Satipaṭṭhānasuttaṁ MN 10 – An Sutta air Na Ceithir Stèidhean Mothachail

Posted on by

Satipaṭṭhānasuttaṁ MN 10

“Mar a chuala mi e – aig aon àm bha am Bùda a’ fuireach am measg nan Kurū, ann am baile dùthchail air a bheil Kammāsadhamma. Thug am Bùda òraid do na manaich: “A mhanaich.”

“A Dhuine Uasail,” fhreagair na manaich. Thuirt am Bùda:

“A mhanaich, ’s e seo an t-aon shlighe airson glanadh nan creutairean beò, airson bròn is nuallan a dhol seachad air, airson fulangas is mì-thoil-inntinn a sguabadh air falbh, airson a’ cheart shlighe fhaighinn, airson Nibbāna fhaicinn dha-rìridh: Na Ceithir Stèidhean Mothachail.

Dè na ceithir? An seo, a mhanaich, (1) bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp: dìcheallach, fìosrach, mothachail, a’ cur cùl ri sannt is fuath an t-saoghail. (2) Bidh e a’ fuireach le mothachadh air na faireachdainnean mar fhaireachdainnean: dìcheallach, fìosrach, mothachail, a’ cur cùl ri sannt is fuath an t-saoghail. (3) Bidh e a’ fuireach le mothachadh air an inntinn mar inntinn: dìcheallach, fìosrach, mothachail, a’ cur cùl ri sannt is fuath an t-saoghail. (4) Bidh e a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh: dìcheallach, fìosrach, mothachail, a’ cur cùl ri sannt is fuath an t-saoghail.

Crìoch an aithris.

Meòrachadh air a’ Chorp

1.1 Meòrachadh air a’ Chorp: Earrann na h-Anail

Agus ciamar, a mhanaich, a bhios am manach a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp?

An seo, a mhanaich, bidh am manach a’ dol dhan choille no gu bonn craoibh no gu bothan falamh, suidheas e, a’ cromadh a chasan, a’ cur a chuirp ann an suidheachadh dìreach, agus a’ stèidheachadh a mhothachaidh air beulaidh a’ bheòil. Bidh e mothachail ga anail a-steach, mothachail ga anail a-mach.

Nuair a bhios e a’ tarraing a-steach anail fhada, tuigidh e, “Tha mi a’ tarraing a-steach anail fhada.” Nuair a bhios e a’ leigeil a-mach anail fhada, tuigidh e, “Tha mi a’ leigeil a-mach anail fhada.”

Nuair a bhios e a’ tarraing a-steach anail ghoirid, tuigidh e, “Tha mi a’ tarraing a-steach anail ghoirid.” Nuair a bhios e a’ leigeil a-mach anail ghoirid, tuigidh e, “Tha mi a’ leigeil a-mach anail ghoirid.”

Bidh e ga thrèanadh fhèin air an dòigh seo, “Mothaichidh mi air a’ chorp air fad le bhith a’ tarraing a-steach anail.” Bidh e ga thrèanadh fhèin air an dòigh seo, “Mothaichidh mi air a’ chorp air fad le bhith a’ leigeil a-mach anail.”

Bidh e ga thrèanadh fhèin air an dòigh seo, “Sìthichidh mi gnìomh an choirp le bhith a’ tarraing a-steach anail.” Bidh e ga thrèanadh fhèin air an dòigh seo, “Sìthichidh mi gnìomh an choirp le bhith a’ leigeil a-mach anail.”

Mar a bhiodh neach-deil no a phreantas, nuair a bhios e a’ dèanamh deileadh fada, tuigidh e: “Tha mi a’ dèanamh deileadh fada”; no, nuair a bhios e a’ dèanamh deileadh goirid, tuigidh e: “Tha mi a’ dèanamh deileadh goirid”; mar sin cuideachd, a mhanaich, nuair a bhios am manach a’ tarraing a-steach anail fhada, tuigidh e: “Tha mi a’ tarraing a-steach anail fhada,” nuair a bhios e a’ leigeil a-mach anail fhada, tuigidh e: “Tha mi a’ leigeil a-mach anail fhada,” nuair a tha e a’ tarraing a-steach anail ghoirid, tuigidh e: “Tha mi a’ tarraing a-steach anail ghoirid,” nuair a bhios e a’ leigeil a-mach anail ghoirid, tuigidh e: “Tha mi a’ leigeil a-mach anail ghoirid”; “Mothaichidh mi air a’ chorp air fad le bhith a’ tarraing a-steach anail,” bidh e ga thrèanadh; “Mothaichidh mi air a’ chorp air fad le bhith a’ leigeil a-mach anail,” bidh e ga thrèanadh; “Sìthichidh mi gnìomh an choirp le bhith a’ tarraing a-steach anail,” bidh e ga thrèanadh; “Sìthichidh mi gnìomh an choirp le bhith a’ leigeil a-mach anail,” bidh e ga thrèanadh.

Mar sin bidh e a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-muigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh agus a-muigh. No bidh e a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ dol à bith an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib agus a’ dol à bith an lùib a’ choirp. No bidh a mhothachadh air a stèidheachadh leis an smaoineachadh, “Tha corp ann,” ach dìreach airson tuigse agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp.

Crìoch Earrann na h-Anail.

1.2 Meòrachadh air a’ Chorp: Earrann nan Gluasadan

A-rithist, a mhanaich, bidh am manach a’ coiseachd agus a’ tuigse, “Tha mi a’ coiseachd,” no na sheasamh agus a’ tuigse, “Tha mi nam sheasamh,” no na shuidhe agus a’ tuigse, “Tha mi nam shuidhe,” no na laighe agus a’ tuigse, “Tha mi nam laighe.” Agus ge bith dè an suidheachadh a th’ air a chorp, tuigidh e e mar sin.

Mar sin bidh e a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-muigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh agus a-muigh. No bidh e a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ dol à bith an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib agus a’ dol à bith an lùib a’ choirp. No bidh a mhothachadh air a stèidheachadh leis an smaoineachadh, “Tha corp ann,” ach dìreach airson tuigse agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp.

Crìoch Earrann nan Gluasadan.

1.3 Meòrachadh air a’ Chorp: Earrann an Fhiosrachaidh

A-rithist, a mhanaich, bidh am manach mothachail nuair a tha e a’ dol air adhart is air ais; mothachail nuair a tha e a’ coimhead air ais is air adhart; mothachail nuair a bhios e a’ cromadh is a’ sìneadh; mothachail nuair a bhios e a’ giùlan a chuid aodaich is a bhobhla; mothachail nuair a bhios e ag ithe, ag òl, a’ cagnadh, agus a’ blasad; mothachail nuair a bhios e a’ dèanamh fuasgail no mùn; mothachail nuair a bhios e a’ coiseachd, na sheasamh, na shuidhe, na chadal, na dhùisg, a’ bruidhinn, no na thostachd.

Mar sin bidh e a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-muigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh agus a-muigh. No bidh e a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ dol à bith an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib agus a’ dol à bith an lùib a’ choirp. No bidh a mhothachadh air a stèidheachadh leis an smaoineachadh, “Tha corp ann,” ach dìreach airson tuigse agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp.

Crìoch Earrann an Fhiosrachaidh.

1.4 Meòrachadh air a’ Chorp: Earrann a’ Mhì-thaitneach – Na Pàirtean den Chorp

A-rithist, a mhanaich, smaoinichidh am manach air a’ chorp seo fhèin bho bhonn nan cas gu mullach nan ceann, air a cheangal le craiceann, làn de neòghlaine iomadach: “Tha falt, falt na h-aoise, ìnean, fiaclan, craiceann, feòil, fèithean, cnàmhan, smior, àirnean, cridhe, grùthan, sgairt, dubh-liath, sgamhanan, caolan, “mesentery1air eadar‑theangachadh bho fhaclair Beurla “Ball a cheanglas a’ chnàmh ri balla deiridh a’ bhroinne, ’s e sin filleadh dùbailte den peritoneum,”; chan eil am facal seo ri lorg ann Am Faclair Beag no ann am faclair air-loidhne LearnGaelic“, na tha sa mhionach, caice, domblas, ronn, iongar, fuil, fallas, geir, deur, grìs, seile, smug, smeur nan alt, agus fual2Tha 31 pàirt den chorp air an liostadh anns an t‑sutta seo, ach bidh sinn tric a’ cluinntinn tidsearan meòrachaidh a’ teagasg meòrachadh air 32 pàirt den chorp. Cha robh e ach anns an Visuddhimagga gun deach an “eanchainn” a chur ris an liosta thùsail, agus mar sin 32 pàirt. anns a’ chorp seo.”

Mar a bhiodh baga le fosgladh gach ceann làn de dh’iomadh seòrsa gràin – rìs, rus ruadh, pònairean, peasair, mileid, is rus geal – agus duine le deagh shùilean ga fhosgladh agus ga sgrùdadh mar seo: ‘Seo rìs, seo rus ruadh, seo pònairean, seo peasair, seo mileid, seo rus geal’; mar sin cuideachd, bidh am manach a’ sgrùdadh an aon bhodhaig seo bho bhonn nan cas gu mullach nan ceann, air a cheangal le craiceann, làn de neòghlaine iomadach: “Tha falt, falt na h-aoise, ìnean, fiaclan, craiceann, feòil, féithean, cnàmhan, smior, àirnean, cridhe, grùthan, sgairt, dubh-liath, sgamhanan, caolan, “mesentery”, na tha sa mhionach, caice, domblas, ronn, iongar, fuil, fallas, geir, deur, grìs, seile, smug, smeur nan alt, agus fual anns a’ chorp seo”.

Mar sin bidh e a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-muigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh agus a-muigh. No bidh e a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ dol à bith an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib agus a’ dol à bith an lùib a’ choirp. No bidh a mhothachadh air a stèidheachadh leis an smaoineachadh, “Tha corp ann,” ach dìreach airson tuigse agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp.

Crìoch Earrann na Mì-thaitneach – Na Pàirtean den Chorp

1.5 Meòrachadh air a’ Chorp: Earrann nan Dùilean

A-rithist, a mhanaich, smaoinichidh am manach air a’ chorp seo fhèin, anns an t-suidheachadh a th’ ann, a rèir nan dùilean: “Tha dùil na talmhainn, dùil an uisge, dùil an teine, dùil na gaothe anns a’ chorp seo.”

Mar a bhiodh bùidsear ealanta no òglach bùidseir an dèidh bà a mharbhadh agus na shuidhe aig crois-rathaid leis an fheòil air a gearradh na pìosan; mar sin cuideachd, a mhanaich, smaoinichidh am manach air a’ chorp seo fhèin, anns an t-suidheachadh a th’ ann, a rèir nan dùilean: “Tha dùil na talmhainn, dùil an uisge, dùil an teine, dùil na gaothe anns a’ chorp seo.”

Mar sin bidh e a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-muigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh agus a-muigh. No bidh e a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ dol à bith an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib agus a’ dol à bith an lùib a’ choirp. No bidh a mhothachadh air a stèidheachadh leis an smaoineachadh, “Tha corp ann,” ach dìreach airson tuigse agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp.

Crìoch Earrann nan Dùilean.

1.6 Meòrachadh air a’ Chorp: Earrann nan Naoi Tursan anns a’ Chladh

A-rithist, a mhanaich, mar a chitheadh am manach corp air a thilgeil dhan chladh, aon-là-bàis no dà-là-bàis no trì-là-bàis, air a bholadh, liath-gorm, lom no brùite. Cuiridh e seo an aghaidh a choirp fhèin: “Tha an corp seo cuideachd mar sin, bidh e mar sin, chan eil e às aonais sin.”

Mar sin bidh e a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-muigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh agus a-muigh. No bidh e a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ dol à bith an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib agus a’ dol à bith an lùib a’ choirp. No bidh a mhothachadh air a stèidheachadh leis an smaoineachadh, “Tha corp ann,” ach dìreach airson tuigse agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp.

A-rithist, a mhanaich, mar a chitheadh am manach corp air a thilgeil dhan chladh, ga ghlutadh le feannagan no le seabhagan no le fangan no le coin no le seacail no le cnuimhean no le coin-fhiadhaich no le sionnaich no le creutairean beò eile. Cuiridh e seo an aghaidh a choirp fhèin: “Tha an corp seo cuideachd mar sin, bidh e mar sin, chan eil e às aonais sin.”

A-rithist, a mhanaich, mar a chitheadh am manach corp air a thilgeil dhan chladh … cnàmhan le feòil is fuil agus féithean gan ceangal … cnàmhan gun fheòil ach le fuil agus féithean gan ceangal … cnàmhan gun fheòil gun fhuil, ach le féithean gan ceangal … cnàmhan air an sgaradh is air an sgapadh an ceithir àird, cnàmh na làimhe an seo, cnàmh na coise an seo, cnàimh na h-adhbrann an seo, cnàimh na sliasaid an seo, cnàimh na meidhinn an seo, cnàimh an droma an seo, cnàimh na h-asna an seo, cnàimh an uchd an seo, cnàimh nan gualann an seo, cnàimh na h-amhaich an seo, cnàimh na giallain an seo, fiaclan an seo, agus claigeann an sin. Cuiridh e seo an aghaidh a choirp fhèin: “Tha an corp seo cuideachd mar sin, bidh e mar sin, chan eil e às aonais sin.”

A-rithist, a mhanaich, mar a chitheadh am manach corp air a thilgeil dhan chladh … cnàmhan geala, dath coltach ri sligean … cnàmhan air an cruachte, còrr is bliadhna a dh’aois … cnàmhan lobhte, air an bruthadh gu dust. Cuiridh e seo an aghaidh a choirp fhèin: “Tha an corp seo cuideachd mar sin, bidh e mar sin, chan eil e às aonais sin.”

Mar sin bidh e a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-muigh, no a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp a-staigh agus a-muigh. No bidh e a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ dol à bith an lùib a’ choirp, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib agus a’ dol à bith an lùib a’ choirp. No bidh a mhothachadh air a stèidheachadh leis an smaoineachadh, “Tha corp ann,” ach dìreach airson tuigse agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air a’ chorp mar chorp.

Crìoch Earrann nan Naoi Tursan anns a’ Chladh

Crìoch nan Ceithir-deug Meòrachadh air a’ Chorp

Meòrachadh air na Faireachdainnean

Agus ciamar, a mhanaich, a bhios am manach a’ fuireach le mothachadh air na faireachdainnean mar fhaireachdainnean?

An seo, a mhanaich, nuair a bhios am manach a’ faireachdainn fhaireachdainn thlachdmhor, tuigidh e, “Tha mi a’ faireachdainn fhaireachdainn thlachdmhor.” Nuair a bhios e a’ faireachdainn fhaireachdainn mhì-thlachdmhor, tuigidh e, “Tha mi a’ faireachdainn fhaireachdainn mhì-thlachdmhor.” Nuair a bhios e a’ faireachdainn fhaireachdainn neo-mhì-thlachdmhor-is-neo-thlachdmhor, tuigidh e, “Tha mi a’ faireachdainn fhaireachdainn neo-mhì-thlachdmhor-is-neo-thlachdmhor.”

Nuair a bhios e a’ faireachdainn fhaireachdainn thlachdmhor le tlachd na feòla, tuigidh e, “Tha mi a’ faireachdainn fhaireachdainn thlachdmhor le tlachd na feòla.” Nuair a bhios e a’ faireachdainn fhaireachdainn thlachdmhor gun tlachd na feòla, tuigidh e, “Tha mi a’ faireachdainn fhaireachdainn thlachdmhor gun tlachd na feòla.”

Nuair a bhios e a’ faireachdainn fhaireachdainn mhì-thlachdmhor le tlachd na feòla, tuigidh e, “Tha mi a’ faireachdainn fhaireachdainn mhì-thlachdmhor le tlachd na feòla.” Nuair a bhios e a’ faireachdainn fhaireachdainn mhì-thlachdmhor gun tlachd na feòla, tuigidh e, “Tha mi a’ faireachdainn fhaireachdainn mhì-thlachdmhor gun tlachd na feòla.”

Nuair a bhios e a’ faireachdainn fhaireachdainn neo-mhì-thlachdmhor-is-neo-thlachdmhor le tlachd na feòla, tuigidh e, “Tha mi a’ faireachdainn fhaireachdainn neo-mhì-thlachdmhor-is-neo-thlachdmhor le tlachd na feòla.” Nuair a bhios e a’ faireachdainn fhaireachdainn neo-mhì-thlachdmhor-is-neo-thlachdmhor gun tlachd na feòla, tuigidh e, “Tha mi a’ faireachdainn fhaireachdainn neo-mhì-thlachdmhor-is-neo-thlachdmhor gun tlachd na feòla.”

Mar sin bidh e a’ fuireach le mothachadh air na faireachdainnean mar fhaireachdainnean a-staigh, no a’ fuireach le mothachadh air na faireachdainnean mar fhaireachdainnean a-muigh, no a’ fuireach le mothachadh air na faireachdainnean mar fhaireachdainnean a-staigh agus a-muigh. No bidh e a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib nam faireachdainnean, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ dol à bith an lùib nam faireachdainnean, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib agus a’ dol à bith an lùib nam faireachdainnean. No bidh a mhothachadh air a stèidheachadh leis an smaoineachadh, “Tha faireachdainn ann,” ach dìreach airson tuigse agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air na faireachdainnean mar fhaireachdainnean.

Crìoch Meòrachadh air na Faireachdainnean.

Meòrachadh air an Inntinn

Agus ciamar, a mhanaich, a bhios am manach a’ fuireach le mothachadh air an inntinn mar inntinn? An seo, a mhanaich, nuair a bhios inntinn le sannt aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha inntinn le sannt agam.”

Nuair a bhios inntinn gun sannt aige, tuigidh e, “Tha inntinn gun sannt agam.”

Nuair a bhios inntinn le fuath aige, tuigidh e, “Tha inntinn le fuath agam.”

Nuair a bhios inntinn gun fhuath aige, tuigidh e, “Tha inntinn gun fhuath agam.”

Nuair a bhios inntinn le ceàrr-thuigsinn aige, tuigidh e, “Tha inntinn le ceàrr-thuigsinn agam.”

Nuair a bhios inntinn gun cheàrr-thuigsinn aige, tuigidh e, “Tha inntinn gun cheàrr-thuigsinn agam.”

Nuair a bhios inntinn teannaichte aige, tuigidh e, “Tha inntinn teannaichte agam.”

Nuair a bhios inntinn sgaoilte aige, tuigidh e, “Tha inntinn sgaoilte agam.”

Nuair a bhios inntinn leathann aige, tuigidh e, “Tha inntinn leathann agam.”

Nuair a bhios inntinn chaol aige, tuigidh e, “Tha inntinn chaol agam.”

Nuair a bhios inntinn mhòr aige, tuigidh e, “Tha inntinn mhòr agam.”

Nuair a bhios inntinn bheag aige, tuigidh e, “Tha inntinn bheag agam.”

Nuair a bhios inntinn stòlda aige, tuigidh e, “Tha inntinn stòlda agam.”

Nuair a bhios inntinn neo-stòlda aige, tuigidh e, “Tha inntinn neo-stòlda agam.”

Nuair a bhios inntinn shaor aige, tuigidh e, “Tha inntinn shaor agam.”

Nuair a bhios inntinn neo-shaor aige, tuigidh e, “Tha inntinn neo-shaor agam.”

Mar sin bidh e a’ fuireach le mothachadh air an inntinn mar inntinn a-staigh, no a’ fuireach le mothachadh air an inntinn mar inntinn a-muigh, no a’ fuireach le mothachadh air an inntinn mar inntinn a-staigh agus a-muigh. No bidh e a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib na h-inntinn, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ dol à bith an lùib na h-inntinn, no a’ fuireach le mothachadh air na nithean a tha a’ tighinn an lùib agus a’ dol à bith an lùib na h-inntinn. No bidh a mhothachadh air a stèidheachadh leis an smaoineachadh, “Tha inntinn ann,” ach dìreach airson tuigse agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air an inntinn mar inntinn.

Crìoch Meòrachadh air an Inntinn.

Meòrachadh air na Dhamma

4.1 Meòrachadh air na Dhamma: Earrann nan Còig Amalan

Agus ciamar, a mhanaich, a bhios am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh?

An seo, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh, an co-theacs nam còig amalan. Agus ciamar a bhios am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh, an co-theacs nam còig amalan?

An seo, a mhanaich, nuair a bhios miann nan ceudfathan a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha miann nan ceudfathan a-staigh agam.” Nuair nach bi miann nan ceudfathan a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil miann nan ceudfathan a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig miann nan ceudfathan a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid miann nan ceudfathan a thàinig gu bith air fhàgail, agus tuigidh e mar a bhios miann nan ceudfathan a chaidh fhàgail gun tighinn a-rithist.

Nuair a bhios droch-rùn a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha droch-rùn a-staigh agam.” Nuair nach bi droch-rùn a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil droch-rùn a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig droch-rùn a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid droch-rùn a thàinig gu bith air fhàgail, agus tuigidh e mar a bhios droch-rùn a chaidh fhàgail gun tighinn a-rithist.

Nuair a bhios leisg is marbhantachd a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha leisg is marbhantachd a-staigh agam.” Nuair nach bi leisg is marbhantachd a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil leisg is marbhantachd a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig leisg is marbhantachd a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid leisg is marbhantachd a thàinig gu bith air fhàgail, agus tuigidh e mar a bhios leisg is marbhantachd a chaidh fhàgail gun tighinn a-rithist.

Nuair a bhios mì-shocair is aithreachas a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha mì-shocair is aithreachas a-staigh agam.” Nuair nach bi mì-shocair is aithreachas a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil mì-shocair is aithreachas a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig mì-shocair is aithreachas a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid mì-shocair is aithreachas a thàinig gu bith air fhàgail, agus tuigidh e mar a bhios mì-shocair is aithreachas a chaidh fhàgail gun tighinn a-rithist.

Nuair a bhios teagamh a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha teagamh a-staigh agam.” Nuair nach bi teagamh a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil teagamh a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig teagamh a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid teagamh a thàinig gu bith air fhàgail, agus tuigidh e mar a bhios teagamh a chaidh fhàgail gun tighinn a-rithist.

Mar sin bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh a-staigh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh a-muigh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh an dà chuid a-staigh is a-muigh. No bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air nàdar èirigh nan na rudan inntinnidh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air nàdar dol-a-bith nan na rudan inntinnidh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air an dà chuid, nàdar an èirigh is nàdar an dol-a-bith. No bidh mothachadh aige gu bheil rudan inntinnidh ann air a stèidheachadh dìreach cho fada ‘s a dh’fheumar airson fìor eòlas agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh an co-theacs nam còig amalan.

Crìoch Earrann nan Còig Amalan

4.2 Meòrachadh air na Dhamma: Earrann nan Còig Cruinneachaidhean

A-rithist, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh, an co-theacs nam còig cruinneachaidhean greime. Agus ciamar a bhios am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh an co-theacs nan còig cruinneachaidhean greime? An seo, a mhanaich, tuigidh am manach: “’S e seo an stuth, seo mar a thig an stuth gu bith, seo mar a thèid an stuth à bith; ’s e seo an fhaireachdainn, seo mar a thig an fhaireachdainn gu bith, seo mar a thèid an fhaireachdainn à bith; ’s e seo a’ chomharrachadh, seo mar a thig a’ chomharrachadh gu bith, seo mar a thèid a’ chomharrachadh à bith; ’s e seo na h-eagaran deònach, seo mar a thig na h-eagaran deònach gu bith, seo mar a thèid na h-eagaran deònach à bith; ’s e seo am fìosraiche, seo mar a thig am fìosraiche gu bith, seo mar a thèid am fìosraiche à bith.”

Mar sin bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh a-staigh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh a-muigh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh an dà chuid a-staigh is a-muigh. No bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air nàdar èirigh nan na rudan inntinnidh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air nàdar dol-a-bith nan na rudan inntinnidh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air an dà chuid, nàdar an èirigh is nàdar an dol-a-bith. No bidh mothachadh aige gu bheil rudan inntinnidh ann air a stèidheachadh dìreach cho fada ‘s a dh’fheumar airson fìor eòlas agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh an co-theacs nan còig cruinneachaidhean greime.

Crìoch Earrann nan Còig Cruinneachaidhean.

4.3 Meòrachadh air na Dhamma: Earrann nan Sia Bunaitean Mothaich

A-rithist, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh, an co-theacs nan sia bunaitean mothaich a-staigh is a-muigh. Agus ciamar a bhios am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh, an co-theacs nan sia bunaitean mothaich a-staigh is a-muigh?

An seo, a mhanaich, tuigidh am manach an t-sùil agus tuigidh e na rudan fradhairc, agus tuigidh e an ceangal a thig an lùib an dà chuid; agus tuigidh e mar a thig ceangal a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid ceangal a thàinig gu bith air fhàgail, agus tuigidh e mar a bhios ceangal a chaidh fhàgail gun tighinn a-rithist.

Tuigidh e a’ chluas agus tuigidh e na rudan fuaimneach, agus tuigidh e an ceangal a thig an lùib an dà chuid; agus tuigidh e mar a thig ceangal a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid ceangal a thàinig gu bith air fhàgail, agus tuigidh e mar a bhios ceangal a chaidh fhàgail gun tighinn a-rithist.

Tuigidh e an t-sròn agus tuigidh e na rudan fàileachd, agus tuigidh e an ceangal a thig an lùib an dà chuid; agus tuigidh e mar a thig ceangal a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid ceangal a thàinig gu bith air fhàgail, agus tuigidh e mar a bhios ceangal a chaidh fhàgail gun tighinn a-rithist.

Tuigidh e an teanga agus tuigidh e na rudan blasda, agus tuigidh e an ceangal a thig an lùib an dà chuid; agus tuigidh e mar a thig ceangal a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid ceangal a thàinig gu bith air fhàgail, agus tuigidh e mar a bhios ceangal a chaidh fhàgail gun tighinn a-rithist.

Tuigidh e a’ chorp agus tuigidh e na rudan beanailteach, agus tuigidh e an ceangal a thig an lùib an dà chuid; agus tuigidh e mar a thig ceangal a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid ceangal a thàinig gu bith air fhàgail, agus tuigidh e mar a bhios ceangal a chaidh fhàgail gun tighinn a-rithist.

Tuigidh e an inntinn agus tuigidh e na rudan inntinnidh, agus tuigidh e an ceangal a thig an lùib an dà chuid; agus tuigidh e mar a thig ceangal a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid ceangal a thàinig gu bith air fhàgail, agus tuigidh e mar a bhios ceangal a chaidh fhàgail gun tighinn a-rithist.

Mar sin bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh a-staigh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh a-muigh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh an dà chuid a-staigh is a-muigh. No bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air nàdar èirigh nan na rudan inntinnidh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air nàdar dol-a-bith nan na rudan inntinnidh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air an dà chuid, nàdar an èirigh is nàdar an dol-a-bith. No bidh mothachadh aige gu bheil rudan inntinnidh ann air a stèidheachadh dìreach cho fada ‘s a dh’fheumar airson fìor eòlas agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh an co-theacs nan sia bunaitean mothaich a-staigh is a-muigh.

Crìoch Earrann nan Sia Bunaitean Mothaich.

4.4 Meòrachadh air na Dhamma: Earrann nan Seachd Meuran-dùsgadh

A-rithist, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh, an co-theacs nan seachd meuran-dùsgadh. Agus ciamar a bhios am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh, an co-theacs nan seachd meuran-dùsgadh?

An seo, a mhanaich, nuair a bhios meur-dùsgadh mothachail a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha meur-dùsgadh mothachail a-staigh agam.” Nuair nach eil meur-dùsgadh mothachail a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil meur-dùsgadh mothachail a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig meur-dùsgadh mothachail a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid meur-dùsgadh mothachail a thàinig gu bith air a leasachadh gu iomlan.

Nuair a bhios meur-dùsgadh sgrùdaidh nan dhamma a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha meur-dùsgadh sgrùdaidh nan dhamma a-staigh agam.” Nuair nach eil meur-dùsgadh sgrùdaidh nan dhamma a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil meur-dùsgadh sgrùdaidh nan dhamma a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig meur-dùsgadh sgrùdaidh nan dhamma a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid meur-dùsgadh sgrùdaidh nan dhamma a thàinig gu bith air a leasachadh gu iomlan.

Nuair a bhios meur-dùsgadh spionnaidh a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha meur-dùsgadh spionnaidh a-staigh agam.” Nuair nach eil meur-dùsgadh spionnaidh a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil meur-dùsgadh spionnaidh a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig meur-dùsgadh spionnaidh a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid meur-dùsgadh spionnaidh a thàinig gu bith air a leasachadh gu iomlan.

Nuair a bhios meur-dùsgadh aoibhneis a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha meur-dùsgadh aoibhneis a-staigh agam.” Nuair nach eil meur-dùsgadh aoibhneis a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil meur-dùsgadh aoibhneis a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig meur-dùsgadh aoibhneis a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid meur-dùsgadh aoibhneis a thàinig gu bith air a leasachadh gu iomlan.

Nuair a bhios meur-dùsgadh sìth-thàimh a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha meur-dùsgadh sìth-thàimh a-staigh agam.” Nuair nach eil meur-dùsgadh sìth-thàimh a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil meur-dùsgadh sìth-thàimh a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig meur-dùsgadh sìth-thàimh a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid meur-dùsgadh sìth-thàimh a thàinig gu bith air a leasachadh gu iomlan.

Nuair a bhios meur-dùsgadh còmh-dhùnaidh a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha meur-dùsgadh còmh-dhùnaidh a-staigh agam.” Nuair nach eil meur-dùsgadh còmh-dhùnaidh a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil meur-dùsgadh còmh-dhùnaidh a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig meur-dùsgadh còmh-dhùnaidh a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid meur-dùsgadh còmh-dhùnaidh a thàinig gu bith air a leasachadh gu iomlan.

Nuair a bhios meur-dùsgadh rèidh-inntinn a-staigh aig a’ mhanach, tuigidh e, “Tha meur-dùsgadh rèidh-inntinn a-staigh agam.” Nuair nach eil meur-dùsgadh rèidh-inntinn a-staigh aige, tuigidh e, “Chan eil meur-dùsgadh rèidh-inntinn a-staigh agam.” Agus tuigidh e mar a thig meur-dùsgadh rèidh-inntinn a bha gun tighinn gu bith, agus tuigidh e mar a thèid meur-dùsgadh rèidh-inntinn a thàinig gu bith air a leasachadh gu iomlan.

Mar sin bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh a-staigh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh a-muigh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh an dà chuid a-staigh is a-muigh. No bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air nàdar èirigh nan na rudan inntinnidh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air nàdar dol-a-bith nan na rudan inntinnidh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air an dà chuid, nàdar an èirigh is nàdar an dol-a-bith. No bidh mothachadh aige gu bheil rudan inntinnidh ann air a stèidheachadh dìreach cho fada ‘s a dh’fheumar airson fìor eòlas agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh an co-theacs nan seachd meuran-dùsgadh.

Crìoch Earrann nan Seachd Meuran-dùsgadh.

4.5 Meòrachadh air na Dhamma: Earrann nan Ceithir Fìrinn Uaisle

A-rithist, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air na Dhamma mar Dhamma, an co-theacs nan ceithir fìrinn uaisle.

Agus ciamar a bhios am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh, an co-theacs nan Ceithir Fìrinn Uaisle? An seo, a mhanaich, tuigidh am manach, (1) “’S e seo am fulangachd,” mar a tha e dha-rìridh. Tuigidh e, (2) “’S e seo tùs an fhulangachd,” mar a tha e dha-rìridh. Tuigidh e, (3) “’S e seo crìoch an fhulangachd,” mar a tha e dha-rìridh. Tuigidh e, (4) “’S e seo an t-slighe a leanas gu crìoch an fhulangachd,” mar a tha e dha-rìridh.

Mar sin bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh a-staigh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh a-muigh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh an dà chuid a-staigh is a-muigh. No bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air nàdar èirigh nan na rudan inntinnidh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air nàdar dol-a-bith nan na rudan inntinnidh, no bidh e a’ fuireach a’ meòrachadh air an dà chuid, nàdar an èirigh is nàdar an dol-a-bith. No bidh mothachadh aige gu bheil rudan inntinnidh ann air a stèidheachadh dìreach cho fada ‘s a dh’fheumar airson fìor eòlas agus mothachadh. Bidh e a’ fuireach gun cheangal, gun grèim a chur air rud sam bith san t-saoghal.

Agus mar sin cuideachd, a mhanaich, bidh am manach a’ fuireach le mothachadh air na rudan inntinnidh mar rudan inntinnidh an co-theacs nan Ceithir Fìrinn Uaisle.

Crìoch Earrann nan Ceithir Fìrinn Uaisle.

Crìoch Meòrachadh air na Dhamma.

Ge bith cò, a mhanaich, a nì leasachadh air na ceithir stèidhean mothachail seo airson seachd bliadhna, faodaidh e dùil a bhith aige ris an aon de dhà thoradh: tuigse làithreach no, ma tha fuigheall fhathast ann, neo-thilleadh.

Gun luaidh air, a mhanaich, na seachd bliadhna. Ge bith cò a nì leasachadh air na ceithir stèidhean mothachail seo airson sia bliadhna … còig bliadhna … ceithir bliadhna … trì bliadhna … dà bhliadhna … aon bhliadhna … Gun luaidh air, a mhanaich, aon bhliadhna. Ge bith cò a nì leasachadh air na ceithir stèidhean mothachail seo airson seachd mìosan, faodaidh e dùil a bhith aige ris an aon de dhà thoradh: tuigse làithreach no, ma tha fuigheall fhathast ann, neo-thilleadh. Gun luaidh air, a mhanaich, na seachd mìosan. Ge bith cò a nì leasachadh air na ceithir stèidhean mothachail seo airson sia mìosan … còig mìosan … ceithir mìosan … trì mìosan … dà mhìos … aon mhìos … leth-mhìos … Gun luaidh air, a mhanaich, leth-mhìos. Ge bith cò a nì leasachadh air na ceithir stèidhean mothachail seo airson seachd latha, faodaidh e dùil a bhith aige ris an aon de dhà thoradh: tuigse làithreach no, ma tha fuigheall fhathast ann, neo-thilleadh.

“‘S e seo an t-aon shlighe, a mhanaich, airson glanadh nan creutairean beò, airson bròn is nuallan a dhol seachad air, airson fulangas is mì-thoil-inntinn a sguabadh air falbh, airson a’ cheart shlighe fhaighinn, airson Nibbāna fhaicinn dha-rìridh: na ceithir stèidhean mothachail.” Agus seo, a rèir sin, an t-adhbhar airson na thuirt mi.

Thuirt am Bùda seo. Agus bha na manaich toilichte le òraid a’ Bhùda.

Crìoch an t-Sutta mu na Stèidhean Mothachail. An deicheamh.

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

  • 1
    air eadar‑theangachadh bho fhaclair Beurla “Ball a cheanglas a’ chnàmh ri balla deiridh a’ bhroinne, ’s e sin filleadh dùbailte den peritoneum,”; chan eil am facal seo ri lorg ann Am Faclair Beag no ann am faclair air-loidhne LearnGaelic
  • 2
    Tha 31 pàirt den chorp air an liostadh anns an t‑sutta seo, ach bidh sinn tric a’ cluinntinn tidsearan meòrachaidh a’ teagasg meòrachadh air 32 pàirt den chorp. Cha robh e ach anns an Visuddhimagga gun deach an “eanchainn” a chur ris an liosta thùsail, agus mar sin 32 pàirt.

Sìol Sgeallain

Posted on by — No Comments ↓

Chaill màthair òg air an robh an t-ainm Kisāgotamī an aon leanabh-gille a bh’ aice. Leis nach robh i riamh air tighinn tarsainn air bàs roimhe, ghiùlain i marbhan a mac na druim, a’ creidsinn gun robh e tinn agus a’ sireadh leigheis air a shon.

Chunnaic duine glic i agus chuir e i gu làthair a’ Bhùda. Chomhairlich am Bùda dhi sìol sgeallain1Brassica juncea a chruinneachadh bho thaigh far nach robh bàs air tadhal riamh.

Chaidh i bho thaigh gu taigh; lorg i sìol sgeallain anns gach taigh, ach cha do lorg i taigh anns nach robh bàs air a bhith. Mean air mhean, thòisich an fhìrinn ag èirigh a-steach innte.

Nuair a thill i gu làthair a’ Bhùda, shearmonaich e an Dhamma, agus ghabh i òrdachadh mar bhanachag.

An ceann greis, chunnaic Kisāgotamī priobadh lasair na lampa agus smaoinich i air neo-bhuanachd na beatha. Chuir am Bùda a ìomhaigh fhèin na beatha is rinn e coimeas eadar beatha an duine agus lampa a’ priobadh, is labhair e an rann seo:

“Ge mhaireadh neach ceud bliadhna slàn,
gun fhaicinn tìr na buanachd fhèin,
‘s fheàrr aon latha dha-san a chì
slighe na siorraidheachd gun chèin2Yo ca vassasataṁ jīve,
apassaṁ amataṁ padaṁ
Ekāhaṁ jīvitaṁ seyyo,
passato amataṁ padaṁ..” – Dhammapada 114

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

  • 1
    Brassica juncea
  • 2
    Yo ca vassasataṁ jīve,
    apassaṁ amataṁ padaṁ
    Ekāhaṁ jīvitaṁ seyyo,
    passato amataṁ padaṁ.

Ceannsachadh na Miann

Posted on by — No Comments ↓

Udānavatthu  – Dhp 153 is 154

“Rinn mi seachran tro chuairtean àireamhach bhàis is beatha,
a’ sireadh an t-saoir a thog an taigh seo –
‘s mi breith is fulang air ais gun stad1Anekajātisaṁsāraṁ,
sandhāvissaṁ anibbisaṁ;
Gahakāraṁ gavesanto,
dukkhā jāti punappunaṁ.

“O, a shaor-taighe, chunnaic mi thu mu dheireadh!
Cha tog thu taigh a-chaoidh tuilleadh;
briste tha gach sail-bheag agad, an gad-droma air a sgrios;
tha m’inntinn air teachd gu staid gun chumha,
agus tha deireadh am miann air a choileanadh2Gahakāraka diṭṭhosi, puna gehaṁ na kāhasi;
Sabbā te phāsukā bhaggā, gahakūṭaṁ visaṅkhataṁ;
Visaṅkhāragataṁ cittaṁ, taṇhānaṁ khayamajjhagā.”

An dèidh sia bliadhna de chleachdaidhean cruaidh-chràbhach, agus a shlàinte fhaighinn air ais, shuidh am Bùda fon Chraoibh Bodhi3Ficus religiosa ann am Bodh Gaya, na h-Innseachan, ri bruaichean Abhainn Neranjaya, agus rinn e rùn gus cur às don fhulangtachd.

Tro mheòrachadh deil air fìrinn, aig ciad faire na h-oidhche, fhuair e an Cumhachd Chuimhne air Beathaichean Roimhe (pubbenivāsānussatiñāņa); aig an dàrna faire, fhuair e an Cumhachd Dhiadhaidh Fradhairc (dibbucakkañāņa); aig an treas faire, rinn e meòrachadh air Èirigh an Lùib Chumhaichean (paṭiccasamuppāda); agus aig briseadh na fàire, thuig e na Ceithir Fìrinn Uaisle (cattāri ariyasaccāni) gu tur is gu h-iomlan.

As a dhèidh sin, ghairm e na dà rann seo. ‘S e faighinn buaidh air am miann (taṇhā; an gad-droma) a bha na bhuaidh aige: adhbhar an fhulangtachd (dukkha).

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

  • 1
    Anekajātisaṁsāraṁ,
    sandhāvissaṁ anibbisaṁ;
    Gahakāraṁ gavesanto,
    dukkhā jāti punappunaṁ
  • 2
    Gahakāraka diṭṭhosi, puna gehaṁ na kāhasi;
    Sabbā te phāsukā bhaggā, gahakūṭaṁ visaṅkhataṁ;
    Visaṅkhāragataṁ cittaṁ, taṇhānaṁ khayamajjhagā
  • 3
    Ficus religiosa

An Sutta mu Ghearradh

Posted on by

Chetvāsuttaṁ – SN 1.71

“Gearradh fearg, ‘s tha suain gu sàmhach,
gearradh fearg, cha ghoirtear bròn;
Marbhadh na feirge, o devāta1diathan,
‘s e mùthadh fearg a mholas na h-àrdan.
Air a ghearradh, cha ghoirtear bròn2Kodhaṁ chetvā sukhaṁ seti,
kodhaṁ chetvā na socati;
Kodhassa visamūlassa,
madhuraggassa devate;
Vadhaṁ ariyā pasaṁsanti,
tañhi chetvā na socatī”ti..”

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

  • 1
    diathan
  • 2
    Kodhaṁ chetvā sukhaṁ seti,
    kodhaṁ chetvā na socati;
    Kodhassa visamūlassa,
    madhuraggassa devate;
    Vadhaṁ ariyā pasaṁsanti,
    tañhi chetvā na socatī”ti.

Am Fairge Mhòr – Blas na Saorsa

Posted on by

 Udana 5.5 – Uposathasuttaṁ 45

“Mar a tha am fairge mhòr, a mhanaich, a’ dol sìos mean air mhean, a’ dol doimhne mean air mhean, a’ leudachadh mean air mhean, gun thuiteam gu h-obann; mar sin cuideachd, a mhanaich, tha an trèanadh mean air mhean, an gnìomh mean air mhean, an t-slighe mean air mhean san Dhamma-Vinaya1‘S e seo an t‑ainm a thug am Bùda air a theagasg fhèin seo, gun fhaighinn tuigse dha-rìridh gu h-obann. Agus, a mhanaich, on a tha an trèanadh mean air mhean, an gnìomh mean air mhean, an t-slighe mean air mhean san Dhamma-Vinaya seo, gun fhaighinn tuigse dha-rìridh gu h-obann; ‘s e seo, a mhanaich, a’ chiad rud iongantach is mìorbhaileach san Dhamma-Vinaya seo, a bhios na manaich, ga fhaicinn a-rithist ‘s a-rithist, a’ faighinn tlachd às2Seyyathāpi, bhikkhave, mahāsamuddo anupubbaninno anupubbapoṇo anupubbapabbhāro, na āyatakeneva papāto; evamevaṁ kho, bhikkhave, imasmiṁ dhammavinaye anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā, na āyatakeneva aññāpaṭivedho. Yampi, bhikkhave, imasmiṁ dhammavinaye anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā, na āyatakeneva aññāpaṭivedho; ayaṁ, bhikkhave, imasmiṁ dhammavinaye paṭhamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṁ disvā disvā bhikkhū imasmiṁ dhammavinaye abhiramanti..

…..

“…tha aon bhlas aig am fairge mhòr: blas an t-salainn; mar sin cuideachd, a mhanaich, tha aon bhlas aig an Dhamma-Vinaya seo: blas na saorsa. Agus, a mhanaich, on a tha an Dhamma-Vinaya seo aon-bhlasach, ‘s e blas na saorsa a th’ ann; ‘s e seo, a mhanaich, an siathamh rud iongantach is mìobhaileach san Dhamma-Vinaya seo, a bhios na manaich, ga fhaicinn a-rithist ‘s a-rithist, a’ faighinn tlachd às.”3…mahāsamuddo ekaraso loṇaraso; evamevaṁ kho, bhikkhave, ayaṁ dhammavinayo ekaraso vimuttiraso. Yampi, bhikkhave, ayaṁ dhammavinayo ekaraso vimuttiraso; ayaṁ, bhikkhave, imasmiṁ dhammavinaye chaṭṭho acchariyo abbhuto dhammo, yaṁ disvā disvā bhikkhū imasmiṁ dhammavinaye abhiramanti.

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

  • 1
    ‘S e seo an t‑ainm a thug am Bùda air a theagasg fhèin
  • 2
    Seyyathāpi, bhikkhave, mahāsamuddo anupubbaninno anupubbapoṇo anupubbapabbhāro, na āyatakeneva papāto; evamevaṁ kho, bhikkhave, imasmiṁ dhammavinaye anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā, na āyatakeneva aññāpaṭivedho. Yampi, bhikkhave, imasmiṁ dhammavinaye anupubbasikkhā anupubbakiriyā anupubbapaṭipadā, na āyatakeneva aññāpaṭivedho; ayaṁ, bhikkhave, imasmiṁ dhammavinaye paṭhamo acchariyo abbhuto dhammo, yaṁ disvā disvā bhikkhū imasmiṁ dhammavinaye abhiramanti.
  • 3
    …mahāsamuddo ekaraso loṇaraso; evamevaṁ kho, bhikkhave, ayaṁ dhammavinayo ekaraso vimuttiraso. Yampi, bhikkhave, ayaṁ dhammavinayo ekaraso vimuttiraso; ayaṁ, bhikkhave, imasmiṁ dhammavinaye chaṭṭho acchariyo abbhuto dhammo, yaṁ disvā disvā bhikkhū imasmiṁ dhammavinaye abhiramanti.

Na Còig Buannachdan a Thig le Sguabadh

Posted on by

Tha e rim faicinn gu tric anns na mainistirean Bùdach air feadh an t-saoghail: luchd-na-cèille a’ sguabadh. Cha robh e nam chleith-obair as fhèarr leam aig toiseach mo òrdachaidh. Ach, gun fhios agam fhìn agus dìreach a’ dèanamh, dh’èirich seòrsa de chòmh-dhùnadh is sìth annam fhad ‘s a bha (agus a tha) mi a’ sguabadh. Chun an latha an-diugh, dèan mi fiughair ri sguabadh na maidne is feasgaire.

‘S e gearan aosmhor a th’ ann seo. Anns an Vinaya agus ann am mìneachadh an Sutta Nipāta (Vin V.130, SnA 66), chì sinn an duilgheadas seo a’ tighinn am bàrr, an dèigh sin thèid am Bùda air adhart gus na buannachdan a thig le sguabadh a mhìneachadh:

  1. thèid inntinn an neach fhèin sìtheil
  2. thèid inntinn chàich sìtheil
  3. tha na diadhachdan toilichte
  4. nì e gnìomhan deònach sona a bheir buaidh mhath
  5. an dèidh bàis, gheibh neach ath-bhreith ann an raon rathail

Ann an liosta eile, tha an ceathramh agus an còigeamh puingean air an atharrachadh gu: 4. thèid iantraig an tìdsear a choileanadh; 5. gabhaidh daoine a thig às dèidh ri slighe an t-Seallaidh Cheart.

Mar sin, an ath-thuras a dh’fheumas tu a leithid de chleith-obair uabhasach a dhèanamh – mar sguabadh, ràcadh dhuilleag, no glanadh sneachda – smaoinich air mar chothrom airson fàs pearsanta is spioradail!

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

An Dhammapada

Posted on by

‘S e aon de na teacsaichean as lugha anns an Canan Pāḷi (Tipiṭaka) a th’ ann an Dhammapada, agus tha e gun teagamh air aon de na leabhraichean as ainmeile ann an tiomnadh nam Bùdasachd. Tha na rannan a’ dèiligeadh ri prìomh thèaman an Dhamma, mar eisimpleir tuigse air cuspairean mar fulangtachd (dukkha), gun fhèin (anatta), gnìomh deònach (kamma), dòigh-beatha sona, msaa.

Ged a tha am foirm sìmplidh, tha brìgh nan rannan domhainn, a’ fàgail an Dhammapada iomchaidh, tarraingeach agus feumail aig gach ìre, dhan luchd-cleachdaidh ùr agus don fheadhainn a tha eòlach air. ‘S e iùl beothail a th’ ann, iùl a tha, eadhon an-diugh, a’ toirt comhairle eitigich is misneachd spioradail do mhilleanan air feadh an t-saoghail.

Tha an Dhammapada air a roinn ann an 26 caibideil, anns a bheil 423 rann gu h-iomlan:

  1. An Caibideil mu na Paidhrichean (1-20) (Yamakavaggo)
  2. An Caibideil mu Fhaireachas (21-32) (Appamādavaggo)
  3. An Caibideil mu Inntinn (33-43) (Cittavaggo)
  4. An Caibideil mu Fhlùraichean (44-59) (Pupphavaggo)
  5. An Caibideil mu Amadain (60-75) (Bālavaggo)
  6. An Caibideil mu na Glice (76-89) (Paṇḍitavaggo)
  7. An Caibideil mu na h-Arahat (90-99) (Arahantavaggo)
  8. An Caibideil mu na Mìltean (100-115) (Sahassavaggo)
  9. An Caibideil mu Olc (116-128) (Pāpavaggo)
  10. An Caibideil mu Mhaide (129-145) (Daṇḍavaggo)
  11. An Caibideil mu Sheann Aois (146-156) (Jarāvaggo)
  12. An Caibideil mu Fhèin (157-166) (Attavaggo)
  13. An Caibideil mu an t-Saoghal (167-178) (Lokavaggo)
  14. An Caibideil mu Bùda (179-196) (Buddhavaggo)
  15. An Caibideil mu Shona (197-208) (Sukhavaggo)
  16. An Caibideil mu Ghaol (209-220) (Piyavaggo)
  17. An Caibideil mu Fheirg (221-234) (Kodhavaggo)
  18. An Caibideil mu Smail (235-255) (Malavaggo)
  19. An Caibideil mu Neach a sheasas ri taobh an Dhamma (256-272) (Dhammaṭṭhavaggo)
  20. An Caibideil mu Shlighe (273-289) (Maggavaggo)
  21. An Caibideil Measgaichte (290-305) (Pakiṇṇakavaggo)
  22. An Caibideil mu Ifrinn (306-319) (Niraryavaggo)
  23. An Caibideil mu Ailbhean (320-333) (Nāgavaggo)
  24. An Caibideil mu Mhiann (334-359) (Taṇhāvaggo)
  25. An Caibideil mu Mhanaich (360-382) (Bhikkhuvaggo)
  26. An Caibideil mu Brahmin (383-423) (Brāhmaṇavaggo)

Air an 5mh linn CE, sgrìobh Buddhaghosa, aon de na h-eadar-mhìnichean as buadhaiche, eadar-mhìneachadh air an Dhammapada (Dhammapada-atthakatha), sgeulachdan goirid a chuideachas le tuigse a thoirt air brìgh gach rann (no paidhrichean no buidhnean de rannan).

Mar eisimpleir, tha a’ chiad dhà rann den teacsa mar a leanas:

Bidh inntinn ro smuain,
is i ceannard orra, nì inntinn an càil;
ma bhios cainnt no gnìomh le inntinn thruaillte,
leanaidh an fhulangtachd e, mar a leanas cuibhle car an daimh.1Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā, manasā ce paduṭṭhena bhāsati vā karoti vā, tato naṁ dukkham-anveti cakkaṁ va vahato padaṁ.. [1]

Bidh inntinn ro smuain,
is i ceannard orra, nì inntinn an càil;
ma bhios cainnt no gnìomh le inntinn ghlan,
leanaidh an sonas e, mar a leanas sgàil nach falbh.2Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā, manasā ce pasannena bhāsati vā karoti vā, tato naṁ sukham-anveti chāyā va anapāyinī.. [2]

Dh’fhaodadh leughadh farsaing a leigeil leat smaoineachadh gu bheil an saoghal mun cuairt oirnn air a chruthachadh leis ar n-inntinnean fhèin, agus dh’fhaodadh sin a bhith fìor mu dhèidhinn sgoiltean Bùdach sònraichte, ris an canar na sgoiltean “inntinn a-mhàin”. Ach mar a chì sinn anns an sgeulachd a leanas, chan e “saoghal a chruthachadh le inntinn” a thathas a’ moladh an seo, ach gur e ar rùn agus ar gnìomhan deònach (kamma) a tha a’ cumadh ar beatha, ar beachd, agus ar gnàth-eòlas air an t-saoghal.

Bha seann mhanach dall ann uaireigin air an robh an t-ainm Cakkhupāla. Fhad ‘s a bha e a’ dèanamh meòrachadh le coiseachd, chaidh e, gun fhios dha, air beagan bhiastagan beaga a mharbhadh.

Chunnaic manaich eile a bha a’ dol seachad seo, agus chuir iad an aithris gu Bùda, a’ casaid a thoirt air Cakkhupāla ri “gabhail beatha le rùn”.

Ghairm am Bùda Cakkhupāla na làthair agus dh’fhaighnich e dha an do mharbh e na biastagan le rùn. Fhreagair Cakkhupāla nach do rinn e le rùn. Mar sin, lorg am Bùda nach robh coire sam bith air.

Bha na manaich an uair sin airson faighinn a-mach mu dhalla Cakkhupāla, agus dh’fhaighnich iad dhan Bhùda carson a tha e dall. Fhreagair am Bùda gun robh Cakkhupāla na dhotair ann an ath-bhreith roimhe, agus gun do dhalla e boireannach bochd a dh’aon ghnothach.

Mar thoradh air a’ ghnìomh kamma mì-sona sin, dh’fhàs e dall san bheatha seo.

Chaidh an Dhammapada a thionndadh gu iomadh cànan mar-thà, ach gu mì-fhortanach chan eil Gàidhlig nam measg. Fhuair eagran Gàidhlig na h-Èireann a’ chiad fhoillseachadh aige ann an 2019. Air làrach-lìn SuttaCentral, gheibhear 26 eadar-theangachadh eile3briog “translations in other modern languages (26)”ann an nua-cànain. San àm ri teachd, thathar an dùil gum bi barrachd rannan sa Ghàidhlig gan foillseachadh an seo.

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

  • 1
    Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā, manasā ce paduṭṭhena bhāsati vā karoti vā, tato naṁ dukkham-anveti cakkaṁ va vahato padaṁ.
  • 2
    Manopubbaṅgamā dhammā, manoseṭṭhā manomayā, manasā ce pasannena bhāsati vā karoti vā, tato naṁ sukham-anveti chāyā va anapāyinī.
  • 3
    briog “translations in other modern languages (26)”

Sīsapāvanasutta SN 56.31 – An Doire Siṁsapā

Posted on by

“Roimhe agus an-dràsta, a mhanaich, chan eil mi a’ cur an cèill ach fulangtachd, agus crìoch air an fhulangtachd.” – Alagaddūpamasutta MN 22

Sīsapāvanasutta SN 56.31

“Aig aon àm, bha am Bùda a’ fuireach ann an Kosambi ann an doire siṁsapa1Dalbergia sissoo, North Indian Rosewood. An uair sin thog am Bùda beagan dhuilleagan siṁsapa na làimh agus thionndaidh e ris na manaich: “Dè ur beachd, a mhanaich, dè as lìonmhoire: na beagan dhuilleagan siṁsapa seo a thog mi nam làimh, no na duilleagan sa doire siṁsapa os ar cionn?”

“A Bhante, ‘s ann beag a tha na duilleagan siṁsapa a thog am Bùda na làimh, ach tha na duilleagan sa doire siṁsapa os ar cionn lìonmhor.”

“Mar an ceudna, a mhanaich, is lìonmhor na nithean a dh’aithnich mi fhèin le fiosrachadh dìreach ach nach do theagaisg mi dhuibh, ach is beag na nithean a theagaisg mi dhuibh. Agus carson, a mhanaich, nach do theagaisg mi na nithean lìonmhor sin? O chionn ‘s nach eil iad feumail, a mhanaich, chan eil iad buntainneach do bhunaithean a’ bheatha naomh, agus chan eil iad a’ treòrachadh gu gràin, gu crìoch, gu sìth, gu fiosrachadh dìreach, gu dùsgadh, gu Nibbāna. Uime sin, cha do theagaisg mi iad.

“Agus dè, a mhanaich, a theagaisg mi? Theagaisg mi: ‘Seo am fulangtachd’; theagaisg mi: ‘Seo tùs an fhulangtachd’; theagaisg mi: ‘Seo crìoch an fhulangtachd’; theagaisg mi: ‘Seo an t-slighe a threòraicheas gu crìoch an fhulangtachd.’ Agus carson, a mhanaich, a theagaisg mi seo? Oir tha seo feumail, tha e buntainneach do bhunaithean a’ bheatha naomh, agus tha e a’ treòrachadh gu gràin de saṁsāra, gu crìoch, gu sìth, gu fiosrachadh dìreach, gu dùsgadh, gu Nibbāna. Uime sin, theagaisg mi seo.

“Air an adhbhar sin, a mhanaich, bu chòir dìcheall a dhèanamh gus tuigse fhaighinn air: ‘Seo am fulangtachd’; ’Seo tùs an fhulangtachd’; ‘Seo crìoch an fhulangtachd’; ‘Seo an t-slighe a threòrachas gu crìoch an fhulangais.’”

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

  • 1
    Dalbergia sissoo, North Indian Rosewood

An Tipiṭaka – Na Trì Basgaidean: Stòr-Eòlais agus Bunait Spioradail Theravāda

Posted on by

Ann an saoghal iomadh-fhillte agus iomadh-ghnèitheach teagasg Bhùdach, tha aon chruinneachadh a’ seasamh a-mach mar bhun-stèidh shònraichte aig dualchas Theravāda: an Tipiṭaka. Tha Tipiṭaka air a eadar-theangachadh gu “Na Trì Basgaidean”. Chan e dìreach cruinneachadh de leabhraichean naomha a th’ ann; ’s e mapa fìrinneach, eachdraidheil, agus feallsanachail a th’ ann a tha a’ treòrachadh luchd-leantainn tro sgìre iom-fhillte an fhiosa agus na saorsa spioradail. Thigear don chruinneachadh mòr seo mar an teacsa bunaiteach air a bheil beatha spioradail luchd-leantainn Theravāda stèidhichte, ach feumar a thuigsinn ann an co-theacs a chruthachaidh, a structair, agus a dhleastanasan practaigeach, seach mar leabhar dìadhachd a chaidh a theagasg bho nèamh.

Cruthachadh agus Eachdraidh

Gus tuigse cheart fhaotainn air luach an Tipiṭaka, feumar tuigse fhaighinn air an dòigh anns an deach a chruinneachadh agus a ghleidheadh. A rèir tradaisean Theravāda, chaidh a’ chiad chruinneachadh oifigeil, a’ Chiad Chomhairle, a chumail beagan mhìosan an dèidh bàs a’ Bhùda, mu 483 RC. Chaidh comhairle de 500 arahat a chruinneachadh còmhla gus na teagasgan a chaidh an claisneachd bhon Bhùda fhèin a dhearbhadh agus a dh’òrdachadh. Cha robh an amas seo idir a bhith a’ cruthachadh rudeigin ùr, ach a bhith a’ daingneachadh agus a’ glèidheadh na bha ann mar-thà.

Aig àm a’ Chiad Chomhairle, b’ e an tradaisean beòil a’ phrìomh dhòigh anns an deach teagasg a’ Bhùda a ghleidheadh. Rinn Ānanda, co-ogha agus prìomh fhreastalair a’ Bhùda, aithris air na suttā (na h-òraidean) agus, a rèir cuid den tradaisean, an Abhidhamma. Rinn Upāli, eòlaiche anns an lagh agus na riaghailtean, aithris air an Vinaya. Chaidh na h-aithrisean sin a chur fo sgrùdadh làidir leis a’ cho-roinntich air fad, agus chaidh aonta fhaighinn orra mar an turas chunntais cheart. Thòisich an stòr-bheul a’ toirt seachad nan teagasgan an sin, a’ mìneachadh carson a tha uimhir cho mhòr de bhàrdachd, ath-aithris, agus aithris-chuimhne anns na teacsaichean: bha e nas fhasa cuimhneachadh.

An dèidh beagan cheud bhliadhna, thàinig gluasad fadalach ach cinnteach gu bhith a’ cur an sgrìobhadh. Tha e air a chreidsinn gun deach na teacsaichean a sgrìobhadh sìos mu dheireadh anns a’ chiad linn RC ann an Sri Lanka, fo rìgh Vattagāmaṇī, air sgàth cunnart a dhìth air an stòr-bheul anns an àm de strì poileataigeach. ’S ann an seo a rugadh a’ chiad teacsaichean sgrìobhte Bùdach, a’ cruthachadh a’ chiad Tipiṭaka sgrìobhte Theravāda mar a tha e aithnichte an-diugh.

Structair an Tipiṭaka

Tha an Tipiṭaka air a roinn ann an trì “basgaidean” no cruinneachaidhean mòra, gach fear agus a dhleastanas sònraichte agus nàdar eadar-dhealaichte.

  • Vinaya Piṭaka (Basgaid an Lagha): ’S e seo bun-stèidh nam prionnsapalan bunasach aig a’ ghiùlain eitigich agus eagrachadh na coimhearsnachd spioradail (Saṅghā). Tha e a’ dèanamh cunntas air na 227 riaghailtean prìomha (pāṭimokkha) airson manaich (bhikkhu) agus na 311 airson banachaig (bhikkhuni), le mìneachadh pongail air gach aon. Ach chan eil e dìreach mu liostaichean; tha eachdraidh gach riaghailt, no sgeulachd tùs, air a toirt seachad cuideachd. Tha na sgeulachdan tùs sin glè chudromach: tha iad a’ nochdadh adhbharan practaigeach agus co-theacsail airson gach riaghailt, a’ seachnadh tlachd an tuairmeas agus a’ treòrachadh le tuigse air prionnsapalan bunasach a’ ghiùlain eitigich (sīla). Tha an Vinaya a’ dèanamh cinnteach gun tig an Saṅghā air adhart mar bhuidheann shìmplidh, neo-eisimeileach, agus a tha gu tur ag amas air a’ chleachdadh spioradail.
  • Sutta Piṭaka (Basgaid nan Òraid): Ma tha an Vinaya na chlàr-stiùiridh airson giùlain, ’s e an Sutta Piṭaka an stiùiridh fiosa. An seo, tha guth a’ Bhùda fhèin air a ghleidheadh ann an cànan cumanta làitheil, ag amas air luchd-èisteachd iomadach: manaich, banachaig, luchd-na-tìre, rìghrean, agus margaidean. Tha e air an eagrachadh ann an còig “cruinneachaidhean” (nikāya) a tha a’ leudachadh air prìomh theamannan an teagaisg: Dīgha Nikāya (Cruinneachadh Fada); Majjhima Nikāya (Cruinneachadh Meadhanach); Saṁyutta Nikāya (Cruinneachadh Ceangailte); Aṅguttara Nikāya (Cruinneachadh Àireamhach); agus Khuddaka Nikāya (Cruinneachadh Beag). ’S e beathachadh inntinn agus spioraid a th’ anns an Sutta Piṭaka, a’ toirt seachad teagasg a tha practaigeach, so-thuigsinn, agus air a dhèanamh maireannach le eisimpleirean beòtha.
  • Abhidhamma Piṭaka (Basgaid an Àrd-Teagaisg): Ma tha an Sutta Piṭaka a’ nochdadh teagasg mar a chaidh a theagasg ann an co-theacs, ’s e amhas anailis chruaidh a th’ anns an Abhidhamma Piṭaka. Tha e a’ gabhail prìomh bheachdan an Sutta Piṭaka agus gan cur tro shìolachan inntinn feallsanachail, gan sgaradh sìos gu na feartan bunasach aca. Chan e teòirigeach a th’ ann an seo; ’s e mapa saidheansail de nàdar inntinn is a’ mhothachaidh a th’ ann. Tha e ag amas air “nìthean fhaicinn mar a tha iad dha-rìridh (yathābhūtaṁ pajānāti)”. Tha an Abhidhamma a’ rannsachadh na còig cruinneachaidhean (pañcakkhandhā) agus an ceangal ri chèile ann an èirigh an lùib chumhaichean (paṭiccasamuppāda). Tha sgoilearan ag aontachadh sa chumantas gur e leasachadh nas fhaide air adhart a bh’ anns an Abhidhamma, ach gum faighear a bhun-stèidh gu dearbh anns na suttā. Tha e air a ràdh gun robh e air a thighinn gu ìre iomlan mu 250 RC, agus gun deach a chur an sgrìobhadh còmhla ris a’ chòrr. ’S e inneal doimhneachaidh tuigse a th’ ann, airson an fheadhainn a tha deònach air an t-Slighe a leantainn gu ìre na feallsanachd.

Dleastanas agus Ciall an Latha an-Diugh

Ciamar a tha an cruinneachadh seo, le eachdraidh cho fada, a’ buntainn ri beatha an latha an-diugh? Ann an dòigh, tha an Tipiṭaka na thèarmann agus na stiùir.

  • Mar Thèarmann: Nuair a ghabhas sinn ris na Trì Seudan (tiratanā), tha iad a’ cur an earbsa ann an dòigh-teasairginn a tha cinnteach. Tha am Bùda na thidsear, tha an Dhamma (a tha air a ghleidheadh anns an Tipiṭaka) mar an tèarmann fhìor, agus tha an Saṅghā, air a stiùireadh leis an Vinaya, na tidearan ‘s treòraichean. Tha an Tipiṭaka a’ toirt tèarainn bho dhearmad agus bho mhearachd.
  • Mar Stiùir: Chan eil e na leabhar a bu chòir leughadh bho thoiseach gu deireadh. Tha e na thobar de stiùireadh airson gach suidheachadh: Vinaya airson giùlain, Suttas airson teagasg practaigeach agus brosnachadh, Abhidhamma airson tuigse ghlan agus dhomhain. Tha e a’ toirt cothrom dhan leughadair fiosrachadh fhaighinn air an àrd-ìre (mar mhìneachadh an Abhidhamma air nàdar an fhiosa) agus aig an ìre practaigeach (mar theagasg an t-Sutta air caomh-chàirdeas no fuasgladh air duilgheadas).
  • Mar Chuimhneachan: Tha an Tipiṭaka cuideachd a’ cuimhneachadh oirnn nach e teacsa dìadhachd a th’ ann. Chan eil e “air a brosnachadh le spioradan” anns an t-seadh Abrahamach. ’S e cuimhneachadh iomadh neach fa-leth a th’ ann, a chaidh a dhearbhadh le coimhearsnachd lèirsinneach, agus a chaidh a ghleidheadh le dìcheall còrr is 2500 bliadhna. Tha a fhìrinneachd a’ tighinn bhon fhìor-bheachd air a bheil e a’ freagairt, seach bho thùs os-nàdarrach.

Mar sin, tha an Tipiṭaka na iomradh air leth ann an eachdraidh spioradail an t-saoghail. Chan e “leabhar” anns an t-seadh àbhaisteach a th’ ann; ’s e inneal, cala tèarainn, agus mapa a th’ ann, air a thogail le cuimhne, dearbhadh, agus tuigse. Tha e a’ gabhail a-steach lagh nam manach is banachag (Vinaya), beathachadh spioradail practaigeach (Sutta), agus anailis fheallsanachail dhoimhne (Abhidhamma). Tha e a’ freagairt ri feumalachdan iomadach: an t-sealgair spioradail dhaingeann, an neach-na-tìre a tha ag iarraidh comhairle, an sgoilear a tha ag iarraidh tuigse. Gus a ràdh ann am faclan a Bhikkhu Bodhi mu na Trì Seudan: “Anns an trithear seo, tha gach ball ag obair ann an co-sheirm leis an dà bhall eile gus an dòigh-teasairginn a dhèanamh ri fhaighinn agus èifeachdach.” Tha an Tipiṭaka na ball dearbhach den trithear sin; tùs a tha a’ sgaoileadh solas tuigse air a’ mhapa gu saorsa, agus a’ toirt dhuinn an goireas as fheàrr a th’ againn gus tuigse fhaotainn air nàdar ar beatha fhèin agus slighe a leigeas às sinn bho fhulangtachd (dukkha).

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️