’S e seo a’ chiad sutta a dh’ionnsaich mi a sheinn1“chant” ann am Beurla. Dè am facal Gàidhlig airson “chant”? Crònan? an dèidh dhomh òrdachadh fhaighinn. Saoilidh mi gun gabhainn e air ais is air adhart às dèidh cho tric ’s a sheinn mi e thar nam bliadhna!
’S e aon de na paritta a th’ann. ’S e paritta2dìon no dìonadh suttā a thathar a’ cleachdadh airson dìon spioradail, gus cron a sheachnadh agus sìth a thoirt don inntinn. Thathar gan seinn gu tric ann am Bùdasachd Theravāda, gu h‑àraidh aig amannan duilich no nuair a tha feum air sochair.
Mus tòisich sinn air mettā a dheasbad, bu chòir dhuinn na brahmavihāra a thoirt a‑steach. ’S e na ceithir staidean inntinn seo a tha am Bùda a’ moladh mar an dòigh as àirde a bhith beò anns an t-saoghal. Tha vihāra a’ ciallachadh “àite-còmhnaidh”, agus “àrd” no “naomh” a th’ ann am brahma, ’s e sin, an dòigh a bhios an fheadhainn a tha air an t‑Slighe a choiseachd a’ fuireach nuair a tha an inntinn air a leasachadh gu ìre àrd. Na ceithir: caomh-chàirdeas (mettā), co-fhaireachdainn (karuṇā), co-aoibhneas (muditā), agus rèidh-inntinn (upekkhā).
Nuair a tha ar n‑inntinn làn de na ceithir buadhan sin, thathar ag ràdh gu bheil ar n‑inntinn a’ fuireach ann an àite-còmhnaidh naomh, agus chan èirich staidean mì-shona na h‑inntinn (sannt, fuath, ceàrr-thuigsinn); cho mòr ’s a tha an sonas a bheir iad.
’S e a’ bhunait agus a’ chiad dhiubh sin caomh-chàirdeas. Chan e dìreach a bhith càirdeil a th’ ann, ach inntinn a tha ag iarraidh math is sonas do chàich gun bhacadh. Tha i gun chumha agus a’ dol thairis air gràdh pearsanta, agus chan eil eadar-dhealaichte eadar caraidean is nàimhdean ann idir. Mar a thuirt am Bùda:
“Mar a dhìonadh màthair a mac,
a h‑aon mhac, le a beatha fhèin,
mar sin airson gach bith bu chòir dha inntinn
gun chrìoch de chaomh-chàirdeas a leasachadh.”
Ann an cleachdadh meòrachaidh caomh-chàirdeas3mettābhāvanā: leasachadh caomh-chàirdeas, tòisichidh sinn le bhith a’ sgaoileadh ar caomh-chàirdeis gun chumha a dh’ionnsaigh an fheadhainn as dlùithe dhuinn, agus an uair sin leudaichidh sinn an cearcall gus a bhith a’ gabhail a‑steach bithean a tha nas fhaide bhuainn. Mar an ceum mu dheireadh, tionndaidhidh sinn caomh-chàirdeas a dh’ionnsaigh ar nàmhaid, cuideigin ris a bheil fearg oirnn no aig a bheil fuath oirnn, no cuideigin a rinn eucoir air choireigin dhuinn.
Sin fìor chruaidh-dheuchainn ar caomh-chàirdeis. Agus ’s dòcha gur i an tè as duilghe a ruigsinn. Tha e gu math furasta “gràdh” a bhith againn dhaibhsan as toil leinn, ach dhaibhsan nach toil leinne… uill, ’s e sin caomh-chàirdeas.
Ann an traidisean Theravāda, thathar a’ cleachdadh caomh-chàirdeas mar inneal gus a dhol an aghaidh fuath is nàimhdeas, gus ar n‑inntinn ullachadh airson leasachadh, agus mu dheireadh mar chuspair meòrachaidh gus lèirsinn fhaighinn air neo-bhuan (anicca), fulangachd (dukkha), agus gun fhèin (anatta). Oir tha eadhon nàdar caomh-chàirdeis neo-bhuan (anicca), fulangachd (dukkha), agus gun fhèin (anatta).
Anns an t-saoghal an-diugh, leis na trioblaidean is am fulangas seo uile mun cuairt oirnn, tha e gu math duilich mettā a chleachdadh. Agus cuideachd, tha mettā gabhaltach, eadhan ged a leasaicheas e dìreach an saoghal beag mun cuairt oirnn, tha am beagan sonas sin fada na b’ fheàrr na a bhith a’ cogaill teine fuath is nàimhdeis.
Mettasuttaṁ Sn 1.8
“Le cumhachd an t‑seo,
chan fhaic na yakkha4ainm air cuid de chreutairean nach eil daonna: spioradan, maraisgean, machaill-monaidh, taibhsean, èisg-taibhse, msaa eagalach,
agus leis a’ chumhachd seo,
gun sgìos, a latha is a dh’oidhche.
“Gun tèid e na thàmh gu sàmhach,
agus chan fhaic e droch‑aisling;
Le na buadhan seo agus feadhainn eile,
canamaid an dìon seo5Tha a’ chiad dà rann air an seinn anns an eagran Burmais. Bidh feadhainn eile a’ tòiseachadh an seinn leis an ath rann..
“Na bu chòir a dhèanamh
leis an fheadhainn a tha eòlach air math,
a tha air faighinn gu sìth:
bu chòir dha bhith comasach, dìreach, agus treibhdhireach,
furasta bruidhinn ris, ciùin, gun uaill.
“Toilichte le beagan, furasta a thaic,
gun iomagain, agus beag air a bheatha,
le sìth air na ceudfathan, modhail,
gun bheadas, agus gun sannt am measg nan teaghlaichean,
“Na dèanadh e eadhon an rud beag as lugha
a bheireadh daoine glic orra a chàineadh air a shon.
“Gum biodh gach bith sona agus sàbhailte,
gum biodh gach bith toilichte nan cridhe fhèin!”
“Ge bith dè na bithean anail a th’ ann –
a tha a’ crith, seasmhach, no bithean sam bith eile,
ge bith an fada no mòr iad,
meadhanach, goirid, beag bìodach, no làidir nan corp,
“An fheadhainn a chithear, agus an fheadhainn nach fhaicear,
an fheadhainn a tha beò fad air falbh, an fheadhainn a tha faisg,
an fheadhainn a rugadh, agus an fheadhainn a tha fhathast ri breith –
gum biodh gach bith toilichte nan cridhe fhèin!”
“Na mealladh duine neach eile,
na dèanadh e tàir air neach sam bith ge bith càite am bi iad,
na miannaicheadh e fulangas do neach eile
air sgàth fearg no fuath.
“Mar a dhìonadh màthair a mac,
a h‑aon mhac, le a beatha fhèin,
mar sin airson gach bith bu chòir dha inntinn
gun chrìoch de chaomh-chàirdeas a leasachadh.
“Airson an t‑saoghail fharsaing gu lèir
bu chòir dha inntinn
gun chrìoch de chaomh-chàirdeas a leasachadh,
gu h‑àrd, gu h‑ìosal, agus tro mheadhan,
gun bhacadh, gun fhuath, gun nàmhaid.
“Seasamh, coiseachd, suidhe, laighe,
fhad ‘s a tha e saor bho mharbhantachd,
bu chòir dha a bhith daingeann anns a’ mhothachadh,
oir seo, tha iad ag ràdh, an fhìor bheatha spioradail.
“Gun a bhith a’ tilleadh gu droch bheachdan,
beusach, agus le fìor lèirsinn,
an dèidh gach sannt airson tlachdan nan ceudfathan a leigeil seachad,
cha till e gu broinn a‑rithist.”
☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️