Kesamuttisuttaṁ AN 3.65

Posted on by

Tha an Kesamuttisuttaṁ AN 3.65, ris an canar gu tric an Kālāma Sutta, air aon de na teacsaichean as ainmeile ann am Bùdasachd an Iar. Gu tric, gheibhear aon earrainn às: am pàirt far a bheil am Bùda ag ràdh:

“Na cuir ur n-earbsa ann an dìreach beul-aithris, ann an sreath theagaisg, ann am fathannan, ann an cruinneachadh de sgriobtaran, ann an reusanachadh loidsigeach, ann an reusanachadh ro-mhac-meanmnach, ann a bhith a’ gabhail ri beachd an dèidh a bhith a’ meòrachadh air, ann an comas labhairt a tha a’ coimhead làidir, no air sgàth ‘s gu bheil sibh a’ smaoineachadh: ‘Is e ar guru a th’ anns a’ chruaidh-chràbhach.”

Tha an earrainn seo air a cleachdadh gu cumanta mar gum biodh am Bùda ag ràdh, “Na creid dad a chanas duine sam bith, eadhon mise.”

Ach tha an abairt seo air a toirt às-earrann.

Nuair a thug am Bùda an searmon seo, cha robh e a’ bruidhinn ri a luchd-leantainn fhèin, ach ri muinntir Kālāma, daoine àbhaisteach a bha a’ fuireach ann an sgìre far an robh iomadh tidsear spioradail a’ tighinn is a’ dol. Bha iad air am mealladh le diofar theagaisgean, agus cha robh fios aca cò ris an creideadh iad. Dh’fhaighnich iad dhan Bhùda:

“Bhante, tha cruaidh-chràbhaich agus brahmin a’ tighinn gu Kesaputta. Bidh iad a’ mìneachadh agus a’ soilleireachadh an teagaisg fhèin, ach bidh iad a’ dèanamh tàir air teagasg chàich, gan càineadh, gan magadh, gan cur sìos. An uair sin, thig cruaidh-chràbhaich agus brahmin eile gu Kesaputta, agus bidh iadsan mar an ceudna a’ mìneachadh agus a’ soilleireachadh an teagaisg fhèin, ach a’ dèanamh tàir air teagasg chàich, gan càineadh, gan magadh, gan cur sìos. Tha sinne, Bhante, ar n-inntinn ann an teagamh, ar cridhe mì-chinnteach. Cò dhiubh sin a tha ag innse na fìrinn, cò tha ag innse bhreugan?”

‘S e sin an suidheachadh. Mar stiùiriche spioradail le deagh chliù, bha am Bùda a’ bruidhinn ri daoine a bha a’ sireadh stiùiridh, chan ann ri daoine a bha air gabhail ris an t‑Slighe aige mar-thà. Bha e a’ teagasg dhaibh mar a dh’aithnicheadh iad teagasg a bha fìor mhath, gun chron, leantainn gu sonas, seach a bhith a’ leantainn ùghdarras no traidisean dìreach air sgàth ‘s gun robh e ann.

Ach chan eil sin a’ ciallachadh nach robh aig a’ Bhùda teagasg deimhinnte. Fada bho sin. Bha am Bùda gu math soilleir mu dheidhinn an t‑Slighe a theagaisg e: na Ceithir Fìrinnean Uaisle, an t-Ochd-shlighe Uasal, Èirigh an Lùib Chumhaichean, msaa, a bha e air an sgaoileadh thar 45 bliadhna. Cha robh e ag ràdh “Na creid dad a chanas mi.” Thuirt e,

“Nuair a bhios tu a’ sgrùdadh, na gabh ris dìreach air sgàth ùghdarras, ach nuair a dh’aithnicheas tu leat fhèin gu bheil na teagaisg seo math agus a’ leantainn gu sonas, an sin gabh ris agus beò a rèir.”

Bu chòir a ràdh cuideachd nach e deachdair a bh’ anns a’ Bhùda. Leig dhomh eisimpleir a thoirt.

Mar eisimpleir: tha thu ann an Queensferry agus gu bheil thu airson a dhol gu Dùn Èideann. ‘S e an t-slighe as luaithe, a rèir coltais1Cha robh mi a-riamh ann an Alba, agus tha mi a’ fuireach ann an Àisia an Ear-dheas. Mar sin, le taing do mhapa air loidhne, voilá…, an A90 a ghabhail. Dh’fhaodadh tu gu cinnteach dràibheadh don phort-adhair an àite sin, turas-adhair a ghabhail gu Bangkok, an uair sin turas-adhair eile a ghabhail gu Hanoi, an uair sin trèana a ghabhail gu Saigon, agus turas-adhair a ghabhail gu Paris, an uair sin dràibheadh gu Lunnainn, agus an uair sin turas-adhair eile gu Dùn Èideann, agus mu dheireadh bus na phort-adhair a ghabhail gu Dùn Èideann. Tha tòrr cheumannan “ceàrr” ann an sin ma tha thu a’ lorg an t-slighe as luaithe. Faodaidh tu seo a dhèanamh, gu dearbh, ach tha e soilleir nach e seo an roghainn as ciallaiche.

Cha do rinn am Bùda ach sealltainn air an t-Slighe as luaithe bho phuing A gu puing B. Tha gnìomhan sona (kusalakamma) ann a tha gar stiùireadh gu dìreach chun cheann-uidhe (Nibbāna). Agus tha gnìomhan mì-shona (akusalakamma) ann a tha gar tarraing air falbh bhon t-Slighe. Ach, tha mi gam sraonadh…

Tha e cudromach agus ceart a bhith a’ ceasnachadh leis an amas an fhìrinn a tha air a mapa le Bùda mar-thà a lorg. Tha am Bùda fhèin a’ brosnachadh ceasnachadh. Ach chan eil ceasnachadh a’ ciallachadh a bhith a’ tilgeil an teagaisg gu lèir às a chèile a h‑uile turas a tha ar n‑inntinn air a bhacadh le miann no ceàrr-thuigsinn. Tha ar n‑inntinnean, gu h‑àraidh mus tòisich sinn air an t‑Slighe, trom le truaillidhean: sannt, fuath, agus gu sònraichte ceàrr-thuigsinn. Ma tha sinn a’ cur ar n‑earbsa gu tur ann am breitheanas ar n‑inntinn fhèin aig an ìre sin, tha coltas ann gum bi sinn a’ diùltadh nan teagaisg a tha duilich no nach eil a’ freagairt ris na tha sinn ag iarraidh a chluinntinn.

‘S e an dòigh cheart: sgrùdadh a dhèanamh, ach sgrùdadh le inntinn fhosgailte, le deagh chompanach spioradail, agus a chleachdadh na chaidh ionnsachadh, le eisimpleir nam fear a tha air an t‑Slighe a choiseachd. Nuair a nì sinn sin, gheibh sinn a‑mach dhuinn fhìn nach e dìreach beachd a th’ ann an teagasg a’ Bhùda, ach fìrinn a ghabhas dearbhadh.

Agus ‘s ann an seo a tha àite aig saddhā. Ged a tha e air eadar-theangachadh gu litireil mar “creideamh”, ann an co-theacs an Dhamma tha e a’ ciallachadh “misneachd” no “earbsa”. Nuair a mhìnich am Bùda an t-Slighe seo, mhìnich e cuideachd na buannachdan a thig na cois air an t‑Slighe, bho shìth shìmplidh na h‑inntinn gu saorsa bho fhulangachd. Mar a thèid sinn fhìn air adhart air an t-Slighe seo, tòisichidh sinn a’ faicinn agus a’ faighinn eòlas air na buannachdan sin dhuinn fhìn, agus bidh misneachd againn gu bheil an fheadhainn nach fhaca sinn no nach d’fhuair sinn eòlas orra fhathast fìor.

Mar a leanas tha eadar-theangachadh air Kesamutti Sutta gu lèir.

Kesamuttisuttaṁ AN 3.65

Mar a chuala mi, aig aon àm bha am Fear-Saora a’ siubhal air chuairt am measg nan Kosalan còmhla ri buidheann mhòr de mhanaich, agus ràinig e baile Kālāma nan Kosalan air an robh Kesaputta.

Chuala luchd-taighe Kālāma à Kesaputta: “Thathar ag ràdh gun d’ruig an cruaidh-chràbhach Gotama, mac nan Sākyan a chaidh a-mach à teaghlach Sākyan, Kesaputta. A‑nis tha deagh chliù air a bhith a’ cuairteachadh mu dheidhinn Gotama: ‘’S e arahant a th’ anns an Fhear-Saora sin, air a dheagh dhùsgadh, coileanta ann an fìor eòlas agus ann an giùlan, sona, eòlach air an t-saoghal, an ceannard gun choimeas air an fheadhainn a dh’fheumas a bhith air an stiùireadh, tidsear dhiathan is dhaoine, am Bùda, am Fear-Saora. Le a ghliocas fhèin, air an t-saoghal seo fhaicinn mar a tha e dha-rìribh, leis na diathan, le Māra, le Brahmā, leis an t‑sluagh seo le a chruaidh-chràbhaich is a brahmin, le a dhiathan is a dhaoine, tha e ga nochdadh do chàich. Tha e a’ teagasg Dhamma a tha math aig an toiseach, math sa mheadhan, math aig a’ cheann thall, leis a’ bhrìgh cheart agus ann am faclan ceart; tha e a’ taisbeanadh dòigh-beatha spioradail a tha coileanta agus glan.’ A‑nis ‘s e rud math a th’ ann a leithid de arahant fhaicinn.”

An uair sin, chaidh na Kālāma à Kesaputta a choinneachadh ris an Fhear-Saora. Rinn cuid dhiubh ùmhlachd dha agus shuidh iad aon taobh; thog cuid eile còmhradh càirdeil ris agus an dèidh dhaibh an còmhradh càirdeil a chrìochnachadh, shuidh iad aon taobh; chuir cuid eile an dòrn an lùib a chèile a dh’ionnsaigh a’ Bhùda agus shuidh iad aon taobh; dh’ainmich cuid eile an ainmean is an cinnidhean agus shuidh iad aon taobh; agus dh’fhuirich cuid eile dìreach sàmhach agus shuidh iad aon taobh.

Nuair a bha iad nan suidhe aon taobh, thuirt na Kālāma ris an Fhear-Saora:

“Bhante, tha cruaidh-chràbhaich agus brahmin a’ tighinn gu Kesaputta. Bidh iad a’ mìneachadh agus a’ soilleireachadh an teagaisg fhèin, ach bidh iad a’ dèanamh tàir air teagasg chàich, gan càineadh, gan magadh, gan cur sìos. An uair sin, thig cruaidh-chràbhaich agus brahmin eile gu Kesaputta, agus bidh iadsan mar an ceudna a’ mìneachadh agus a’ soilleireachadh an teagaisg fhèin, ach a’ dèanamh tàir air teagasg chàich, gan càineadh, gan magadh, gan cur sìos. Tha sinne, Bhante, ar n-inntinn ann an teagamh, ar cridhe mì-chinnteach. Cò dhiubh sin a tha ag innse na fìrinn, cò tha ag innse bhreugan?”

“Tha e iomchaidh dhuibh a bhith ann an teagamh, a Kālāma; tha e iomchaidh dhuibh a bhith mì-chinnteach. Tha teagamh air èirigh nur n-inntinn mu rud a tha dha-rìribh teagmhach.

“Thigibh, a Kālāma. Na cuir ur n-earbsa ann an dìreach beul-aithris, ann an sreath theagaisg, ann am fathannan, ann an cruinneachadh de sgriobtaran, ann an reusanachadh loidsigeach, ann an reusanachadh ro-mhac-meanmnach, ann a bhith a’ gabhail ri beachd an dèidh a bhith a’ meòrachadh air, ann an comas labhairt a tha a’ coimhead làidir, no air sgàth ‘s gu bheil sibh a’ smaoineachadh: ‘Is e ar guru a th’ anns a’ chruaidh-chràbhach.’

Ach nuair a tha fios agaibh fhèin, a Kālāma: ‘Tha na rudan seo mì-shona; tha na rudan seo airidh air cron; tha na rudan seo air an càineadh leis an fheadhainn a tha glìc; ma thèid an gabhail agus an cur an gnìomh, bheir iad gu cron agus gu fulangas,’ an uair sin leigibh seachad iad.

“Dè ur beachd, a Kālāma? Nuair a dh’èireas sannt ann an duine, an ann air a shonas no air a chron a tha e?”

“Air a chron, Bhante.”

“A Kālāma, neach le sannt, air a shàrachadh le sannt, le inntinn air a glacadh leis, gabhaidh e beatha, gabhaidh e rud nach robh air a thoirt, rach e ri mì-ghnàthachadh feise, agus canaidh e breugan; agus brosnaichidh e daoine eile an aon rud a dhèanamh. An e sin a bheir gu a chron agus a fhulangas airson ùine fhada?”

“’S e, Bhante.”

“Dè ur beachd, a Kālāma? Nuair a dh’èireas fuath ann an duine, an ann air a shonas no air a chron a tha e?”

“Air a chron, Bhante.”

“A Kālāma, neach le fuath, air a shàrachadh le fuath, le inntinn air a glacadh leis, gabhaidh e beatha, gabhaidh e rud nach robh air a thoirt, rach e ri mì-ghnàthachadh feise, agus canaidh e breugan; agus brosnaichidh e daoine eile an aon rud a dhèanamh. An e sin a bheir gu a chron agus a fhulangas airson ùine fhada?”

“’S e, Bhante.”

“Dè ur beachd, a Kālāma? Nuair a dh’èireas ceàrr-thuigsinn ann an duine, an ann air a shonas no air a chron a tha e?”

“Air a chron, Bhante.”

“A Kālāma, neach le ceàrr-thuigsinn, air a shàrachadh le ceàrr-thuigsinn, le inntinn air a glacadh leatha, gabhaidh e beatha, gabhaidh e rud nach robh air a thoirt, rach e ri mì-ghnàthachadh feise, agus canaidh e breugan; agus brosnaichidh e daoine eile an aon rud a dhèanamh. An e sin a bheir gu a chron agus a fhulangas airson ùine fhada?”

“’S e, Bhante.”

“Dè ur beachd, a Kālāma? A bheil na rudan seo sona no mì-shona?”

“Mì-shona, Bhante.”

“Airidh air cron no neo-chiontach?”

“Airidh air cron, Bhante.”

“Air an càineadh no air am moladh leis an fheadhainn a tha glìc?”

“Air an càineadh leis an fheadhainn a tha glìc, Bhante.”

“Ma thèid an gabhail agus an cur an gnìomh, am bi iad a’ leantainn gu cron agus gu fulangas, no nach bi, no ciamar a tha sibh ga fhaicinn?”

“Ma thèid an gabhail agus an cur an gnìomh, bidh na rudan seo a’ leantainn gu cron agus gu fulangas. Sin mar a tha sinn ga fhaicinn.”

“Mar sin, a Kālāma, an rud a thuirt sinn:

‘Thigibh, a Kālāma. Na cuir ur n-earbsa ann an dìreach beul-aithris, ann an sreath theagaisg, ann am fathannan, ann an cruinneachadh de sgriobtaran, ann an reusanachadh loidsigeach, ann an reusanachadh ro-mhac-meanmnach, ann a bhith a’ gabhail ri beachd an dèidh a bhith a’ meòrachadh air, ann an comas labhairt a tha a’ coimhead làidir, no air sgàth ‘s gu bheil sibh a’ smaoineachadh: ‘Is e ar guru a th’ anns a’ chruaidh-chràbhach.’

Ach nuair a tha fios agaibh fhèin, a Kālāma: ‘Tha na rudan seo mì-shona; tha na rudan seo airidh air cron; tha na rudan seo air an càineadh leis an fheadhainn a tha glìc; ma thèid an gabhail agus an cur an gnìomh, bheir iad gu cron agus gu fulangas,’ an uair sin leigibh seachad iad.

“Dè ur beachd, a Kālāma? Nuair a dh’èireas neo-shannt ann an duine, an ann air a shonas no air a chron a tha e?”

“Air a shonas, Bhante.”

“A Kālāma, neach gun sannt, nach eil air a shàrachadh le sannt, nach eil inntinn air a glacadh leis, cha ghabh e beatha, cha ghabh e rud nach robh air a thoirt, cha rach e ri mì-ghnàthachadh feise, agus chan eil e a’ bruidhinn breugan; agus chan eil e a’ brosnachadh dhaoine eile an aon rud a dhèanamh. An e sin a bheir gu a shonas agus a mhath airson ùine fhada?”

“’S e, Bhante.”

“Dè ur beachd, a Kālāma? Nuair a dh’èireas neo-fhuath ann an duine, an ann air a shonas no air a chron a tha e?”

“Air a shonas, Bhante.”

“A Kālāma, neach gun fhuath, nach eil air a shàrachadh le fuath, nach eil inntinn air a glacadh leis, cha ghabh e beatha, cha ghabh e rud nach robh air a thoirt, cha rach e ri mì-ghnàthachadh feise, agus chan eil e a’ bruidhinn breugan; agus chan eil e a’ brosnachadh dhaoine eile an aon rud a dhèanamh. An e sin a bheir gu a shonas agus a mhath airson ùine fhada?”

“’S e, Bhante.”

“Dè ur beachd, a Kālāma? Nuair a dh’èireas neo-cheàrr-thuigsinn ann an duine, an ann air a shonas no air a chron a tha e?”

“Air a shonas, Bhante.”

“A Kālāma, neach gun cheàrr-thuigsinn, nach eil air a shàrachadh le ceàrr-thuigsinn, nach eil inntinn air a glacadh leatha, cha ghabh e beatha, cha ghabh e rud nach robh air a thoirt, cha rach e ri mì-ghnàthachadh feise, agus chan eil e a’ bruidhinn breugan; agus chan eil e a’ brosnachadh dhaoine eile an aon rud a dhèanamh. An e sin a bheir gu a shonas agus a mhath airson ùine fhada?”

“’S e, Bhante.”

“Dè ur beachd, a Kālāma? A bheil na rudan seo sona no mì-shona?”

“Sona, Bhante.”

“Airidh air cron no neo-chiontach?”

“Neo-chiontach, Bhante.”

“Air an càineadh no air am moladh leis an fheadhainn a tha glìc?”

“Air am moladh leis an fheadhainn a tha glìc, Bhante.”

“Ma thèid an gabhail agus an cur an gnìomh, am bi iad a’ leantainn gu sonas agus gu math, no nach bi, neo ciamar a tha sibh ga fhaicinn?”

“Ma thèid an gabhail agus an cur an gnìomh, bidh na rudan seo a’ leantainn gu sonas agus gu math. Sin mar a tha sinn ga fhaicinn.”

“Mar sin, a Kālāma, an rud a thuirt sinn:

‘Thigibh, a Kālāma. Na cuir ur n-earbsa ann an dìreach beul-aithris, ann an sreath theagaisg, ann am fathannan, ann an cruinneachadh de sgriobtaran, ann an reusanachadh loidsigeach, ann an reusanachadh ro-mhac-meanmnach, ann a bhith a’ gabhail ri beachd an dèidh a bhith a’ meòrachadh air, ann an comas labhairt a tha a’ coimhead làidir, no air sgàth ‘s gu bheil sibh a’ smaoineachadh: ‘Is e ar guru a th’ anns a’ chruaidh-chràbhach.’

Ach nuair a tha fios agaibh fhèin: “Tha na rudan seo sona; tha na rudan seo neo-chiontach; tha na rudan seo air am moladh leis an fheadhainn a tha glìc; ma thèid an gabhail agus an cur an gnìomh, bheir iad gu sonas agus gu math,” an uair sin fuirichibh annta,’ ‘s ann air an adhbhar sin a thuirt sinn e.

An uair sin, a Kālāma, bidh an deisciobal uasal sin, a tha mar sin gun mhiann, gun droch-rùn, gun troimh-chèile, làn-thuigseach, mothachail an-còmhnaidh, a’ gabhail a-steach aon cheathramh le inntinn làn de chaomh-chàirdeas. Mar an ceudna an dàrna ceathramh, an treas ceathramh, agus an ceathramh ceathramh. Mar sin gu h-àrd, gu h-ìosal, gu trasdach, anns gach àite, agus don h-uile duine mar dha fhèin, bidh e a’ gabhail a-steach an t-saoghail gu lèir le inntinn làn de chaomh-chàirdeas, farsaing, mòr, gun chrìoch, gun nàimhdeas, gun droch-rùn.

Mar an ceudna le co-fhaireachdainn, bidh e a’ gabhail a-steach aon cheathramh le inntinn làn de cho-fhaireachdainn, farsaing, mòr, gun chrìoch, gun nàimhdeas, gun droch-rùn. Mar an ceudna an dàrna ceathramh, an treas ceathramh, agus an ceathramh ceathramh. Mar sin gu h-àrd, gu h-ìosal, gu trasdach, anns gach àite, agus don h-uile duine mar dha fhèin, bidh e a’ gabhail a-steach an t-saoghail gu lèir le inntinn làn de cho-fhaireachdainn, farsaing, mòr, gun chrìoch, gun nàimhdeas, gun droch-rùn.

Mar an ceudna le co-aoibhneas, bidh e a’ gabhail a-steach aon cheathramh le inntinn làn de cho-aoibhneas, farsaing, mòr, gun chrìoch, gun nàimhdeas, gun droch-rùn. Mar an ceudna an dàrna ceathramh, an treas ceathramh, agus an ceathramh ceathramh. Mar sin gu h-àrd, gu h-ìosal, gu trasdach, anns gach àite, agus don h-uile duine mar dha fhèin, bidh e a’ gabhail a-steach an t-saoghail gu lèir le inntinn làn de cho-aoibhneas, farsaing, mòr, gun chrìoch, gun nàimhdeas, gun droch-rùn.

Mar an ceudna le rèidh-inntinn, bidh e a’ gabhail a-steach aon cheathramh le inntinn làn de rèidh-inntinn, farsaing, mòr, gun chrìoch, gun nàimhdeas, gun droch-rùn. Mar an ceudna an dàrna ceathramh, an treas ceathramh, agus an ceathramh ceathramh. Mar sin gu h-àrd, gu h-ìosal, gu trasdach, anns gach àite, agus don h-uile duine mar dha fhèin, bidh e a’ gabhail a-steach an t-saoghail gu lèir le inntinn làn de rèidh-inntinn, farsaing, mòr, gun chrìoch, gun nàimhdeas, gun droch-rùn.

Tha an deisciobal uasal seo, a Kālāma, aig a bheil inntinn mar sin gun nàimhdeas, gun droch-rùn, gun truailleadh, glan, air ceithir rudan a chosnadh a tha cinnteach anns a’ bheatha seo fhèin.

‘S e a’ chiad rud cinnteach a chosn e: ‘Ma tha saoghal eile ann, agus ma tha toradh agus buil aig gnìomhan matha is dona, tha e comasach, le bhith a’ briseadh a’ chuirp, an dèidh bàis, gun tèid mi gu ath-bhreith ann an deagh àite, ann an saoghal nèamhaidh.’

‘S e an dàrna rud cinnteach a chosn e: ‘Mur eil saoghal eile ann, agus mur eil toradh agus buil aig gnìomhan matha is dona, co-dhiù, an seo, anns a’ bheatha seo fhèin, tha mi beò toilichte, gun nàimhdeas agus gun droch-rùn, saor bho thrioblaid.’

‘S e an treas rud cinnteach a chosn e: ‘Ma thig olc don neach a nì olc, an uair sin, leis nach eil mi a’ smaoineachadh air olc a dhèanamh do dhuine sam bith, ciamar a bheanas fulangas rium, air sgàth ‘s nach dèan mi gnìomh olc?’

‘S e an ceathramh rud cinnteach a chosn e: ‘Mur tig olc don neach a nì olc, an uair sin, tha mi gam fhaicinn fhìn glan anns gach dòigh.’

Tha an deisciobal uasal seo, a Kālāma, aig a bheil inntinn mar sin gun nàimhdeas, gun droch-rùn, gun truailleadh, glan, air na ceithir rudan sin a chosnadh a tha cinnteach anns a’ bheatha seo fhèin.”

“’S e sin a th’ ann, a Fhir-Shaora! ’S e sin a th’ ann, a Fhir-aoibhneis! Tha an deisciobal uasal sin aig a bheil inntinn mar sin gun nàimhdeas, gun droch-rùn, gun truailleadh, glan, air na ceithir rudan sin a chosnadh a tha cinnteach anns a’ bheatha seo fhèin.

‘S e a’ chiad rud cinnteach a chosn e: ‘Ma tha saoghal eile ann, agus ma tha toradh agus buil aig gnìomhan matha is dona, tha e comasach, le bhith a’ briseadh a’ chuirp, an dèidh bàis, gun tèid mi gu ath-bhreith ann an deagh àite, ann an saoghal nèamhaidh.’

‘S e an dàrna rud cinnteach a chosn e: ‘Mur eil saoghal eile ann, agus mur eil toradh agus buil aig gnìomhan matha is dona, co-dhiù, an seo, anns a’ bheatha seo fhèin, tha mi beò toilichte, gun nàimhdeas agus gun droch-rùn, saor bho thrioblaid.’

‘S e an treas rud cinnteach a chosn e: ‘Ma thig olc don neach a nì olc, an uair sin, leis nach eil mi a’ smaoineachadh air olc a dhèanamh do dhuine sam bith, ciamar a bheanas fulangas rium, air sgàth ‘s nach dèan mi gnìomh olc?’

‘S e an ceathramh rud cinnteach a chosn e: ‘Mur tig olc don neach a nì olc, an uair sin, tha mi gam fhaicinn fhìn glan anns gach dòigh.’

Tha an deisciobal uasal seo, Bhante, aig a bheil inntinn mar sin gun nàimhdeas, gun droch-rùn, gun truailleadh, glan, air na ceithir rudan sin a chosnadh a tha cinnteach anns a’ bheatha seo fhèin.

“Iongantach, Bhante! Iongantach! Mar gum biodh duine a’ cur suas rud a bha air tuiteam, no a’ fosgladh rud a bha dùinte, no a’ sealltainn an rathaid do dhuine a bha air chall, no a’ lasadh lampa anns an dorchadas gus am faiceadh an fheadhainn aig an robh sùilean rudan. Sin mar a tha an Dhamma air a mhìneachadh leat ann an iomadh dòigh.

Tha sinn a’ dol don Fhear-Saora mar thèarmann, don Dhamma, agus don t-Saṅgha de mhanaich. Gabhadh am Fear-Saora sinn mar luchd-taighe a tha, bhon latha an-diugh air adhart, air a dhol mar thèarmann airson còrr ar beatha.”

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

  • 1
    Cha robh mi a-riamh ann an Alba, agus tha mi a’ fuireach ann an Àisia an Ear-dheas. Mar sin, le taing do mhapa air loidhne, voilá…

Mar an Seillean – Dhammapada 49

Posted on by — No Comments ↓

Ged a tha an rann seo gu math meadhanach air a’ bheatha mhanachail, faodar am brìgh a tha e a’ toirt seachad a chur an sàs gu co-ionnan air a h-uile duine, ‘s e sin: na cuir dragh air duine sam bith.

“Mar a bhios an seillean,
gun chron a dhèanamh air flùr,
a dhath no a fàileadh,
a’ togail a shùgh ’s a’ falbh leis,
mar sin gun gluais an saoidh anns a’ bhaile-beag1“Yathā pi bhamaro pupphaṁ
vaṇṇagandhaṁ aheṭhayaṁ paḷeti rasam-ādāya,
evaṁ gāme munī care.“.” Dhp 49

A rèir aiste-sgrìobhaidh an Dhammapada air an rann seo:

Air comhairle a’ Bhùda, chleachd an t-Èildear Moggallāna a chumhachdan os-nàdarra gus milleanair ceacharra agus a bhean a thoirt gu làthair a’ Bhùda a thug òraid ghoirid dhaibh, agus mar sin fhuair iad creideamh anns an Dhamma. Mhol na manaich a bha an làthair cuideachd an t-Elder Moggallāna. Thug am Bùda fa-near gum biodh manaich mhath mar Moggallāna a’ togail misneachd anns an Tidsear, gun a bhith a’ cur dragh air duine sam bith.

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

  • 1
    “Yathā pi bhamaro pupphaṁ
    vaṇṇagandhaṁ aheṭhayaṁ paḷeti rasam-ādāya,
    evaṁ gāme munī care.“

Abhidhamma Piṭaka – Basgaid an Àrd-Teagaisg

Posted on by

‘S e an Abhidhamma Piṭaka an treas roinn den Tipiṭaka. Chaidh a cur ri chèile aig trì comhairlean anns na linntean an dèidh Parinibbāna a’ Bhùda. Far a bheil am Vinaya a’ dèiligeadh ri riaghailtean manaich ‘s banachaig, agus na Suttā ri òraidean a’ Bhùda ann an cànan làitheil, tha an Abhidhamma a’ gabhail dòigh eadar-dhealaichte. Tha “abhi-” a’ ciallachadh “nas àrde” no “sònraichte”, agus tha dhamma a’ ciallachadh “teagasg”, agus mar sin ‘s e “Àrd-Teagaisg” a th’ ann, sgrùdadh domhainn air nàdar fìrinn fhèin.

Anns an traidisean Theravāda, tha urram mòr air a thoirt don Abhidhamma, gu sònraichte ann am Mianmar. Ach aig a’ chiad shealladh, tha e doirbh a thuigsinn carson. Tha an teacsa tioram agus làn ath-aithris. Chan fhaighear am brìgh falaichte ach tro sgrùdadh domhainn agus meòrachadh dìcheallach. Nuair a thèid an sgrùdadh mar sin, nochdaidh iad mar oidhirp air lèirsinn iomlan a thoirt seachad air fìrinn, lèirsinn a tha farsaing, co-chòrdail, agus mionaideach.

Tha siostam an Abhidhamma stèidhichte air “teòiridh nan dhamma“. A rèir an teòiridh seo, tha fìrinn dheireannach air a dhèanamh suas de eileamaidean bunaiteach ris an canar “dhammā“. Tha dà sheòrsa ann: na dhammā cumhaichte, na tachartasan inntinn is stuth a bhios ag èirigh agus a’ dol seachad bho mhionaid gu mionaid, ‘s e sin fìosraiche (citta), factaran inntinn (cetasika), agus stuth (rūpa), agus an dhamma neo-chumhaichte, Nibbāna. Tha an saoghal àbhaisteach de nithean is dhaoine, a rèir an teòiridh seo, na thogail inntinn stèidhichte air na dhammā. ‘S e na dhammā a-mhàin aig a bheil fìrinn dheireannach.

Tha siostam an Abhidhamma a’ dol an sàs ann an trì raointean: feallsanachd, eòlas-inntinn, agus beusachd. Mar fheallsanachd, tha e a’ mìneachadh nàdar na fìrinn. Mar eòlas-inntinn, tha e a’ sgrùdadh structar agus gnìomh na h-inntinn. Tha e a’ seòrsachadh mhothachaidhean ann an iomadh seòrsa, a’ comharrachadh am feartan, agus a’ sealltainn mar a tha iad ag èirigh an urra ri suidheachaidhean. Mar bheusachd, tha e a’ dèanamh eadar-dhealachadh eadar stàidean inntinn sona is mì-shona, a’ leantainn slighe an leasachaidh spioradail bho thoiseach gu crìoch.

Eu-coltach ri saidheans an Iar, chan eil Abhidhamma a’ coimhead air an t-saoghal mar nì a-muigh ri sgrùdadh. ‘S e eòlas fhèin a th’ aig cridhe an rannsachaidh, an saoghal mar a tha e air eòlas. Tha an dòigh-obrach seo a’ freagairt ri amas practaigeach Bùdasachd: saorsa bho fhulangachd. Leis gu bheil fulangachd a’ tighinn bho thruailleachd inntinn, tha tuigse air an inntinn deatamach airson a leigheas.

Tha na trì taobhan sin uile a’ tighinn ri chèile ann am frèam nan Ceithir Fìrinn Uaisle. Tha sgrùdadh nan dhamma a’ freagairt ris a’ chiad fhìrinn, fulangachd. Tha cuideam air truaillidhean is feartan leasachaidh a’ ceangal ris an dàrna agus an ceathramh fìrinn, tùs fulangachd agus an t-slighe gu crìoch. Agus tha an siostam gu lèir a’ ruighinn a cheann-uidhe anns an treas fhìrinn, Nibbāna, crìoch an fhulangachd.

Mar sin, ged a tha e doirbh aig a’ chiad sealladh, tha an Abhidhamma a’ tabhann lèirsinn dhomhainn air nàdar fìrinn agus slighe gu saorsa. ‘S e obair mhòr inntinn a th’ ann a tha airidh air sgrùdadh agus meòrachadh.

Tha seachd leabhraichean ann am basgaid an Abhidhamma, mar a leanas:

  1. Dhammasaṅgani (Àireamhachadh nan Ionadaidhean): a’ chiad leabhar; ‘s e liosta de gach ionadaidh (dhamma) stuth ‘s inntinn a th’ ann, air a mhìneachadh a rèir a nàdar fhèin. Mar gum biodh e a’ gabhail an t-saoghail gu lèir agus ga sgaradh sìos gu na h-eileamaidean as lugha, as bunaitiche.
  2. Vibhaṅga (Leabhar a’ Mhion-sgrùdadh): an dàrna leabhar; tha e a’ toirt sgrùdadh domhain air na h-aon chuspairean ris a’ chiad leabhar ach tro thrì dòighean eadar-dhealaichte: dòigh nan Suttas, dòigh an Abhidhamma, agus dòigh cheisteachan.
  3. Dhātukathā (Còmhradh mu na h-Eileamaidean): an treas leabhar; anns an leabhar seo, tha ceistean is freagairtean a’ sgrùdadh dàimh eadar na h-eileamaidean (dhātu) agus na cruinneachaidhean (khandha), na bunaitean mothaich (āyatana), agus feartan eile. Tha e a’ sealltainn dè tha air a ghabhail a-steach anns gach eileamaid agus dè nach eil, mar eisimpleir, dè na cruinneachaidhean a lorgar ann an dùil na talmhainn, agus dè na feartan nach eil. ‘S e leabhar teicnigeach a th’ ann a chuireas na bun-bheachdan gu lèir ann an dàimh ri chèile, a’ daingneachadh an t-siostaim a chaidh a mhìneachadh anns na leabhraichean roimhe.
  4. Puggalapaññatti (Seòrsachadh Dhaoine): an ceathramh leabhar; eu-coltach ris na leabhraichean Abhidhamma eile a bhios a’ mìneachadh nithean/ionadaidhean (dhammā), tha an leabhar seo a’ seòrsachadh daoine a rèir an cuid feartan, an ìre leasachaidh spioradail, agus an dòigh-obrach. Tha e a’ toirt cunntas air, mar eisimpleir, an neach a tha dìreach a’ tòiseachadh air an t-slighe, an neach a tha air toraidhean fhaighinn, agus an neach a tha fhathast fo bhuaidh nan truaillidhean. ‘S ann ann a lorgar na h-ainmean a tha cho cumanta ann an teacsaichean Bùdach, leithid “an neach a tha air sruth-eòlas fhaighinn” no “an neach a thilleas aon àm eile”. Ged a tha e air a chunntadh mar phàirt den Abhidhamma, tha e nas fhaisge air dòigh nan Suttas ann an stoidhle.
  5. Kathāvatthu (Cuspairean Deasbaid): an coigeamh leabhar; tha e air a dhèanamh suas de dheasbadan eadar dà thaobh mu phuingean teagaisg connspaideach. Le loidsig agus sgriobtar, bidh gach taobh a’ dìon a sheasaimh, a’ soilleireachadh dè tha ceart agus dè tha ceàrr ann an dòigh theagaisg. Thathas a’ creidsinn gun deach an leabhar seo a chur ri chèile aig àm an Ìmpire Asoka, 218 bliadhna an dèidh Parinibbāna a’ Bhùda, le Moggaliputta Tissa. Tha an teacsa a’ dèanamh coimeas eadar teagasg tradaiseanta nan Theravāda air grunn chuspairean agus beachdan eadar-dhealaichte an luchd-deasbaid. Ged nach eil iad air an ainmeachadh gu sònraichte anns an teacsa seo, chaidh ainmean a chur air na buidhnean dùbhlanach às dèidh làimh anns na h-aithrisean.
  6. Yamaka (Na Paidhrichean): an siathamh leabhar; tha an leabhar seo air a chur ri chèile ann an dòigh shònraichte; tha gach caibideil a’ tòiseachadh le ceist mar, “A bheil X a’ gabhail a-steach Y?” agus an uair sin a’ tionndadh na ceist air ais: “A bheil Y a’ gabhail a-steach X?” Le bhith a’ sgrùdadh nan dàimhean seo bhon dà thaobh, tha e a’ cur às do mhì-thuigse agus a’ soilleireachadh brìgh nan teirmean ann an dòigh glan agus mionaideach. ‘S e leabhar a th’ ann a chuireas an Abhidhamma gu lèir fo sgrùdadh le loidsig gheur, a’ dèanamh cinnteach nach eil teirmean air am fàgail gun sgrùdadh.
  7. Paṭṭhāna (Dàimhean Adhbharach): an seachdamh leabhar; ‘s e leabhar uabhasach mòr a th’ ann Paṭṭhāna, an dà chuid ann am farsaingeachd agus ann an susbaint. Tha còig leabhraichean ann am Paṭṭhāna, agus còrr air 2,500 duilleag anns an eagran Burmais. Tha e a’ mìneachadh nan dàimhean adhbharach eadar gach nì a th’ ann: mar a tha aon rud a’ toirt buaidh air rud eile, mar a tha iad ag èirigh an urra ri chèile. Tha ceithir dàimhean fichead (24) eadar-dhealaichte air am mìneachadh ann, leithid adhbhar, nì, ùine, agus mar sin air adhart. Ann an dòigh, ‘s e am Paṭṭhāna cridhe an Abhidhamma gu lèir. Tha na leabhraichean eile a’ mìneachadh dè tha ann – na h-eileamaidean, na feartan, na pearsachan. Ach am Paṭṭhāna a’ mìneachadh mar a tha iad uile ag obair còmhla, mar a tha iad a’ ceangal ri chèile, mar a tha aon rud a’ toirt buaidh air rud eile anns an lìon mhòr adhbharach a tha a’ cumail a’ chruinne-cè ri chèile.

‘S e obair gu math cudromach eile a bhuineas don Abhidhamma: an Abhidhammatthasaṅgaha. Chaidh a sgrìobhadh leis an ùghdar Ācariya Anuruddha, thathar a’ creidsinn gun deach a dhèanamh anns an 11mh no 12mh linn, a rèir nua-sgoilearan, tha an stoidhle agus an t‑susbaint a’ sealltainn gun deach a sgrìobhadh aig an linn seo. ‘S e geàrr‑chunntas a th’ ann air prìomh theachdaireachd an Abhidhamma, air a chur ri chèile ann an dòigh a tha furasta a leantainn dhaibhsan a tha a’ tòiseachadh air sgrùdadh an teagaisg.

Tha an t‑ainm a’ toirt iomradh air nàdar an leabhair. Tha “Abhidhamma” a’ ciallachadh an “teagasg àrd”, “attha” a’ ciallachadh “brìgh” no “susbaint”, agus “saṅgaha” a’ ciallachadh “geàrr‑chunntas” no “cruinneachadh”. Mar sin, ‘s e “Geàrr-chunntas de Bhrìgh an Abhidhamma” a th’ ann, agus sin gu dìreach a tha e a’ dèanamh.

Tha an leabhar air a roinn ann an naoi caibideil. Bidh gach caibideil a’ dèiligeadh ri taobh sònraichte den Abhidhamma:

  1. Cittasaṅgahavibhāgo (Mìneachadh air Seòrsachadh Mothachaidh): anns a ‘chiad chaibideil, thathar a’ seòrsachadh gach seòrsa mothachaidh a th’ ann a rèir traidisean an Abhidhamma. Tha mothachadh air a roinn ann an ceithir prìomh sheòrsaichean: mothachadh mì-shona, mothachadh sona, mothachadh toraidh, agus mothachadh os-nàdarra. Tha gach seòrsa air a mhìneachadh a rèir an raoin anns am bi e ag èirigh: raon nan tlachd so-mhaoineach, raon an t‑so‑mhaoine shùghaich, raon neo‑mhaoineach, agus an raon os‑nàdarra. Tha seo a’ stèidheachadh a’ bhunait airson an siostam gu lèir a leantainn.
  2. Cetasikasaṅgahavibhāgo (Mìneachadh air Seòrsachadh nam Factaran Inntinn): Tha an dàrna caibideil a’ dèiligeadh ris na factaran inntinn a tha ag èirigh ann an co‑bhonn ri mothachadh. Tha na factaran sin air an roinn ann an grunn bhuidhnean: an fheadhainn a tha an‑còmhnaidh an làthair, an fheadhainn a tha ag èirigh uaireannan, an fheadhainn shona, agus an fheadhainn mhì‑shona. Thathar a’ mìneachadh gach factair a rèir a fheartan agus a ghnìomh. Còmhla ri mothachadh, tha na factaran sin a’ dèanamh suas eòlas iomlan na h‑inntinn, agus tha an caibideil seo a’ sealltainn mar a tha iad a’ tighinn còmhla ann an diofar chumaidhean.
  3. Pakiṇṇakasaṅgahavibhāgo (Mìneachadh air Seòrsachadh nan Cuspairean Eadar-dhealaichte): Tha an treas caibideil a’ toirt còmhla cuspairean eadar‑dhealaichte nach robh air am mìneachadh gu h‑iomlan anns na caibideilean roimhe. Thathar a’ bruidhinn air ceistean mar: dè na factaran a tha an cois gach seòrsa mothachaidh? Cia mheud seòrsa mothachaidh a tha ann gu h‑iomlan? Dè an dàimh a th’ ann eadar mothachadh, factaran inntinn, agus an stuth? Tha seo a’ cuideachadh le bhith a’ lìonadh a‑steach nam beàrnan agus a’ toirt dealbh nas coileanta den t‑siostam.
  4. Vīthicittasaṅgahavibhāgo (Mìneachadh air Seòrsachadh Mothachaidh ann an Sreath): Anns a’ cheathramh caibideil, thathar a’ mìneachadh mar a bhios mothachadh ag èirigh ann an sreathan nuair a thig nì an conaltradh ris na bunaitean mothachaidh. Thathar a’ sealltainn an òrdugh anns am bi diofar sheòrsaichean mothachaidh a’ nochdadh – bhon chiad mhothachadh a ghabhas ris a’ nì, gu mothachadh sgrùdaidh, gu mothachadh co‑dhùnaidh, agus mar sin air adhart. Tha seo a’ cuideachadh le bhith a’ tuigsinn mar a tha eòlas làitheil ag èirigh agus a’ dol seachad bho mhionaid gu mionaid.
  5. Vīthimuttasaṅgahavibhāgo (Mìneachadh air Seòrsachadh an Tìodhlacaidh às aonais Sreath): Tha an còigeamh caibideil a’ mìneachadh mothachadh a tha ag èirigh taobh a‑muigh nan sreathan àbhaisteach: mothachadh a bhuineas do bheatha ùr, mothachadh bàis, agus mothachadh eadar dà bheatha. Thathar a’ bruidhinn air a’ cheangal eadar beathaichean agus mar a tha sruth mothachaidh a’ leantainn air adhart bho aon bheatha gu beatha eile. Tha seo a’ toirt dealbh air nàdar ath‑bhreith agus a’ cheangail adhbharach eadar gnìomhan is toraidhean.
  6. Rūpasaṅgahavibhāgo (Mìneachadh air Seòrsachadh Stuth): Tha an siathamh caibideil a’ dèiligeadh ris an taobh stuth de fhìrinn. Thathar a’ mìneachadh nan ceithir dùilean mòra, talamh, uisge, teine, gaoth, agus an stuth a tha ag èirigh bhuapa. Tha gach nì stuth air a mhìneachadh a rèir a fheartan, a thùs, agus mar a dh’èireas e agus a dh’fhalbhas e. Tha seo a’ sealltainn mar a tha an saoghal corporra air a dhèanamh suas de thachartasan mean air mhean a tha ag èirigh an urra ri suidheachaidhean.
  7. Samuccayasaṅgahavibhāgo (Mìneachadh air Seòrsachadh Cruinneachaidh): Tha an seachdamh caibideil a’ toirt còmhla na chaidh a mhìneachadh sna caibideilean roimhe ann an aon dealbh iomlan. Thathar a’ sealltainn mar a tha gach rud, mothachadh, factaran inntinn, agus stuth, air an cruinneachadh ann an diofar dhòighean a rèir nan trì comharran: anicca (neo-bhuan), dukkha (fulangachd), anatta (gun fhèin), agus nan Ceithir Fìrinnean Uaisle, agus nan cuspairean eile a tha cudromach airson meòrachadh. Tha seo a’ cuideachadh le bhith a’ faicinn an t‑siostam gu lèir mar aon aonad eagarach.
  8. Paccayasaṅgahavibhāgo (Mìneachadh air Seòrsachadh nan Dàimhean Adhbharach): Tha an t‑ochdamh caibideil a’ mìneachadh an lìon adhbharach a tha a’ ceangal gach nì ri chèile, na ceithir dàimhean fichead a tha aig cridhe an t‑siostaim. Thathar a’ sealltainn mar a tha aon rud a’ toirt buaidh air rud eile, mar a tha iad ag èirigh an urra ri chèile, agus mar a tha an lìon seo a’ mìneachadh eòlas gu lèir. Tha seo a’ toirt cothrom air dhomhainn‑thuigse air nàdar adhbharachd mar a tha i air a mìneachadh ann am Bùdasachd.
  9. Kammaṭṭhānasaṅgahavibhāgo (Mìneachadh air Seòrsachadh nan Cuspairean Meòrachaidh): Tha an naoidheamh caibideil a’ sealltainn mar a ghabhas an siostam gu lèir a chleachdadh ann am meòrachadh. Thathar a’ mìneachadh diofar chuspairean meòrachaidh a rèir traidisean Bùdasachd: na ceithir stèidhean mothachaidh, na ceithir àrd‑mheòrachadh, na ceithir stàitean neo‑stuth, agus an t‑slighe gu saorsa. Tha seo a’ ceangal an teagaisg theicnigeach ri cleachdadh làitheil agus a’ sealltainn mar a tha eòlas air an Abhidhamma a’ cuideachadh le leasachadh spioradail.

Anns na dùthchannan Theravāda, thathar ga chleachdadh gu farsaing mar ro‑ràdh do sgrùdadh an Abhidhamma. Bidh manaich agus luchd‑ionnsachaidh ga chuimhneachadh agus ga sgrùdadh mar cheum air adhart gu na leabhraichean nas doimhne. ‘S e “doras a-steach” a th’ ann do shaoghal an Abhidhamma.

Ged nach e aithris a th’ ann ann an seagh teicnigeach, air sgàth ‘s nach eil e a’ mìneachadh teacsa eile loidhne air loidhne, tha àite fìor chudromach aige ann am foghlam Bùdasachd. Tha e air a mheas cho mòr is gun deach grunn aithrisean a sgrìobhadh mu dhèidhinn fhèin thar nan linntean, le ùghdaran ainmeil a’ cur am mìneachaidhean fhèin ris.

Ann an dòigh, ‘s e an Abhidhammatthasaṅgaha am mapa a sheallas structar iomlan an Abhidhamma. Às aonais, bhiodh e duilich don mhòr‑chuid de dhaoine faighinn tro na seachd leabhraichean mòra. Leis, tha slighe shoilleir aca gu tuigse air an teagasg àrd seo.

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

Sutta Piṭaka – Basgaid nan Òraidean

Posted on by — No Comments ↓

‘S e Sutta Piṭaka an dàrna basgaid den Tipiṭaka, agus am fear as motha. Far a bheil am Vinaya a’ dèiligeadh ri riaghailtean is smachd na coimhearsnachd, ‘s ann an seo a lorgar teagasg a’ Bhùda fhèin, air a ghleidheadh ann an cànan làitheil.

A rèir an tradaisein, b’ e Ānanda, co-ogha a’ Bhùda agus a phrìomh fhreastalair, a thug aithris air na suttā aig a’ Chiad Chomhairle. An dèidh a bhith ri taobh a’ Bhùda fad 45 bliadhna, bha cuimhne iongantach aige, agus thathar ag ràdh gun robh e comasach dha na h‑òraidean uile a chumail na chuimhne. ‘S e sin as coireach gu bheil na suttā gu tric a’ tòiseachadh leis na facail “Mar a chuala mi e”. Tha iad a’ cur nar cuimhne gur e cuimhneachan beòil a bh’ annta fad iomadh linn mus deach an sgrìobhadh sìos, seach sreath de theagaisg a thàinig bho spiorad no a chaidh a dheachdadh o nèamh. Agus, ged a b’ e aon duine, Ānanda, a thug aithris air na suttā, bha 499 arahant eile an làthair a dhaingnich na thug e aithris. (Nòta: ‘s e Ānanda a thug aithris air an Abhidhamma cuideachd aig a’ Chiad Chomhairle.)

Tha an Sutta Piṭaka air a roinn ann an còig cruinneachaidhean, ris an canar nikāya:

  1. Dīgha Nikāya  (Na h-Òraidean Fada): mar a tha an t‑ainm ag ràdh, tha na suttā an seo gu math fada. Bidh iad tric a’ dèiligeadh ri cuspairean a tha a’ tarraing luchd-èisteachd fharsaing: deasbaid le luchd-teagaisg eile, beachdan air cruinne-cruthaichean, agus mìneachadh air prìomh theagaisg ann an dòigh a tha so-thuigsinn don choimhearsnachd gu lèir.
  2. Majjhima Nikāya (Na h-Òraidean Meadhanach): tha na suttā an seo aig fad meadhanach, agus tha iad a’ toirt dhuinn cunntasan domhainn air teagasg a’ Bhùda ann an suidheachaidhean eadar-dhealaichte. ‘S e seo aon de na cruinneachaidhean as fheàrr airson tòiseachadh air sgrùdadh an t-Suttanta, leis gu bheil na teagaisg bunaiteach uile ann, agus an dòigh anns a bheil am Bùda a’ freagairt cheistean a rèir feumasan an fheadhainn a tha ga cheasnachadh. (Nòta: Tha eadar-theangachadh an t-Sutta mu na Stèidhean Mothachail (Satipaṭṭhānasuttaṁ MN 10) a chaidh fhoillseachadh a’ tighinn bhon chruinneachadh seo.)
  3. Saṁyutta Nikāya (Na h-Òraidean Ceangailte): an seo, tha na suttā air an cur ri chèile a rèir cuspair: na còig cruinneachaidhean, na sia bunaitean mothaich, na seachd meuran-dùsgadh, msaa. ‘S e leabhar a th’ ann a tha math dhaibhsan a tha ag iarraidh sgrùdadh a dhèanamh air cuspairean sònraichte an teagaisg.
  4. Aṅguttara Nikāya (Na h-Òraidean Àireamhach): tha na suttā air an eagrachadh a rèir àireamh: a’ chiad leabhar a’ dèiligeadh ri nithean singilte, an dàrna leabhar ri dà, an treas leabhar ri trì, agus mar sin suas gu aon-deug. ‘S e dòigh a th’ ann a tha furasta a chuimhneachadh, agus tha e a’ sealltainn mar a bha luchd-gleidhidh nan suttā ag obair gus an stuth a chumail eagarach.
  5. Khuddaka Nikāya (Na h-Òraidean Beaga). ‘s e seo bogsa mòr far a bheil grunn leabhraichean beaga air an cruinneachadh còmhla. An seo lorgar cruinneachadh de 18 leabhar anns an eagran Burmais, mar a leanas:
    1. Khuddaka Pāṭha: cruinneachadh de suttā agus naoi foirmlean goirid a thathar a’ cleachdadh mar leabhar-làimhe airson ùranaich a tha fo thrèanadh
    2. Dhammapada: le 423 rann a tha a’ toirt geàrr-chunntas air prìomh theagaisg ann an dòigh bhàrdail.
    3. Udāna: cruinneachadh de 80 abairt aoibhneach a thuirt am Bùda aig amannan sònraichte nuair a bha e làn aoibhneis; tha gach udāna ann an rann air a leantainn le cunntas ann an rosg air na suidheachaidhean a thug air an toirt a-mach.
    4. Itivuttaka: cruinneachadh de 112 òraid ghoirid; tha e air ainmeachadh bhon fhacal aig toiseach gach òraid: “thuirt (vuttaṁ) am Bùda seo (iti) “. Tha an cruinneachadh air a thoirt do Khujjuttara, a bha ag obair ann an lùchairt Rìgh Udena à Kosambi mar shearbhanta dha aon de na banrìghean aige, Samavati. Leis nach b’ urrainn don Bhanrìgh an lùchairt fhàgail airson òraidean a’ Bhùda a chluinntinn, chaidh Khujjuttara na h‑àite, dh’ionnsaich i na thuirt am Bùda, agus an uair sin thill i dhan lùchairt gus teagasg don Bhanrìgh agus dha na 500 bean-choimhididh a bha na frithealadh.
    5. Sutta Nipāta: aon de na cruinneachaidhean as sine ann am Basgaid nan Òraid. Tha e air a dhèanamh suas de chòig caibideilean, agus tha na suttā ann a’ dol air ais gu làithean tràtha a’ Bhùda. Tha an cànan nas sìmplidhe na ann an cruinneachaidhean eile, agus tha na teagaisg a’ nochdadh dòigh-obrach dhìreach, chruaidh a tha ag amas air trèigsinn, aonaranachd, agus saorsa. ‘S ann an seo a lorgar an Khaggavisāṇa Sutta, am Metta Sutta agus am Mangala Sutta.
    6. Vimānavattha: duanaire de 85 sgeulachd ghoirid a chaidh a sgrìobhadh ann an rann. Tha na sgeulachdan coltach ri chèile leis gu bheil gach fear dhiubh a’ toirt cunntas air beatha agus gnìomhan caractar a fhuair àite-còmhnaidh ann an taigh-mhòr nèamhaidh mar thoradh air gnìomhan deònach sona a rinn iad roimhe.
    7. Petavatthu: 51 cunntas beothail air stàitean truagh nan creutairean a chaidh an ath-bhreith ann an saoghal mì-sona mar thoradh air gnìomhan deònach mì-sona a rinn iad roimhe
    8. Theragāthā: rannan a labhair mu 264 therā (èildeir; seana-mhanaich) le fìor àrdachadh-inntinn is aoibhneas a dh’èirich às an dìlseachd cràbhach agus an spioradachd
    9. Therīgāthā: coltach ris an Theragāthā, ach air a labhairt le 73 therī (èildeir; seana-bhanachaig)
    10. Jātaka: 557 sgeulachd de bheathannan a bh’ aig a’ Bhùda roimhe, mar a dh’innis am Bùda
    11. Niddesa (Mahā, Cūḷa): am prìomh mhìneachadh, a tha na aiste-sgrìobhaidh air a’ cheathramh caibideil (Aṭṭhaka) den Sutta Nipāta, agus am fo-mhìneachadh, a tha na aiste-sgrìobhaidh air a’ chòigeamh caibideil (Pārāyana) agus air an Khaggavisāṇa Sutta anns a’ chiad caibideil.
    12. Paṭisaṁbhidāmagga: a’ dèiligeadh ri follaiseach theagaisg a’ Bhùda gu mion-sgrùdach ann an stoidhle an Abhidhamma, air a chur ri Sāriputta Urramach, am Fear Bu Chomasaiche ann an Gliocas.
    13. Apadāna: obair eachdraidh-beatha anns a bheil sgeulachdan beatha (roimhe agus làithreach) a’ Bhùda agus a dheisciobail Arahat
    14. Buddhavaṁsa: cunntas eachdraidheil goirid air Gotama Bùda (am Bùda againn) agus air na 24 Bùda a bh’ ann roimhe a bha air fàisneachd gun coileanadh e Bùdachd
    15. Cariyā Piṭaka: tha 35 sgeulachd de bheathannan a bh’ aig a’ Bhùda roimhe ann, air an innse a-rithist air iarrtas Sāriputta Urramach. Ged a tha an Jātaka a’ dèiligeadh ri beathannan a bh’ aig a’ Bhùda roimhe bho àm  Sumedha, an t-aonaran, gus an robh e na Gotama Bùda, chan eil anns an Cariyā Piṭaka ach 35 de bheathannan a bh’ aig a’ Bodhisatta anns a’ chuairt-saoghail mu dheireadh seo.
    16. Nettipakaraṇa: ‘s e prìomh chuspair an teacsa seo “Buddhist Hermeneutics” tro shiostamachadh air teagasg a’ Bhùda. Tha e air a mheas mar chànanach ann an traidisean Theravāda Burmais, ach chan eil e air a ghabhail a-steach anns na canoin Theravāda eile (Sri Lanka, Thai).
    17. Peṭakopadesa: tha an teacsa gu tric ceangailte ris an Nettipakaraṇa, agus ‘s e iùl a th’ ann dhaibhsan a tha a’ tuigsinn an teagaisg ga thaisbeanadh do chàich.
    18. Milindapañhā: tha e a’ clàradh nan ceistean a dh’fhaighnich Rìgh Milinda agus nam freagairtean a thug Nāgasena Urramach timcheall air 500 bliadhna an dèidh Parinibbāna a’ Bhùda.

Tha cànan nan suttā air a dhealbh gu faiceallach. Chan e dìreach cànan làitheil a th’ ann, ach cànan a tha furasta aithris agus a chuimhneachadh. Tha na suttā làn de ghnàthasan a tha ag ath-aithris, de mheatairean, agus de choimeasan a tha a’ toirt solas air a’ bhrìgh. Nuair a tha am Bùda ag iarraidh cuideam a chur air cuspair, cleachdaidh e abairtean a thilleas uair is uair, mar gum biodh e a’ cur ìomhaigh na h‑inntinn.

Ach chan e dìreach stoidhle a th’ ann. Bha an dòigh seo deatamach airson gleidheadh. Ann an linn far an robh a h‑uile rud air a ghleidheadh le cuimhne, bha a bhith a’ cleachdadh pàtranan a bha furasta aithris a’ ciallachadh gun robh an teagasg a’ mairsinn. Agus mhair e. Airson còrr is 2600 bliadhna, chaidh na suttā seo a theagasg bho ghinealach gu ginealach, an toiseach le beul-aithris, agus an dèidh sin ann an sgrìobhadh. ‘S e sin a tha gan dèanamh cho iongantach: chan e dìreach teacsaichean a th’ annta, ach sruth beò a tha a’ leantainn.

Nuair a leughas tu na suttā, chan eil thu dìreach ag ionnsachadh mu dheidhinn an Dhamma – tha thu ga chleachdadh. Tha gach sutta mar gum biodh e a’ toirt cuireadh dhut stad a chur air, smaoineachadh, agus na tha e ag ràdh a chur an sàs nad bheatha fhèin. ‘S e sin an t‑amas: chan e dìreach fiosrachadh, ach cruth-atharrachadh.

‘S ann mar sin a bu chòir na suttā a leughadh: chan ann mar ùghdarras a tha ag iarraidh gun creid sinn, ach mar chuideachadh airson an fhìrinn fhaicinn mar a tha i dha-rìribh.

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

Vinaya Piṭaka – Basgaid an Smachd

Posted on by — No Comments ↓

Anns na deich bliadhna an dèidh dùsgadh a’ Bhùda, bha a luchd-leantainn a’ fuireach ann an co-sheirm, agus cha robh feum air riaghailtean nam measg. Ach, mar a dh’fhàs coimhearsnachd nam manach ‘s nam banachag, dh’èireadh giùlan mì-ghlic is connspaidean nam measg gu nàdarra. Bhiodh na cùisean sin air an toirt don Bhùda, agus bheireadh e an uair sin riaghailt a-mach a bheireadh smachd air a’ ghiùlan sin no rèitich e an connspaid. Mar a tha am Bùda fhèin ag ràdh, cha deach na riaghailtean a stèidheachadh gus cumhachd a chleachdadh, ach airson deagh bheatha a chumail suas, airson a’ bhuidhinn a dhìon, agus airson an Dhamma a ghleidheadh fad is fada.

Dh’ainmich am Bùda an teagasg aige fhèin mar Dhamma-vinaya, ‘s e sin an Teagasg ‘s an Smachd, a sheallas cho cudromach ’s a tha smachd airson cleachdadh sona. Tha sin gu lèir ri fhaighinn anns an Tipiṭaka: Na Trì Basgaidean. A rèir an tradaisean, chaidh am Vinaya aithris aig a’ Chiad Chomhairle le Upāli Urramach, a bha air ainmeachadh leis a’ Bhùda mar am Fear Bu Chomasaiche ann an Smachd.

‘S e Vinaya Piṭaka a’ chiad bhasgaid dhiubh sin, agus tha riaghailtean beatha nam manach ‘s nam banachag air an cruinneachadh ann. Tha e air a roinn ann an trì prìomh earrannan:

  1. Suttavibhaṅga: na riaghailtean air fad air am mìneachadh. Tha tùs aig gach riaghailt: carson a chaidh a stèidheachadh, dè thachair a thug air a’ Bhùda a cur an cèill, agus ciamar a bu chòir a làimhseachadh. Tha na riaghailtean sin air an roinn ann an dà sheata: am Pātimokkha nam manach (227 riaghailt) agus am Pātimokkha nam banachag (311 riaghailt) anns an traidisean Theravāda1 Anns an sgoil Mahāyāna (Dharmagupta): an Sìona, an Taiwan, an Coiria a Deas, am Bhietnam, an t-Iapan; leanas manaich 250 riaghailt fhad ‘s a leanas banachaig 348 riaghailt. Agus anns an sgoil Vajrayāna (Mūlasarvāstivāda): an Tibèid, an Neapal, am Butàn, na h-Innseachan; leanas manaich 253 riaghailt, agus leanas banachaig 364 riaghailt.. Airson soilleireachd, chan eil sna Pātimokkha(s) ach na riaghailtean aig an ìre as àirde, às aonais mhìneachaidhean no sgeulachdan tùis. Tha na mìneachaidhean agus na sgeulachdan tùis sin rim faighinn anns am Mahāvibhaṅga (nam manach) agus anns am Bhikkhunīvibhaṅga (nam banachag).
  2. Khandhaka: an àite a bhith a’ dèiligeadh ri riaghailtean fa leth, tha seo a’ toirt cunntas air mar a tha beatha na coimhearsnachd air a cur air dòigh. Tha còig leabhraichean anns am Mahāvagga a’ mìneachadh chùisean mu na manaich as tràithe, am pròiseas òrdachaidh, riaghailtean a thaobh aodaich is bidh, agus mar a bu chòir dha na manaich a bhith a’ fuireach còmhla. An uair sin, tha an Cullavagga, le dà leabhar dheug, a’ dol nas doimhne a‑steach do smachd na coimhearsnachd: ciamar a làimhsichear eas-aonta, ciontachadh, peanasachadh, agus na riaghailtean a thaobh nam banachag.
  3. Parivāra: geàrr‑chunntas agus sgrùdadh a nì ath‑bhreithneachadh air an t‑siostam gu lèir ann an dòigh theicnigeach. Ged nach eil e cho cudromach dhaibhsan a tha a’ fuireach ann an coimhearsnachd mhòr an‑diugh, tha e a’ sealltainn mar a bha sgoilearan an Vinaya ag obair gus an siostam a chumail eagarach.

Ach chan e dìreach liosta riaghailtean a th’ anns am Vinaya. ‘S e dòigh‑beatha a th’ ann. Tha an spiorad air cùl nam facal cho cudromach ris na faclan fhèin. ‘S e sin ri ràdh, tha am Vinaya an‑còmhnaidh beò. Chan e clach-chuimne a th’ ann a dh’fheumar a leantainn gun smaoineachadh, ach siostam a leigeas leis a’ choimhearsnachd atharrachadh ri suidheachadh ùr, fhad ‘s a chumas i ris a’ phrionnsapal bhunaiteach: beò gu sìmplidh, le co‑fhulangas is urram dha chèile. ‘S e sin gun teagamh an t-adhbhar gu bheil a’ choimhearsnachd mhanachail, agus nas cudromaiche an Dhamma, fhathast ann an dèidh 2600 bliadhna.

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

  • 1
    Anns an sgoil Mahāyāna (Dharmagupta): an Sìona, an Taiwan, an Coiria a Deas, am Bhietnam, an t-Iapan; leanas manaich 250 riaghailt fhad ‘s a leanas banachaig 348 riaghailt. Agus anns an sgoil Vajrayāna (Mūlasarvāstivāda): an Tibèid, an Neapal, am Butàn, na h-Innseachan; leanas manaich 253 riaghailt, agus leanas banachaig 364 riaghailt.

Mar a Tha Mi…

Posted on by

Leis an fhòirneart agus a’ chogadh mun cuairt oirnn, tionndaidhidh mo smuaintean gu na briathran a labhair am Bùda ri Nālaka:

“Mar a tha mise, mar sin tha iadsan,
Mar a tha iadsan, mar sin tha mise”;
E fhèin mar shamhla air a h‑uile duine,
Cha mharbhadh e, ‘s cha chuirreadh e gu marbhadh1Yathā ahaṁ tathā ete,
Yathā ete tathā ahaṁ;
Attānaṁ upamaṁ katvākatvā:
Na haneyya na ghātaye..  Nālakasutta SN 3.11

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

  • 1
    Yathā ahaṁ tathā ete,
    Yathā ete tathā ahaṁ;
    Attānaṁ upamaṁ katvākatvā:
    Na haneyya na ghātaye.

Satipaṭṭhānasuttaṁ MN 10 – An Sutta air Na Ceithir Stèidhean Mothachail

Posted on by

Satipaṭṭhānasuttaṁ MN 10

“Mar a chuala mi e – aig aon àm bha am Bùda a’ fuireach am measg nan Kurū, ann am baile dùthchail air a bheil Kammāsadhamma. Thug am Bùda òraid do na manaich: “A mhanaich.”

“A Dhuine Uasail,” fhreagair na manaich. Thuirt am Bùda:

“A mhanaich, ’s e seo an t-aon shlighe airson glanadh nam bithean beò, airson bròn is nuallan a dhol seachad air, airson fulangas is mì-thoil-inntinn a sguabadh air falbh, airson a’ cheart shlighe fhaighinn, airson Nibbāna fhaicinn dha-rìridh: Na Ceithir Stèidhean Mothachail.

Dè na ceithir? An seo, a mhanaich, (1) bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp: dìcheallach, fìosrach, mothachail, a’ cur cùl ri sannt is fuath an t-saoghail. (2) Bidh e a’ fuireach le mothachadh air na faireachdainnean mar fhaireachdainnean: dìcheallach, fìosrach, mothachail, a’ cur cùl ri sannt is fuath an t-saoghail. (3) Bidh e a’ fuireach le mothachadh air an inntinn mar inntinn: dìcheallach, fìosrach, mothachail, a’ cur cùl ri sannt is fuath an t-saoghail. (4) Bidh e a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh: dìcheallach, fìosrach, mothachail, a’ cur cùl ri sannt is fuath an t-saoghail.

Crìoch an aithris.

Meòrachadh air a’ Chorp

1.1 Meòrachadh air a’ Chorp: Earrann na h-Anail

Agus ciamar, a mhanaich, a bhios am manach a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp?

An seo, a mhanaich, bidh am manach a’ dol dhan choille no gu bonn craoibh no gu bothan falamh, suidheas e, a’ cromadh a chasan, a’ cur a chuirp ann an suidheachadh dìreach, agus a’ stèidheachadh a mhothachaidh air beulaidh a’ bheòil. Bidh e mothachail ga anail a-steach, mothachail ga anail a-mach.

Nuair a bhios e a’ tarraing a-steach anail fhada, tuigidh e, “Tha mi a’ tarraing a-steach anail fhada.” Nuair a bhios e a’ leigeil a-mach anail fhada, tuigidh e, “Tha mi a’ leigeil a-mach anail fhada.”

Nuair a bhios e a’ tarraing a-steach anail ghoirid, tuigidh e, “Tha mi a’ tarraing a-steach anail ghoirid.” Nuair a bhios e a’ leigeil a-mach anail ghoirid, tuigidh e, “Tha mi a’ leigeil a-mach anail ghoirid.”

Bidh e ga thrèanadh fhèin air an dòigh seo, “Mothaichidh mi air a’ chorp air fad le bhith a’ tarraing a-steach anail.” Bidh e ga thrèanadh fhèin air an dòigh seo, “Mothaichidh mi air a’ chorp air fad le bhith a’ leigeil a-mach anail.”

Bidh e ga thrèanadh fhèin air an dòigh seo, “Sìthichidh mi gnìomh an choirp le bhith a’ tarraing a-steach anail.” Bidh e ga thrèanadh fhèin air an dòigh seo, “Sìthichidh mi gnìomh an choirp le bhith a’ leigeil a-mach anail.”

Mar a bhiodh neach-deil no a phreantas, nuair a bhios e a’ dèanamh deileadh fada, tuigidh e: “Tha mi a’ dèanamh deileadh fada”; no, nuair a bhios e a’ dèanamh deileadh goirid, tuigidh e: “Tha mi a’ dèanamh deileadh goirid”; mar sin cuideachd, a mhanaich, nuair a bhios am manach a’ tarraing a-steach anail fhada, tuigidh e: “Tha mi a’ tarraing a-steach anail fhada,” nuair a bhios e a’ leigeil a-mach anail fhada, tuigidh e: “Tha mi a’ leigeil a-mach anail fhada,” nuair a tha e a’ tarraing a-steach anail ghoirid, tuigidh e: “Tha mi a’ tarraing a-steach anail ghoirid,” nuair a bhios e a’ leigeil a-mach anail ghoirid, tuigidh e: “Tha mi a’ leigeil a-mach anail ghoirid”; “Mothaichidh mi air a’ chorp air fad le bhith a’ tarraing a-steach anail,” bidh e ga thrèanadh; “Mothaichidh mi air a’ chorp air fad le bhith a’ leigeil a-mach anail,” bidh e ga thrèanadh; “Sìthichidh mi gnìomh an choirp le bhith a’ tarraing a-steach anail,” bidh e ga thrèanadh; “Sìthichidh mi gnìomh an choirp le bhith a’ leigeil a-mach anail,” bidh e ga thrèanadh.

Mar sin bidh e a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-muigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh agus a-muigh. No bidh e a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ dol à bith an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib agus a’ dol à bith an lùib a’ choirp. No bidh a mhothachadh air a stèidheachadh leis an smaoineachadh, “Tha corp ann,” ach dìreach airson tuigse agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp.

Crìoch Earrann na h-Anail.

1.2 Meòrachadh air a’ Chorp: Earrann nan Gluasadan

A-rithist, a mhanaich, bidh am manach a’ coiseachd agus a’ tuigse, “Tha mi a’ coiseachd,” no na sheasamh agus a’ tuigse, “Tha mi nam sheasamh,” no na shuidhe agus a’ tuigse, “Tha mi nam shuidhe,” no na laighe agus a’ tuigse, “Tha mi nam laighe.” Agus ge bith dè an suidheachadh a th’ air a chorp, tuigidh e e mar sin.

Mar sin bidh e a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-muigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh agus a-muigh. No bidh e a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ dol à bith an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib agus a’ dol à bith an lùib a’ choirp. No bidh a mhothachadh air a stèidheachadh leis an smaoineachadh, “Tha corp ann,” ach dìreach airson tuigse agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp.

Crìoch Earrann nan Gluasadan.

1.3 Meòrachadh air a’ Chorp: Earrann an Fhiosrachaidh

A-rithist, a mhanaich, bidh am manach mothachail nuair a tha e a’ dol air adhart is air ais; mothachail nuair a tha e a’ coimhead air ais is air adhart; mothachail nuair a bhios e a’ cromadh is a’ sìneadh; mothachail nuair a bhios e a’ giùlan a chuid aodaich is a bhobhla; mothachail nuair a bhios e ag ithe, ag òl, a’ cagnadh, agus a’ blasad; mothachail nuair a bhios e a’ dèanamh fuasgail no mùn; mothachail nuair a bhios e a’ coiseachd, na sheasamh, na shuidhe, na chadal, na dhùisg, a’ bruidhinn, no na thostachd.

Mar sin bidh e a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-muigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh agus a-muigh. No bidh e a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ dol à bith an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib agus a’ dol à bith an lùib a’ choirp. No bidh a mhothachadh air a stèidheachadh leis an smaoineachadh, “Tha corp ann,” ach dìreach airson tuigse agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp.

Crìoch Earrann an Fhiosrachaidh.

1.4 Meòrachadh air a’ Chorp: Earrann a’ Mhì-thaitneach – Na Pàirtean den Chorp

A-rithist, a mhanaich, smaoinichidh am manach air a’ chorp seo fhèin bho bhonn nan cas gu mullach nan ceann, air a cheangal le craiceann, làn de neòghlaine iomadach: “Tha falt, falt na h-aoise, ìnean, fiaclan, craiceann, feòil, fèithean, cnàmhan, smior, àirnean, cridhe, grùthan, sgairt, dubh-liath, sgamhanan, caolan, “mesentery1air eadar‑theangachadh bho fhaclair Beurla “Ball a cheanglas a’ chnàmh ri balla deiridh a’ bhroinne, ’s e sin filleadh dùbailte den peritoneum,”; chan eil am facal seo ri lorg ann Am Faclair Beag no ann am faclair air-loidhne LearnGaelic“, na tha sa mhionach, caice, domblas, ronn, iongar, fuil, fallas, geir, deur, grìs, seile, smug, smeur nan alt, agus fual2Tha 31 pàirt den chorp air an liostadh anns an t‑sutta seo, ach bidh sinn tric a’ cluinntinn tidsearan meòrachaidh a’ teagasg meòrachadh air 32 pàirt den chorp. Cha robh e ach anns an Visuddhimagga gun deach an “eanchainn” a chur ris an liosta thùsail, agus mar sin 32 pàirt. anns a’ chorp seo.”

Mar a bhiodh baga le fosgladh gach ceann làn de dh’iomadh seòrsa gràin – rìs, rus ruadh, pònairean, peasair, mileid, is rus geal – agus duine le deagh shùilean ga fhosgladh agus ga sgrùdadh mar seo: ‘Seo rìs, seo rus ruadh, seo pònairean, seo peasair, seo mileid, seo rus geal’; mar sin cuideachd, bidh am manach a’ sgrùdadh an aon bhodhaig seo bho bhonn nan cas gu mullach nan ceann, air a cheangal le craiceann, làn de neòghlaine iomadach: “Tha falt, falt na h-aoise, ìnean, fiaclan, craiceann, feòil, féithean, cnàmhan, smior, àirnean, cridhe, grùthan, sgairt, dubh-liath, sgamhanan, caolan, “mesentery”, na tha sa mhionach, caice, domblas, ronn, iongar, fuil, fallas, geir, deur, grìs, seile, smug, smeur nan alt, agus fual anns a’ chorp seo”.

Mar sin bidh e a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-muigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh agus a-muigh. No bidh e a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ dol à bith an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib agus a’ dol à bith an lùib a’ choirp. No bidh a mhothachadh air a stèidheachadh leis an smaoineachadh, “Tha corp ann,” ach dìreach airson tuigse agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp.

Crìoch Earrann na Mì-thaitneach – Na Pàirtean den Chorp

1.5 Meòrachadh air a’ Chorp: Earrann nan Dùilean

A-rithist, a mhanaich, smaoinichidh am manach air a’ chorp seo fhèin, anns an t-suidheachadh a th’ ann, a rèir nan dùilean: “Tha dùil na talmhainn, dùil an uisge, dùil an teine, dùil na gaothe anns a’ chorp seo.”

Mar a bhiodh bùidsear ealanta no òglach bùidseir an dèidh bà a mharbhadh agus na shuidhe aig crois-rathaid leis an fheòil air a gearradh na pìosan; mar sin cuideachd, a mhanaich, smaoinichidh am manach air a’ chorp seo fhèin, anns an t-suidheachadh a th’ ann, a rèir nan dùilean: “Tha dùil na talmhainn, dùil an uisge, dùil an teine, dùil na gaothe anns a’ chorp seo.”

Mar sin bidh e a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-muigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh agus a-muigh. No bidh e a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ dol à bith an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib agus a’ dol à bith an lùib a’ choirp. No bidh a mhothachadh air a stèidheachadh leis an smaoineachadh, “Tha corp ann,” ach dìreach airson tuigse agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp.

Crìoch Earrann nan Dùilean.

1.6 Meòrachadh air a’ Chorp: Earrann nan Naoi Tursan anns a’ Chladh

A-rithist, a mhanaich, mar a chitheadh am manach corp air a thilgeil dhan chladh, aon-là-bàis no dà-là-bàis no trì-là-bàis, air a bholadh, liath-gorm, lom no brùite. Cuiridh e seo an aghaidh a choirp fhèin: “Tha an corp seo cuideachd mar sin, bidh e mar sin, chan eil e às aonais sin.”

Mar sin bidh e a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-muigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh agus a-muigh. No bidh e a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ dol à bith an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib agus a’ dol à bith an lùib a’ choirp. No bidh a mhothachadh air a stèidheachadh leis an smaoineachadh, “Tha corp ann,” ach dìreach airson tuigse agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp.

A-rithist, a mhanaich, mar a chitheadh am manach corp air a thilgeil dhan chladh, ga ghlutadh le feannagan no le seabhagan no le fangan no le coin no le seacail no le cnuimhean no le coin-fhiadhaich no le sionnaich no le creutairean beò eile. Cuiridh e seo an aghaidh a choirp fhèin: “Tha an corp seo cuideachd mar sin, bidh e mar sin, chan eil e às aonais sin.”

A-rithist, a mhanaich, mar a chitheadh am manach corp air a thilgeil dhan chladh … cnàmhan le feòil is fuil agus féithean gan ceangal … cnàmhan gun fheòil ach le fuil agus féithean gan ceangal … cnàmhan gun fheòil gun fhuil, ach le féithean gan ceangal … cnàmhan air an sgaradh is air an sgapadh an ceithir àird, cnàmh na làimhe an seo, cnàmh na coise an seo, cnàimh na h-adhbrann an seo, cnàimh na sliasaid an seo, cnàimh na meidhinn an seo, cnàimh an droma an seo, cnàimh na h-asna an seo, cnàimh an uchd an seo, cnàimh nan gualann an seo, cnàimh na h-amhaich an seo, cnàimh na giallain an seo, fiaclan an seo, agus claigeann an sin. Cuiridh e seo an aghaidh a choirp fhèin: “Tha an corp seo cuideachd mar sin, bidh e mar sin, chan eil e às aonais sin.”

A-rithist, a mhanaich, mar a chitheadh am manach corp air a thilgeil dhan chladh … cnàmhan geala, dath coltach ri sligean … cnàmhan air an cruachte, còrr is bliadhna a dh’aois … cnàmhan lobhte, air an bruthadh gu dust. Cuiridh e seo an aghaidh a choirp fhèin: “Tha an corp seo cuideachd mar sin, bidh e mar sin, chan eil e às aonais sin.”

Mar sin bidh e a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-muigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh agus a-muigh. No bidh e a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ dol à bith an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib agus a’ dol à bith an lùib a’ choirp. No bidh a mhothachadh air a stèidheachadh leis an smaoineachadh, “Tha corp ann,” ach dìreach airson tuigse agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp.

Crìoch Earrann nan Naoi Tursan anns a’ Chladh

Crìoch nan Ceithir-deug Meòrachadh air a’ Chorp

Meòrachadh air na Faireachdainnean

Agus ciamar, a mhanaich, a bhios am manach a’ fuireach le mothachadh air na faireachdainnean mar fhaireachdainnean?

An seo, a mhanaich, nuair a bhios am manach a’ faireachdainn fhaireachdainn thlachdmhor, tuigidh e, “Tha mi a’ faireachdainn fhaireachdainn thlachdmhor.” Nuair a bhios e a’ faireachdainn fhaireachdainn mhì-thlachdmhor, tuigidh e, “Tha mi a’ faireachdainn fhaireachdainn mhì-thlachdmhor.” Nuair a bhios e a’ faireachdainn fhaireachdainn neo-mhì-thlachdmhor-is-neo-thlachdmhor, tuigidh e, “Tha mi a’ faireachdainn fhaireachdainn neo-mhì-thlachdmhor-is-neo-thlachdmhor.”

Nuair a bhios e a’ faireachdainn fhaireachdainn thlachdmhor le tlachd na feòla, tuigidh e, “Tha mi a’ faireachdainn fhaireachdainn thlachdmhor le tlachd na feòla.” Nuair a bhios e a’ faireachdainn fhaireachdainn thlachdmhor gun tlachd na feòla, tuigidh e, “Tha mi a’ faireachdainn fhaireachdainn thlachdmhor gun tlachd na feòla.”

Nuair a bhios e a’ faireachdainn fhaireachdainn mhì-thlachdmhor le tlachd na feòla, tuigidh e, “Tha mi a’ faireachdainn fhaireachdainn mhì-thlachdmhor le tlachd na feòla.” Nuair a bhios e a’ faireachdainn fhaireachdainn mhì-thlachdmhor gun tlachd na feòla, tuigidh e, “Tha mi a’ faireachdainn fhaireachdainn mhì-thlachdmhor gun tlachd na feòla.”

Nuair a bhios e a’ faireachdainn fhaireachdainn neo-mhì-thlachdmhor-is-neo-thlachdmhor le tlachd na feòla, tuigidh e, “Tha mi a’ faireachdainn fhaireachdainn neo-mhì-thlachdmhor-is-neo-thlachdmhor le tlachd na feòla.” Nuair a bhios e a’ faireachdainn fhaireachdainn neo-mhì-thlachdmhor-is-neo-thlachdmhor gun tlachd na feòla, tuigidh e, “Tha mi a’ faireachdainn fhaireachdainn neo-mhì-thlachdmhor-is-neo-thlachdmhor gun tlachd na feòla.”

Mar sin bidh e a’ fuireach le mothachadh air na faireachdainnean mar fhaireachdainnean a-staigh, no a’ fuireach le mothachadh air na faireachdainnean mar fhaireachdainnean a-muigh, no a’ fuireach le mothachadh air na faireachdainnean mar fhaireachdainnean a-staigh agus a-muigh. No bidh e a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib nam faireachdainnean, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ dol à bith an lùib nam faireachdainnean, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib agus a’ dol à bith an lùib nam faireachdainnean. No bidh a mhothachadh air a stèidheachadh leis an smaoineachadh, “Tha faireachdainn ann,” ach dìreach airson tuigse agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air na faireachdainnean mar fhaireachdainnean.

Crìoch Meòrachadh air na Faireachdainnean.

Meòrachadh air an Inntinn

Agus ciamar, a mhanaich, a bhios am manach a’ fuireach le mothachadh air an inntinn mar inntinn? An seo, a mhanaich, nuair a bhios inntinn le sannt aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha inntinn le sannt agam.”

Nuair a bhios inntinn gun sannt aige, tuigidh e, “Tha inntinn gun sannt agam.”

Nuair a bhios inntinn le fuath aige, tuigidh e, “Tha inntinn le fuath agam.”

Nuair a bhios inntinn gun fhuath aige, tuigidh e, “Tha inntinn gun fhuath agam.”

Nuair a bhios inntinn le ceàrr-thuigsinn aige, tuigidh e, “Tha inntinn le ceàrr-thuigsinn agam.”

Nuair a bhios inntinn gun cheàrr-thuigsinn aige, tuigidh e, “Tha inntinn gun cheàrr-thuigsinn agam.”

Nuair a bhios inntinn teannaichte aige, tuigidh e, “Tha inntinn teannaichte agam.”

Nuair a bhios inntinn sgaoilte aige, tuigidh e, “Tha inntinn sgaoilte agam.”

Nuair a bhios inntinn leathann aige, tuigidh e, “Tha inntinn leathann agam.”

Nuair a bhios inntinn chaol aige, tuigidh e, “Tha inntinn chaol agam.”

Nuair a bhios inntinn mhòr aige, tuigidh e, “Tha inntinn mhòr agam.”

Nuair a bhios inntinn bheag aige, tuigidh e, “Tha inntinn bheag agam.”

Nuair a bhios inntinn stòlda aige, tuigidh e, “Tha inntinn stòlda agam.”

Nuair a bhios inntinn neo-stòlda aige, tuigidh e, “Tha inntinn neo-stòlda agam.”

Nuair a bhios inntinn shaor aige, tuigidh e, “Tha inntinn shaor agam.”

Nuair a bhios inntinn neo-shaor aige, tuigidh e, “Tha inntinn neo-shaor agam.”

Mar sin bidh e a’ fuireach le mothachadh air an inntinn mar inntinn a-staigh, no a’ fuireach le mothachadh air an inntinn mar inntinn a-muigh, no a’ fuireach le mothachadh air an inntinn mar inntinn a-staigh agus a-muigh. No bidh e a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib na h-inntinn, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ dol à bith an lùib na h-inntinn, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib agus a’ dol à bith an lùib na h-inntinn. No bidh a mhothachadh air a stèidheachadh leis an smaoineachadh, “Tha inntinn ann,” ach dìreach airson tuigse agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air an inntinn mar inntinn.

Crìoch Meòrachadh air an Inntinn.

Meòrachadh air na Dhamma

4.1 Meòrachadh air na Dhamma: Earrann nan Còig Amalan

Agus ciamar, a mhanaich, a bhios am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh?

An seo, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh, an co-theacs nam còig amalan. Agus ciamar a bhios am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh, an co-theacs nam còig amalan?

An seo, a mhanaich, nuair a bhios miann nan ceudfathan a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha miann nan ceudfathan a-staigh agam.” Nuair nach bi miann nan ceudfathan a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil miann nan ceudfathan a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig miann nan ceudfathan a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid miann nan ceudfathan a thàinig gu bith air fhàgail, agus tuigidh e mar a bhios miann nan ceudfathan a chaidh fhàgail gun tighinn a-rithist.

Nuair a bhios droch-rùn a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha droch-rùn a-staigh agam.” Nuair nach bi droch-rùn a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil droch-rùn a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig droch-rùn a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid droch-rùn a thàinig gu bith air fhàgail, agus tuigidh e mar a bhios droch-rùn a chaidh fhàgail gun tighinn a-rithist.

Nuair a bhios leisg is marbhantachd a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha leisg is marbhantachd a-staigh agam.” Nuair nach bi leisg is marbhantachd a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil leisg is marbhantachd a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig leisg is marbhantachd a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid leisg is marbhantachd a thàinig gu bith air fhàgail, agus tuigidh e mar a bhios leisg is marbhantachd a chaidh fhàgail gun tighinn a-rithist.

Nuair a bhios mì-shocair is aithreachas a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha mì-shocair is aithreachas a-staigh agam.” Nuair nach bi mì-shocair is aithreachas a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil mì-shocair is aithreachas a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig mì-shocair is aithreachas a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid mì-shocair is aithreachas a thàinig gu bith air fhàgail, agus tuigidh e mar a bhios mì-shocair is aithreachas a chaidh fhàgail gun tighinn a-rithist.

Nuair a bhios teagamh a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha teagamh a-staigh agam.” Nuair nach bi teagamh a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil teagamh a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig teagamh a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid teagamh a thàinig gu bith air fhàgail, agus tuigidh e mar a bhios teagamh a chaidh fhàgail gun tighinn a-rithist.

Mar sin bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh a-staigh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh a-muigh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh an dà chuid a-staigh is a-muigh. No bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air nàdar èirigh nan na rudan inntinnidh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air nàdar dol-a-bith nan na rudan inntinnidh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air an dà chuid, nàdar an èirigh is nàdar an dol-a-bith. No bidh mothachadh aige gu bheil rudan inntinnidh ann air a stèidheachadh dìreach cho fada ‘s a dh’fheumar airson fìor eòlas agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh an co-theacs nam còig amalan.

Crìoch Earrann nan Còig Amalan

4.2 Meòrachadh air na Dhamma: Earrann nan Còig Cruinneachaidhean

A-rithist, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh, an co-theacs nam còig cruinneachaidhean greime. Agus ciamar a bhios am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh an co-theacs nan còig cruinneachaidhean greime? An seo, a mhanaich, tuigidh am manach: “’S e seo an stuth, seo mar a thig an stuth gu bith, seo mar a thèid an stuth à bith; ’s e seo an fhaireachdainn, seo mar a thig an fhaireachdainn gu bith, seo mar a thèid an fhaireachdainn à bith; ’s e seo a’ chomharrachadh, seo mar a thig a’ chomharrachadh gu bith, seo mar a thèid a’ chomharrachadh à bith; ’s e seo na h-eagaran deònach, seo mar a thig na h-eagaran deònach gu bith, seo mar a thèid na h-eagaran deònach à bith; ’s e seo am fìosraiche, seo mar a thig am fìosraiche gu bith, seo mar a thèid am fìosraiche à bith.”

Mar sin bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh a-staigh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh a-muigh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh an dà chuid a-staigh is a-muigh. No bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air nàdar èirigh nan na rudan inntinnidh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air nàdar dol-a-bith nan na rudan inntinnidh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air an dà chuid, nàdar an èirigh is nàdar an dol-a-bith. No bidh mothachadh aige gu bheil rudan inntinnidh ann air a stèidheachadh dìreach cho fada ‘s a dh’fheumar airson fìor eòlas agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh an co-theacs nan còig cruinneachaidhean greime.

Crìoch Earrann nan Còig Cruinneachaidhean.

4.3 Meòrachadh air na Dhamma: Earrann nan Sia Bunaitean Mothaich

A-rithist, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh, an co-theacs nan sia bunaitean mothaich a-staigh is a-muigh. Agus ciamar a bhios am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh, an co-theacs nan sia bunaitean mothaich a-staigh is a-muigh?

An seo, a mhanaich, tuigidh am manach an t-sùil agus tuigidh e na rudan fradhairc, agus tuigidh e an ceangal a thig an lùib an dà chuid; agus tuigidh e mar a thig ceangal a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid ceangal a thàinig gu bith air fhàgail, agus tuigidh e mar a bhios ceangal a chaidh fhàgail gun tighinn a-rithist.

Tuigidh e a’ chluas agus tuigidh e na rudan fuaimneach, agus tuigidh e an ceangal a thig an lùib an dà chuid; agus tuigidh e mar a thig ceangal a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid ceangal a thàinig gu bith air fhàgail, agus tuigidh e mar a bhios ceangal a chaidh fhàgail gun tighinn a-rithist.

Tuigidh e an t-sròn agus tuigidh e na rudan fàileachd, agus tuigidh e an ceangal a thig an lùib an dà chuid; agus tuigidh e mar a thig ceangal a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid ceangal a thàinig gu bith air fhàgail, agus tuigidh e mar a bhios ceangal a chaidh fhàgail gun tighinn a-rithist.

Tuigidh e an teanga agus tuigidh e na rudan blasda, agus tuigidh e an ceangal a thig an lùib an dà chuid; agus tuigidh e mar a thig ceangal a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid ceangal a thàinig gu bith air fhàgail, agus tuigidh e mar a bhios ceangal a chaidh fhàgail gun tighinn a-rithist.

Tuigidh e a’ chorp agus tuigidh e na rudan beanailteach, agus tuigidh e an ceangal a thig an lùib an dà chuid; agus tuigidh e mar a thig ceangal a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid ceangal a thàinig gu bith air fhàgail, agus tuigidh e mar a bhios ceangal a chaidh fhàgail gun tighinn a-rithist.

Tuigidh e an inntinn agus tuigidh e na rudan inntinnidh, agus tuigidh e an ceangal a thig an lùib an dà chuid; agus tuigidh e mar a thig ceangal a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid ceangal a thàinig gu bith air fhàgail, agus tuigidh e mar a bhios ceangal a chaidh fhàgail gun tighinn a-rithist.

Mar sin bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh a-staigh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh a-muigh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh an dà chuid a-staigh is a-muigh. No bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air nàdar èirigh nan na rudan inntinnidh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air nàdar dol-a-bith nan na rudan inntinnidh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air an dà chuid, nàdar an èirigh is nàdar an dol-a-bith. No bidh mothachadh aige gu bheil rudan inntinnidh ann air a stèidheachadh dìreach cho fada ‘s a dh’fheumar airson fìor eòlas agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh an co-theacs nan sia bunaitean mothaich a-staigh is a-muigh.

Crìoch Earrann nan Sia Bunaitean Mothaich.

4.4 Meòrachadh air na Dhamma: Earrann nan Seachd Meuran-dùsgadh

A-rithist, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh, an co-theacs nan seachd meuran-dùsgadh. Agus ciamar a bhios am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh, an co-theacs nan seachd meuran-dùsgadh?

An seo, a mhanaich, nuair a bhios meur-dùsgadh mothachail a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha meur-dùsgadh mothachail a-staigh agam.” Nuair nach eil meur-dùsgadh mothachail a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil meur-dùsgadh mothachail a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig meur-dùsgadh mothachail a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid meur-dùsgadh mothachail a thàinig gu bith air a leasachadh gu iomlan.

Nuair a bhios meur-dùsgadh sgrùdaidh nan dhamma a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha meur-dùsgadh sgrùdaidh nan dhamma a-staigh agam.” Nuair nach eil meur-dùsgadh sgrùdaidh nan dhamma a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil meur-dùsgadh sgrùdaidh nan dhamma a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig meur-dùsgadh sgrùdaidh nan dhamma a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid meur-dùsgadh sgrùdaidh nan dhamma a thàinig gu bith air a leasachadh gu iomlan.

Nuair a bhios meur-dùsgadh spionnaidh a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha meur-dùsgadh spionnaidh a-staigh agam.” Nuair nach eil meur-dùsgadh spionnaidh a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil meur-dùsgadh spionnaidh a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig meur-dùsgadh spionnaidh a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid meur-dùsgadh spionnaidh a thàinig gu bith air a leasachadh gu iomlan.

Nuair a bhios meur-dùsgadh aoibhneis a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha meur-dùsgadh aoibhneis a-staigh agam.” Nuair nach eil meur-dùsgadh aoibhneis a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil meur-dùsgadh aoibhneis a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig meur-dùsgadh aoibhneis a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid meur-dùsgadh aoibhneis a thàinig gu bith air a leasachadh gu iomlan.

Nuair a bhios meur-dùsgadh sìth-thàimh a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha meur-dùsgadh sìth-thàimh a-staigh agam.” Nuair nach eil meur-dùsgadh sìth-thàimh a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil meur-dùsgadh sìth-thàimh a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig meur-dùsgadh sìth-thàimh a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid meur-dùsgadh sìth-thàimh a thàinig gu bith air a leasachadh gu iomlan.

Nuair a bhios meur-dùsgadh còmh-dhùnaidh a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha meur-dùsgadh còmh-dhùnaidh a-staigh agam.” Nuair nach eil meur-dùsgadh còmh-dhùnaidh a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil meur-dùsgadh còmh-dhùnaidh a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig meur-dùsgadh còmh-dhùnaidh a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid meur-dùsgadh còmh-dhùnaidh a thàinig gu bith air a leasachadh gu iomlan.

Nuair a bhios meur-dùsgadh rèidh-inntinn a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha meur-dùsgadh rèidh-inntinn a-staigh agam.” Nuair nach eil meur-dùsgadh rèidh-inntinn a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil meur-dùsgadh rèidh-inntinn a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig meur-dùsgadh rèidh-inntinn a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid meur-dùsgadh rèidh-inntinn a thàinig gu bith air a leasachadh gu iomlan.

Mar sin bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh a-staigh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh a-muigh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh an dà chuid a-staigh is a-muigh. No bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air nàdar èirigh nan na rudan inntinnidh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air nàdar dol-a-bith nan na rudan inntinnidh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air an dà chuid, nàdar an èirigh is nàdar an dol-a-bith. No bidh mothachadh aige gu bheil rudan inntinnidh ann air a stèidheachadh dìreach cho fada ‘s a dh’fheumar airson fìor eòlas agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh an co-theacs nan seachd meuran-dùsgadh.

Crìoch Earrann nan Seachd Meuran-dùsgadh.

4.5 Meòrachadh air na Dhamma: Earrann nan Ceithir Fìrinn Uaisle

A-rithist, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air na Dhamma mar Dhamma, an co-theacs nan ceithir fìrinn uaisle.

Agus ciamar a bhios am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh, an co-theacs nan Ceithir Fìrinn Uaisle? An seo, a mhanaich, tuigidh am manach, (1) “’S e seo am fulangachd,” mar a tha e dha-rìridh. Tuigidh e, (2) “’S e seo tùs an fhulangachd,” mar a tha e dha-rìridh. Tuigidh e, (3) “’S e seo crìoch an fhulangachd,” mar a tha e dha-rìridh. Tuigidh e, (4) “’S e seo an t-slighe a leanas gu crìoch an fhulangachd,” mar a tha e dha-rìridh.

Mar sin bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh a-staigh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh a-muigh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh an dà chuid a-staigh is a-muigh. No bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air nàdar èirigh nan na rudan inntinnidh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air nàdar dol-a-bith nan na rudan inntinnidh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air an dà chuid, nàdar an èirigh is nàdar an dol-a-bith. No bidh mothachadh aige gu bheil rudan inntinnidh ann air a stèidheachadh dìreach cho fada ‘s a dh’fheumar airson fìor eòlas agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh an co-theacs nan Ceithir Fìrinn Uaisle.

Crìoch Earrann nan Ceithir Fìrinn Uaisle.

Crìoch Meòrachadh air na Dhamma.

Ge bith cò, a mhanaich, a nì leasachadh air na ceithir stèidhean mothachail seo airson seachd bliadhna, faodaidh e dùil a bhith aige ris an aon de dhà thoradh: tuigse làithreach no, ma tha fuigheall fhathast ann, neo-thilleadh.

Gun luaidh air, a mhanaich, na seachd bliadhna. Ge bith cò a nì leasachadh air na ceithir stèidhean mothachail seo airson sia bliadhna … còig bliadhna … ceithir bliadhna … trì bliadhna … dà bhliadhna … aon bhliadhna … Gun luaidh air, a mhanaich, aon bhliadhna. Ge bith cò a nì leasachadh air na ceithir stèidhean mothachail seo airson seachd mìosan, faodaidh e dùil a bhith aige ris an aon de dhà thoradh: tuigse làithreach no, ma tha fuigheall fhathast ann, neo-thilleadh. Gun luaidh air, a mhanaich, na seachd mìosan. Ge bith cò a nì leasachadh air na ceithir stèidhean mothachail seo airson sia mìosan … còig mìosan … ceithir mìosan … trì mìosan … dà mhìos … aon mhìos … leth-mhìos … Gun luaidh air, a mhanaich, leth-mhìos. Ge bith cò a nì leasachadh air na ceithir stèidhean mothachail seo airson seachd latha, faodaidh e dùil a bhith aige ris an aon de dhà thoradh: tuigse làithreach no, ma tha fuigheall fhathast ann, neo-thilleadh.

“‘S e seo an t-aon shlighe, a mhanaich, airson glanadh nan creutairean beò, airson bròn is nuallan a dhol seachad air, airson fulangas is mì-thoil-inntinn a sguabadh air falbh, airson a’ cheart shlighe fhaighinn, airson Nibbāna fhaicinn dha-rìridh: na ceithir stèidhean mothachail.” Agus seo, a rèir sin, an t-adhbhar airson na thuirt mi.

Thuirt am Bùda seo. Agus bha na manaich toilichte le òraid a’ Bhùda.

Crìoch an t-Sutta mu na Stèidhean Mothachail. An deicheamh.

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

  • 1
    air eadar‑theangachadh bho fhaclair Beurla “Ball a cheanglas a’ chnàmh ri balla deiridh a’ bhroinne, ’s e sin filleadh dùbailte den peritoneum,”; chan eil am facal seo ri lorg ann Am Faclair Beag no ann am faclair air-loidhne LearnGaelic
  • 2
    Tha 31 pàirt den chorp air an liostadh anns an t‑sutta seo, ach bidh sinn tric a’ cluinntinn tidsearan meòrachaidh a’ teagasg meòrachadh air 32 pàirt den chorp. Cha robh e ach anns an Visuddhimagga gun deach an “eanchainn” a chur ris an liosta thùsail, agus mar sin 32 pàirt.

Sìol Sgeallain

Posted on by — No Comments ↓

Chaill màthair òg air an robh an t-ainm Kisāgotamī an aon leanabh-gille a bh’ aice. Leis nach robh i riamh air tighinn tarsainn air bàs roimhe, ghiùlain i marbhan a mac na druim, a’ creidsinn gun robh e tinn agus a’ sireadh leigheis air a shon.

Chunnaic duine glic i agus chuir e i gu làthair a’ Bhùda. Chomhairlich am Bùda dhi sìol sgeallain1Brassica juncea a chruinneachadh bho thaigh far nach robh bàs air tadhal riamh.

Chaidh i bho thaigh gu taigh; lorg i sìol sgeallain anns gach taigh, ach cha do lorg i taigh anns nach robh bàs air a bhith. Mean air mhean, thòisich an fhìrinn ag èirigh a-steach innte.

Nuair a thill i gu làthair a’ Bhùda, shearmonaich e an Dhamma, agus ghabh i òrdachadh mar bhanachag.

An ceann greis, chunnaic Kisāgotamī priobadh lasair na lampa agus smaoinich i air neo-bhuanachd na beatha. Chuir am Bùda a ìomhaigh fhèin na beatha is rinn e coimeas eadar beatha an duine agus lampa a’ priobadh, is labhair e an rann seo:

“Ge mhaireadh neach ceud bliadhna slàn,
gun fhaicinn tìr na buanachd fhèin,
‘s fheàrr aon latha dha-san a chì
slighe na siorraidheachd gun chèin2Yo ca vassasataṁ jīve,
apassaṁ amataṁ padaṁ
Ekāhaṁ jīvitaṁ seyyo,
passato amataṁ padaṁ..” – Dhammapada 114

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

  • 1
    Brassica juncea
  • 2
    Yo ca vassasataṁ jīve,
    apassaṁ amataṁ padaṁ
    Ekāhaṁ jīvitaṁ seyyo,
    passato amataṁ padaṁ.