāda. Còmhla ris an Metta Sutta a chaidh eadar-theangachadh roimhe, ’s e seo aon de na paritta, na suttā dìon a thathar a’ cleachdadh ann an traidisean Theravāda.

Tha am Maṅgala Sutta a’ toirt seachad liosta de 38 deagh bheannachd. Chan e beannachdan diadhaidh a th’ annta, agus chan eil Gnìomhair no Eintiteas air an taobh a‑muigh a bheir seachad na beannachdan sin; ‘s e eadar-dhealachadh glè chudromach a tha seo. ‘S iad dòighean-beatha agus staidean inntinn a tha a’ leantainn gu sonas agus soirbheachas anns a’ bheatha seo agus an ath-bheatha.

A rèir an tradaisein, chaidh faighneachd dhan Bhùda: “Dè am beannachd as àirde?” Bha daoine air iomradh a chluinntinn mu bheannachdan bho dhiofar thidsearan, ach bha iad airson faighinn a-mach dè a bha fìor mhath a rèir a’ Bhùda.

’S e freagairt a’ Bhùda liosta a tha a’ tòiseachadh le rudan sìmplidh, làitheil: a bhith a’ seachnadh nan amadan, a’ dol a chòmhnaidh ri daoine glice, agus a’ toirt urram dhaibhsan a tha airidh air urram. An uair sin, tha e a’ dol air adhart gu bhith a’ fuireach ann an àite iomchaidh, a bhith air deagh ghnìomhan a dhèanamh roimhe, agus a bhith a’ cur fhèin air an t-Slighe cheart.

Tha an sutta a’ còmhdach gach taobh de bheatha: teaghlach (a’ toirt taic dha athair is màthair, a’ gabhail mu do mhnaoi is do mhac), obair (obair a tha comasach, gun chron), agus cleachdadh spioradail (fialachd, giùlan beusanta, a’ toirt taic do chàirdean, agus gnìomh neo-chronach).

Aig ìre nas doimhne, tha e a’ bruidhinn air foighidinn, sùbailteachd, a’ faicinn nam Fìrinnean Uaisle, agus a’ faighinn eòlas air Nibbāna. ’S e sin a’ bheannachd as àirde, a rèir a’ Bhùda: inntinn nach eil air a bhuaireadh nuair a choinnicheas i ri nithean an t-saoghail.

Dè na “nìthean” seo? ’S iad na lokadhamma na h‑ochd nìthean an t‑saoghail a bheir buaidh air a h‑uile duine. Tha iad air an roinn ann an ceithir paidhrichean de chàraidean: buannachd is call (lābha, alābha), cliù is droch-chliù (yaso, ayaso), coire is moladh (nindā, pasaṁsā), agus sonas is fulangas (sukha, dukkha). Tha am Bùda a’ teagasg gum bi a h‑uile duine a’ coinneachadh ris na h‑ochd nithean seo, ge bith cò iad. ’S e gliocas a th’ ann a bhith gan aithneachadh mar phàirt nàdarra de bheatha, gun a bhith gan iarraidh no gan diùltadh, agus gun leigeil leotha ar n‑inntinn a ghluasad. Nuair a thig buannachd, cliù, moladh, no sonas, chan eil sinn a’ dol an sàs annta; nuair a thig call, droch-chliù, coire, no fulangas, cha ghluaiseas sinn riutha. Le rèidh-inntinn (upekkhā) a dh’ionnsaigh nan lokadhamma, fuirichidh sinn gun cheangal agus gun fhulangas.

’S e rud a th’ anns an Maṅgala Sutta a tha freagarrach dha gach duine, ge bith an e manach no neach-na-tìre a th’ annta. Nochdaidh e nach eil an t-Slighe Bùdach dìreach mu dheidhinn teòiridh agus meòrachadh, ach cuideachd mu bhith a’ fuireach ann an dòigh a tha ciallach, beusanta, agus co-chòrdail ris an fheadhainn eile.

Mar a thuirt am Bùda aig deireadh an t-sutta:

“An dèidh na nithean seo a dhèanamh,
gun bhuadhaicheas orra an àite sam bith.
Ge bith càite an tèid iad, tha iad sàbhailte –
dhaibhsan ‘s e sin am beannachd as àirde.”

Maṅgalasuttaṁ Sn 2.4

Mar a chuala mi: aig aon àm bha am Fear-Saora a’ fuireach faisg air Sāvatthi, ann am pàirc Anāthapiṇḍika ann an coille Jetavana. An uair sin, aig deireadh na h‑oidhche, thàinig deithe sònraichte, le bòidhchead a’ lasadh suas Jetavana gu lèir, a dh’ionnsaigh an Fhear-Saora. Nuair a ràinig e, rinn e ùmhlachd dha agus sheas e an aon taobh. Na sheasamh an sin, dh’aithris an deithe seo rann ris an Fhear-Saora:

“Tha mòran dhiathan is dhaoine
air smaoineachadh air na beannachdan,
a’ cur an dòchas air sàbhailteachd:
a‑nis innis dhuinn dè am beannachd as àirde.”

“Sgaradh ri amadan,
a’ dol a chòmhnaidh ris na daoine glice,
a’ toirt urram dhaibhsan a tha airidh air urram –
‘s e sin am beannachd as àirde.

“A’ fuireach ann an àite iomchaidh,
air deagh ghnìomhan a dhèanamh roimhe,
an rùn ceart agad fhèin –
‘s e sin am beannachd as àirde.

“A bhith ionnsaichte agus obair-beatha agad,
a bhith smachdail agus air deagh thrèanadh,
agus ge bith dè na faclan a tha air an deagh labhairt –
‘s e sin am beannachd as àirde.

“A’ toirt taic dha athair is màthair,
a’ gabhail mu do mhnaoi is do mhac,
obair gun sàrachadh –
‘s e sin am beannachd as àirde.

“Fialachd, a’ fuireach a rèir an Dhamma,
a’ toirt taic do charaidean,
agus gnìomhan a tha gun chron –
‘s e sin am beannachd as àirde.

“A’ seachnadh olc, ga dhiùltadh,
a’ staonadh bho dheoch làidir,
a’ cumail rabhadh anns na rudan inntinnidh –
‘s e sin am beannachd as àirde.

“Urram agus irioslachd,
riarachadh agus taingealachd,
a’ cluintinn ris an Dhamma aig an àm iomchaidh –
‘s e sin am beannachd as àirde.

“Foighidneach agus sùbailteachd,
a’ faicinn chruaidh-chràbhach,
a’ deasbad an Dhamma aig an àm iomchaidh –
‘s e sin am beannachd as àirde.

“Cruaidh-chràbhadh agus beatha naomh,
lèirsinn a‑steach do na Fìrinnean Uaisle,
agus Nibbāna fhaighinn –
‘s e sin am beannachd as àirde.

“An neach nach gluaiseas inntinn,
nuair a bhuaileas nithean an t‑saoghail e,
gun bhròn, gun thruailleadh, agus sàbhailte –
‘s e sin am beannachd as àirde.

“An dèidh na nithean seo a dhèanamh,
gun bhuadhaicheas orra an àite sam bith.
Ge bith càite an tèid iad, tha iad sàbhailte –
dhaibhsan ‘s e sin am beannachd as àirde.”

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

A h-Uile Nì

Posted on by — No Comments ↓

Tha rannan an Dhammapada anns a’ phost seo am measg an fheadhainn as doimhne, ach a dh’aindeoin sin, tha na sgeulachdan aiste-sgrìobhaidh a tha nan lùib car cumanta.

Anns na trì sgeulachdan, fhuair buidheann de mhanaich cuspair meòrachaidh bhon Bhùda. An dèidh greis de mheòrachadh, cha b’ urrainn dhaibh adhartas sam bith a dhèanamh, thill iad don Bhùda, agus thug e dhaibh cuspair ùr airson meòrachadh: neo-bhuan (anicca), fulangachd (dukkha), agus gun fhèin (anatta). Leis na cuspairean sin, b’ urrainn dha na manaich dùsgadh a choileanadh.

Labhair am Bùda mar a leanas:

“Gach nì cumhaichte neo-bhuan,
nuair a chì duine le gliocas,
fàsas e sgìth de dh’fhulangas –
’s e seo an t-slighe gu glanadh1Sabbe saṅkhārā aniccā ti,
yadā paññāya passati,
atha nibbindatī dukkhe –
esa maggo visuddhiyā. . [277]

“Gach nì cumhaichte fulangach,
nuair a chì duine le gliocas,
fàsas e sgìth de dh’fhulangas –
’s e seo an t-slighe gu glanadh2 Sabbe saṅkhārā dukkhā ti,
yadā paññāya passati,
atha nibbindatī dukkhe –
esa maggo visuddhiyā. [278]

“Gach dhamma gun fhèin,
nuair a chì duine le gliocas,
fàsas e sgìth de dh’fhulangas –
’s e seo an t-Slighe gu glanadh3 Sabbe dhammā anattā ti,
yadā paññāya passati,
atha nibbindatī dukkhe –
esa maggo visuddhiyā. .” [279]

Thoir an aire don eadar-dhealachadh eadar a’ chiad dà rann agus an rann mu dheireadh, ‘s e sin “nì cumhaicte” (saṅkhārā) agus “dhamma“. Gus seo a chur cho sìmplidh ‘s a ghabhas, tha “nì cumhaichte” a’ gabhail a‑steach gach nì gu tur, stuth is inntinn, bhon phìos stuth as lugha chun na cruinne fhèin, ach aon rud a-mhàin: Nibbāna. ’S e Nibbāna an aon rud neo-chumhaichte (asaṅkhāta).

Ge-tà, tha Nibbāna cuideachd gun fhèin, agus mar sin lorgar anns an rann mu dheireadh, “Gach dhamma gun fhèin”; tha seo a’ ciallachadh gu bheil a h-uile nì cumhaichte a bharrachd air Nibbāna gun fhèin.

Tha na trì loidhnichean a leanas anns na rannan gu math soilleir: nuair a chì sinn nithean gu soilleir tro lionsa na gliocais (tro mheòrachadh mothachail), fàsaidh sinn sgìth agus tionndaidhidh sinn air falbh bho fhulangas: ‘s e seo an t-Slighe gu glanadh agus saorsa, no Nibbāna.

Tha feum air deasbad mòran nas fhaide a thaobh neo-bhuan (anicca), fulangachd (dukkha), agus gun fhèin (anatta), agus thig sinn thuige a dh’aithghearr.

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

  • 1
    Sabbe saṅkhārā aniccā ti,
    yadā paññāya passati,
    atha nibbindatī dukkhe –
    esa maggo visuddhiyā.
  • 2
    Sabbe saṅkhārā dukkhā ti,
    yadā paññāya passati,
    atha nibbindatī dukkhe –
    esa maggo visuddhiyā
  • 3
    Sabbe dhammā anattā ti,
    yadā paññāya passati,
    atha nibbindatī dukkhe –
    esa maggo visuddhiyā.

Là Vesākha Sona Dhuibh!

Posted on by — No Comments ↓

Là Vesākha Sona Dhuibh!

Tha an-diugh (Dìsathairne, 30mh Cèitean 2026), air mìosachan Bùdach Burmais, a’ comharrachadh Là Vesākha, a tha a’ cur cuimhne air breith, dùsgadh, agus bàs a’ Bhùda. Thathar ag ràdh gun do thachair na trì tachartasan seo air a’ ghealach làn de mhìos Vesākha. Mar an latha as naomha ann am Bùdasachd Theravāda, agus tha e air a chomharrachadh le deagh ghnìomhan (leithid: glanadh an teampaill no na manachainn, tabhartas, msaa) agus meòrachadh.

Tha Vesākha a’ cur nar cuimhne gun do rugadh am Bùda mar phrionnsa, gun do dhùisg e fo Chraoibh Bodhi, agus gun d’fhuair e Parinibbāna aig a’ cheann thall. Ach ‘s e prìomh theachdaireachd an latha seo nach e dìreach tachartasan eachdraidheil a th’ annta, ach eisimpleirean dhuinn fhìn. Faodaidh sinne cuideachd ar n‑inntinn a ghlanadh, ar n‑eòlas a leasachadh, agus ar fulangas a thoirt gu crìch.

Tha a’ chiad fhaclan agus na faclan mu dheireadh a bhruidhinn am Bùda air gach turas air an clàradh anns an Tipiṭaka. An dèidh breith a’ Bhùda, thathar ag aithris gun do ghabh am Bùda-ri-thighinn seachd ceumannan1A rèir an Dīgha Nikāya Aṭṭhakathā, tha na h‑ìomhaighean seo meataforach, seach clàradh eachdraidheil: “Tha ‘seasamh air an talamh’ a’ comharrachadh nan ceithir ‘rathaid gu cumhachd’ (iddhipādāni), agus ‘mu choinneimh a tuath’ a’ comharrachadh an t‑sluaigh a bheirear buaidh orra. Tha ‘na seachd ceumannan’ a’ comharrachadh nan seachd meuran-dùsgadh (bojjhaṅgā). Tha am sgàilean-grèine a’ comharrachadh ‘saorsa’. Tha ‘coimhead mun cuairt’ a’ comharrachadh ‘eòlas gun bhacadh’. Tha ‘guth an tairbh’ a’ comharrachadh ‘tionndadh na cuibhle’, agus ‘foillseachadh a bhreith mu dheireadh’ mar ‘ròc an leòmhainn’ Arahantship ri thighinn.” agus gun do labhair e na faclan seo:

An AI generated image of Siddhartha Gotama standing on a lotus flower, right arm raised and index finger pointing towards the sky. Across the water stands his mother under a Sal tree with one lady-in-waiting kneeling at her side, and three others in the background“’S mise ceannard an t-saoghail,
’s mise as sine san t-saoghal,
’s mise as uaisle san t-saoghal.
’S e seo am breith mu dheireadh,
cha bhi ath-bhreith ann tuilleadh2“Aggohamasmi lokassa, jeṭṭhohamasmi lokassa, seṭṭhohamasmi lokassa. ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhava.“3Tha na faclan seo a’ nochdadh dà ammanan anns an t-Suttanta, aon àm anns am Mahāpadāna Sutta (DN 14), agus a-rithist anns an Acchariyaabbhuta Sutta (MN 123). Anns a’ chiad sutta, dh’fhosgail am Bùda am paragraf  leis na facail “Is e an riaghailt, cho luath ’s a rugar am Bodhisatta…”, agus anns an dàrna sutta, “Chuala mi [Ānanda] agus dh’ionnsaich mi seo bhon Fhear-Saora fhèin:…”, agus chrìoch an sutta seo le “Sin na thuirt an t‑urramach Ānanda. Dh’aontaich an Tidsear.” Tha an rann seo cuideachd a’ nochdadh anns na aistean-sgrìobhaidh..”

An dèidh dha an oidhche gu lèir a chur seachad a’ meòrachadh air nàdar agus an fhìrinn ann an diofar dhòighean, agus Nibbāna fhaighinn, dhùisg am Bùda agus thubhairt e na faclan a leanas:

AI generated image of the Buddha sitting under the Bodhi tree“Tro chuairt gun àireamh de bhreith is bàs,
tha mi air siubhal gun lorg fhaighinn
saor an taighe a bha mi a’ sireadh:
air breith agus a’ fulang uair ‘s uair.

“O shaor an taighe, chì mi thu,
cha tog thu taigh as ùr;
Tha na sailean4pañcakkhandhaupādāna; na còig cruinneachaidhean greime agad air fad briste,
an cabar-droma5taṇhā; miann air a sgrios;
Ràinig m’inntinn an neo-chumhaichte,
agus crìoch mhiann air a choileanadh6Dhammapada
“Anekajātisaṁsāraṁ
sandhāvissaṁ anibbisaṁ
gahakārakaṁ gavesanto:
dukkhā jāti punappunaṁ. [153].

“Gahakāraka diṭṭhosi!
Puna gehaṁ na kāhasi:
sabbā te phāsukā bhaggā,
gahakūṭaṁ visaṅkhitaṁ,
visaṅkhāragataṁ cittaṁ,
taṇhānaṁ khayam-ajjhagā. [154].”

Agus na faclan mu dheireadh a labhair am Bùda mus d’fhuair e Parinibbāna, mar a leanas:

AI generated image of the Buddha lying on his right side, head propped up by a pillow and his right arm, with five monks kneeling in front of him and one monk off to the side standing“Seo ribh, a mhanaich, innsidh mi dhuibh gu tèid gach nì cumhaichte a dholaidh. Dìchillibh gun tionnaradh7Mahāparinibbānasutta DN 16 “Handa dāni, bhikkhave, āmantayāmi vo, vayadhammā saṅkhārā appamādena sampādethā!”!”

Agus mar sin, ge bith càite a bheil sinn air an t‑Slighe, tha Là Vesākha a’ toirt cuireadh dhuinn stad a chur air, smaoineachadh, agus ar cleachdadh ath‑nuadhachadh. ’S e latha airson aoibhneas a bhith ann, airson taingealachd, agus airson ar creideamh a dhèanamh ùr.

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

  • 1
    A rèir an Dīgha Nikāya Aṭṭhakathā, tha na h‑ìomhaighean seo meataforach, seach clàradh eachdraidheil: “Tha ‘seasamh air an talamh’ a’ comharrachadh nan ceithir ‘rathaid gu cumhachd’ (iddhipādāni), agus ‘mu choinneimh a tuath’ a’ comharrachadh an t‑sluaigh a bheirear buaidh orra. Tha ‘na seachd ceumannan’ a’ comharrachadh nan seachd meuran-dùsgadh (bojjhaṅgā). Tha am sgàilean-grèine a’ comharrachadh ‘saorsa’. Tha ‘coimhead mun cuairt’ a’ comharrachadh ‘eòlas gun bhacadh’. Tha ‘guth an tairbh’ a’ comharrachadh ‘tionndadh na cuibhle’, agus ‘foillseachadh a bhreith mu dheireadh’ mar ‘ròc an leòmhainn’ Arahantship ri thighinn.”
  • 2
    “Aggohamasmi lokassa, jeṭṭhohamasmi lokassa, seṭṭhohamasmi lokassa. ayamantimā jāti, natthi dāni punabbhava.“
  • 3
    Tha na faclan seo a’ nochdadh dà ammanan anns an t-Suttanta, aon àm anns am Mahāpadāna Sutta (DN 14), agus a-rithist anns an Acchariyaabbhuta Sutta (MN 123). Anns a’ chiad sutta, dh’fhosgail am Bùda am paragraf  leis na facail “Is e an riaghailt, cho luath ’s a rugar am Bodhisatta…”, agus anns an dàrna sutta, “Chuala mi [Ānanda] agus dh’ionnsaich mi seo bhon Fhear-Saora fhèin:…”, agus chrìoch an sutta seo le “Sin na thuirt an t‑urramach Ānanda. Dh’aontaich an Tidsear.” Tha an rann seo cuideachd a’ nochdadh anns na aistean-sgrìobhaidh.
  • 4
    pañcakkhandhaupādāna; na còig cruinneachaidhean greime
  • 5
    taṇhā; miann
  • 6
    Dhammapada
    “Anekajātisaṁsāraṁ
    sandhāvissaṁ anibbisaṁ
    gahakārakaṁ gavesanto:
    dukkhā jāti punappunaṁ. [153].

    “Gahakāraka diṭṭhosi!
    Puna gehaṁ na kāhasi:
    sabbā te phāsukā bhaggā,
    gahakūṭaṁ visaṅkhitaṁ,
    visaṅkhāragataṁ cittaṁ,
    taṇhānaṁ khayam-ajjhagā. [154]
  • 7
    Mahāparinibbānasutta DN 16 “Handa dāni, bhikkhave, āmantayāmi vo, vayadhammā saṅkhārā appamādena sampādethā!”

Nibbāna? Parinibbāna?

Posted on by — No Comments ↓

Tha tòrr air a bhith sgrìobhte mu Nibbāna, agus cha chuir post an seo dad ris an deasbad. Ach shaoil mi gun comharraichinn eadar-dhealachadh eadar an dà shèorsa de Nibbāna: saupādisesa-nibbāna agus anupādisesa-nibbāna, gus eachrais sam bith a dh’fhaodadh a bhith aig luchd-tòiseachaidh mu leughadh anns a’ bhloga seo a ghlanadh.

Tha saupādisesa-nibbāna a’ ciallachadh “Nibbāna le còrr”, ’s e sin, gu bheil neach air Nibbāna a choileanadh ach tha e fhathast beò. Gheibhear an tuairisgeul seo ann an Itivuttaka: Nibbānadhātu Sutta 44:

“Dè, a mhanaich, an earrann Nibbāna le còrr? A-nise tha manach na arahant, aig a bheil na truaillidhean air an sgrios, beatha naomh air a choileanadh, a rinn na b’ fheudar a dhèanamh, a chuir an t‑eallach sìos, a ràinig an t‑amas, a sgrios ceanglaichean a’ bhith, air a shaoradh gu tur tro eòlas deireannach. Ach, tha na còig buadhan aige fhathast gun mhilleadh, agus leotha tha e fhathast a’ faighinn eòlas air nithean tlachdmhor is mì-thlachdmhor agus a’ faireachdainn tlachd is pian. Is e crìoch ana-miann, fuath, agus ceàrr-thuigsinn ann; ‘s e seo a canar ris an earrann Nibbāna le còrr.”

’S e an teirm eile a tha a’ dèanamh eadar-dhealachadh air na sèorsa Nibbāna anupādisesa-nibbāna, a tha a’ ciallachadh “Nibbāna gun chòrr”, no Nibbāna an dèidh bàs a’ chuirp. A-rithist bhon Itivuttaka: Nibbānadhātu Sutta 44:

“Nise, dè, a mhanaich, an earrann Nibbāna gun chòrr? A-nise tha manach na arahant, aig a bheil na truaillidhean air an sgrios, beatha naomh air a coileanadh, a rinn na b’ fheudar a dhèanamh, a chuir an t‑eallach sìos, a ràinig an t‑amas, a sgrios ceanglaichean a’ bhith, air a shaoradh gu tur tro eòlas deireannach. Dha-san, an seo anns a’ bheatha seo fhèin, thèid a h‑uile rud a tha air a eòlas, gun a bhith a’ gabhail tlachd ann, a chur às. ‘S e sin, a mhanaich, a canar ris an earrann Nibbāna gun chòrr.”

Gu sìmplidh, ’s e Nibbāna le còrr an staid Nibbāna fhad ’s a tha an duine fhathast beò, agus ’s e Nibbāna gun chòrr an staid Nibbāna nuair a tha an duine air bàsachadh – canar Parinibbāna ris cuideachd. Mar sin, nuair a leughas tu “Parinibbāna”, (mar as trice chan eil e air a chleachdadh ach airson a’ Bhùda) tha sin a’ ciallachadh an dèidh bàs a chuirp chorporra.

A bheil sin cudromach? Chan eil. Ach dh’fhaodadh cuideigin a tha ùr don Dhamma a bhith air troimhe-a-chèille leis na teirmean sin uile, agus mar sin shaoil mi gum b’ fhiach an eadar-dhealachaidhean a nochdadh. Bu chòir deasbad nas doimhne a dhèanamh air Nibbāna fhèin, ach gu fìrinneach, tha e nas fhaide na mo bhriathrachas is mo ghràmar Gàidhlig cuibhrichte!

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️