Anns na deich bliadhna an dèidh dùsgadh a’ Bhùda, bha a luchd-leantainn a’ fuireach ann an co-sheirm, agus cha robh feum air riaghailtean nam measg. Ach, mar a dh’fhàs coimhearsnachd nam manach ‘s nam banachag, dh’èireadh giùlan mì-ghlic is connspaidean nam measg gu nàdarra. Bhiodh na cùisean sin air an toirt don Bhùda, agus bheireadh e an uair sin riaghailt a-mach a bheireadh smachd air a’ ghiùlan sin no rèitich e an connspaid. Mar a tha am Bùda fhèin ag ràdh, cha deach na riaghailtean a stèidheachadh gus cumhachd a chleachdadh, ach airson deagh bheatha a chumail suas, airson a’ bhuidhinn a dhìon, agus airson an Dhamma a ghleidheadh fad is fada.
Dh’ainmich am Bùda an teagasg aige fhèin mar Dhamma-vinaya, ‘s e sin an Teagasg ‘s an Smachd, a sheallas cho cudromach ’s a tha smachd airson cleachdadh sona. Tha sin gu lèir ri fhaighinn anns an Tipiṭaka: Na Trì Basgaidean. A rèir an tradaisean, chaidh am Vinaya aithris aig a’ Chiad Chomhairle le Upāli Urramach, a bha air ainmeachadh leis a’ Bhùda mar am Fear Bu Chomasaiche ann an Smachd.
‘S e Vinaya Piṭaka a’ chiad bhasgaid dhiubh sin, agus tha riaghailtean beatha nam manach ‘s nam banachag air an cruinneachadh ann. Tha e air a roinn ann an trì prìomh earrannan:
- Suttavibhaṅga: na riaghailtean air fad air am mìneachadh. Tha tùs aig gach riaghailt: carson a chaidh a stèidheachadh, dè thachair a thug air a’ Bhùda a cur an cèill, agus ciamar a bu chòir a làimhseachadh. Tha na riaghailtean sin air an roinn ann an dà sheata: am Pātimokkha nam manach (227 riaghailt) agus am Pātimokkha nam banachag (311 riaghailt) anns an traidisean Theravāda1 Anns an sgoil Mahāyāna (Dharmagupta): an Sìona, an Taiwan, an Coiria a Deas, am Bhietnam, an t-Iapan; leanas manaich 250 riaghailt fhad ‘s a leanas banachaig 348 riaghailt. Agus anns an sgoil Vajrayāna (Mūlasarvāstivāda): an Tibèid, an Neapal, am Butàn, na h-Innseachan; leanas manaich 253 riaghailt, agus leanas banachaig 364 riaghailt.. Airson soilleireachd, chan eil sna Pātimokkha(s) ach na riaghailtean aig an ìre as àirde, às aonais mhìneachaidhean no sgeulachdan tùis. Tha na mìneachaidhean agus na sgeulachdan tùis sin rim faighinn anns am Mahāvibhaṅga (nam manach) agus anns am Bhikkhunīvibhaṅga (nam banachag).
- Khandhaka: an àite a bhith a’ dèiligeadh ri riaghailtean fa leth, tha seo a’ toirt cunntas air mar a tha beatha na coimhearsnachd air a cur air dòigh. Tha còig leabhraichean anns am Mahāvagga a’ mìneachadh chùisean mu na manaich as tràithe, am pròiseas òrdachaidh, riaghailtean a thaobh aodaich is bidh, agus mar a bu chòir dha na manaich a bhith a’ fuireach còmhla. An uair sin, tha an Cullavagga, le dà leabhar dheug, a’ dol nas doimhne a‑steach do smachd na coimhearsnachd: ciamar a làimhsichear eas-aonta, ciontachadh, peanasachadh, agus na riaghailtean a thaobh nam banachag.
- Parivāra: geàrr‑chunntas agus sgrùdadh a nì ath‑bhreithneachadh air an t‑siostam gu lèir ann an dòigh theicnigeach. Ged nach eil e cho cudromach dhaibhsan a tha a’ fuireach ann an coimhearsnachd mhòr an‑diugh, tha e a’ sealltainn mar a bha sgoilearan an Vinaya ag obair gus an siostam a chumail eagarach.
Ach chan e dìreach liosta riaghailtean a th’ anns am Vinaya. ‘S e dòigh‑beatha a th’ ann. Tha an spiorad air cùl nam facal cho cudromach ris na faclan fhèin. ‘S e sin ri ràdh, tha am Vinaya an‑còmhnaidh beò. Chan e clach-chuimne a th’ ann a dh’fheumar a leantainn gun smaoineachadh, ach siostam a leigeas leis a’ choimhearsnachd atharrachadh ri suidheachadh ùr, fhad ‘s a chumas i ris a’ phrionnsapal bhunaiteach: beò gu sìmplidh, le co‑fhulangas is urram dha chèile. ‘S e sin gun teagamh an t-adhbhar gu bheil a’ choimhearsnachd mhanachail, agus nas cudromaiche an Dhamma, fhathast ann an dèidh 2600 bliadhna.
☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️