‘S e aon de na teagaisgean as cudromaiche, mura h-e an teagasg as cudromaiche uile, teagasg Èirigh an Lùib Chumhaichean (Paṭiccasamuppāda). Mar a thuirt am Bùda anns am Mahāhatthipadopamasutta (MN 28):
“An neach a chì Èirigh an Lùib Chumhaichean, chì e an Dhamma; an neach a chì an Dhamma, chì e Èirigh an Lùib Chumhaichean1“Yo paṭiccasamuppādaṁ passati so dhammaṁ passati; yo dhammaṁ passati so paṭiccasamuppādaṁ passatī’ti.”.”
Ach, ann an sutta eile, am Mahānidānasutta (DN 15), tha e a’ toirt rabhadh dhuinn, tro chòmhradh còmhla ri Ānanda2‘S e co-ogha a’ Bhùda a bh’ ann an Ānanda, agus ‘s e am prìomh fhreastalaiche a bh’ aige fad na 45 bliadhna a theagaisg am Bùda, gun ghabhail an teagaisg air a h-aithighe:
Ānanda: “Tha e iongantach agus uamhasach math, Bhante, mar a tha an Èirigh an Lùib Chumhaichean seo cho domhainn agus a’ coimhead cho domhainn, ach dhomh fhèin tha e cho soilleir ‘s a ghabhas.”
Bùda: “Na can sin, Ānanda! Na can sin, Ānanda! Tha an Èirigh an Lùib Chumhaichean seo, Ānanda, domhainn agus tha i a’ coimhead domhainn. Air sgàth neo-thuigsinn agus neo-drùdhadh an Dhamma seo, Ānanda, tha a’ ghinealach seo air a bhith mar shnàthainn tharraichte, mar chruinneag shnàtha toinneamh, mar luachair agus cuilc cheangailte, agus chan eil i a’ dol seachad saṁsāra3saṁsāra; cearcall no cuairt leantainneach ath-bhreith, bàis, agus ath-bhreith a-rithist, fo bhuaidh kamma agus taṇhā. Tha e a’ ciallachadh an t-saoghal làn fulangach fhèin, far a bheil gach beothach fo èiginn an t-siubhail seo gus an dùisg e.4Ānanda: “Acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante. Yāva gambhīro cāyaṁ, bhante, paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso ca, atha ca pana me uttānakuttānako viya khāyatī’ti.” Bùda: “Mā hevaṁ, ānanda, avaca, mā hevaṁ, ānanda, avaca. Gambhīro cāyaṁ, ānanda, paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso ca. Etassa, ānanda, dhammassa ananubodhā appaṭivedhā evamayaṁ pajā tantākulakajātā kulagaṇṭhikajātā muñjapabbajabhūtā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ saṁsāraṁ nātivattati.“
Tha am Bùda a’ mìneachadh dà fhoirmle dhuinn:
- Mar a thig stàitean bho chèile: Tha aon staid a’ toirt buaidh air staid eile a thig na h-ùine, a tha an uair sin a’ toirt buaidh air staid eile a leanas. Tha a h-uile cumha ceangailte ri chèile ann an sreath leantainneach.
- Mar a thèid stàitean a sgaoileadh: Ma chuirear às do aon staid, thèid an t-sreath de stàitean a leanas a bhriseadh, agus crìoch a chur air an t-saoghal de dh’fhulangas a thig às. Faodaidh tu smaoineachadh air taigh chairtean: ma thoir thu air falbh aon chairt, tuiteas an structar gu lèir na smalan.
Seo an dà fhoirmle a dh’fhoillsich am Bùda le facal-toisich:
“Nuair a tha seo ann, tha sin ann; le èirigh seo, thig sin gu bith; nuair nach eil seo ann, chan eil sin ann; le crìoch seo, thèid sin à bith, is e sin…5iti imasmiṁ sati idaṁ hoti; imassuppādā idaṁ uppajjati; imasmiṁ asati idaṁ na hoti; imassa nirodhā idaṁ nirujjhati, yadidaṁ
Èirigh:
…le aineolas mar chumha, thig na h-eagaran deònach gu bith;
le na h-eagaran deònach mar chumha, thig am fìosraiche gu bith;
le am fìosraiche mar chumha, thig inntinn ‘s stuth gu bith;
le inntinn ‘s stuth mar chumha, thig na sia bunaitean mothaich gu bith;
le na sia bunaitean mothaich mar chumha, thig an co-thadhal gu bith;
le an co-thadhal mar chumha, thig am faireachdainn gu bith;
le am faireachdainn mar chumha, thig a’ mhiann gu bith;
le a’ mhiann mar chumha, thig a’ ghreim gu bith;
le a’ ghreim mar chumha, thig a’ chruth-bhith gu bith;
le a’ chruth-bhith mar chumha, thig a’ bhreith gu bith;
le a’ bhreith mar chumha, thig an aoiseadh agus a’ bhàs gu bith,
agus mar thoradh air an t-sreath seo, thig am bròn, an nuallan, am pian, a’ mhì-thoil-inntinn, agus an t-eu-dòchas am bàrr.Mar seo, tha tùs a’ chruinneachaidh an fhulangais gu h-iomlan a’ tighinn am bàrr6“avijjāpaccayā sankhārā, sankhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.” (AN 10.92).
Crìoch:
..ḷe crìoch a chur air an aineolas, thig crìoch air na h-eagaran deònach;
le crìoch a chur air na h-eagaran deònach, thig crìoch air am fìosraiche;
le crìoch a chur air am fìosraiche, thig crìoch air inntinn ‘s stuth;
le crìoch a chur air inntinn ‘s stuth, thig crìoch air na sia bunaitean mothaich;
le crìoch a chur air na sia bunaitean mothaich, thig crìoch air an co-thadhal;
le crìoch a chur air an co-thadhal, thig crìoch air am faireachdainn;
le crìoch a chur air am faireachdainn, thig crìoch air a’ mhiann;
le crìoch a chur air a’ mhiann, thig crìoch air a’ ghreim;
le crìoch a chur air a’ ghreim, thig crìoch air a’ chruth-bhith;
le crìoch a chur air a’ chruth-bhith, thig crìoch air a’ bhreith;
le crìoch a chur air a’ bhreith, sguiridh an aoiseadh agus a’ bhàs, am bròn, an nuallan, am pian, a’ mhi-thoil-inntinn, agus an t-eu-dòchas.Mar seo, tha crìoch a’ tighinn air a’ chruinneachadh an fhulangais seo air fad7“avijjāya tveva asesavirāganirodhā sankhāranirodho, sankhāranirodhā viññāṇanirodho, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho, nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho, saḷāyatananirodhā phassanirodho, phassanirodhā vedanānirodho, vedanānirodhā taṇhānirodho, taṇhānirodhā upādānanirodho, upādānanirodhā bhavanirodho, bhavanirodhā jātinirodho, jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirojjanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’ti.” (AN 10.92).
Sna beagan phostaichean ri teachd, sgrùdaidh sinn gu mion-fhiosrachail dè tha gach cumha a’ ciallachadh.
☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️