Author Archives: Ashin Sopāka

Èirigh an Lùib Chumhaichean – Mìneachadh na Cumhaichean – Pt 4

Posted on by

“le an co-thadhal mar chumha, thig am faireachdainn gu bith”

Nuair a thig na sia bunaitean mothaich (saḷāyatanā) còmhla rin rudan fa-leth, bidh co-thadhal (phassa) ann. Canar faireachdainn (vedanā) ris an ath-bhualadh no clàradh sin, agus tha trì seòrsaichean ann:

  • mì-thlachdmhor (dukkha)
  • tlachdmhor (sukha)
  • neo-mhì-thlachdmhor-is-neo-thlachdmhor (adukkhamasukha)

Tha e glè chudromach a thoirt fa-near nach eil iad a’ toirt iomradh air gluasadan-inntinn no tòcaidhean, ach clàradh a’ bhuaidh a nì rudan air a bunaitean mothaich fhèin a-mhàin. A rèir a’ Bhùda, tha tòcaidhean nam measgachan iom-fhillte dhe na tha aithnichte mar fhactaran inntinn (cetasikā), ach cha tèid sinn a-steach dhaibh an-diugh.

Gus seo a dhèanamh nas soilleire:

  • nuair a nì bunait na sùla co-thadhal ri rud fradhairc grànda, èiridh faireachdainn mhì-thlachdmhor (dukkhavedanā)
  • nuair a nì bunait na sùla co-thadhal ri rud fradhairc bòidheach, èiridh faireachdainn thlachdmhor (sukhavedanā)
  • nuair a tha clàradh an rud air a bunait mothaich fa-leth cha mhòr do-ruigsinneach, èiridh faireachdainn neo-mhì-thlachdmhor-is-neo-thlachdmhor (adukkhamasukhavedanā), theirte “faireachdainn neodrach” ris uaireannan.

Tha an aon rud fìor airson nam bunaitean mothaich eile:

  • nuair a thig bunait mothaich na cluaise còmhla ri rud fuaimnich…
  • nuair a thig bunait mothaich an t-sròine còmhla ri rud fàileachd…
  • nuair a thig bunait mothaich na teanga còmhla ri rud blasda…
  • nuair a thig bunait mothaich a’ chuirp còmhla ri rud beanailteach…
  • nuair a thig bunait mothaich na h-inntinn còmhla ri rud inntinnidh…

…..èiridh faireachdainn a rèir buaidh an rud.

Cuir nad inntinn loch ciùin. Ma thuiteas clach bheag ann, nochdaidh tuinn bheaga; ma thuiteas ulbhag mhòr ann, nochdaidh tonnan mòra. Ma bhios iasg a’ snàmh ann no ma bhios am biastag a’ sgìobadh air, bidh gluasad air choreigin ann a rèir meud a’ bhuaidh. Aig an ìre seo, chan eil sinn a’ bruidhinn air na tonnan a tha bòidheach no grànda no air a bheil sinn dèidheil orra no nach eil. Chan eil an gluasad a’ riochdachadh ach clàradh an rud air an uisge.

Ged a tha am meatafar seo a’ briseadh gu furasta le sgrùdadh mionaideach, tha e a’ nochdadh beagan mar a thig am faireachdainn gu bith mar thoradh air coinneamh bunait mothaich ris an rud fa-leth.

“le am faireachdainn mar chumha, thig a’ mhiann gu bith”

Gu litireil, tha taṇhā a’ ciallachadh “pathadh”, ach tha am facal a’ toirt a-steach cuideachd miann, sannt, acras, iarrtas, ‘s dòcha gach seòrsa de “miann” ann. Tha na trì seòrsaichean de taṇhā air am mìneachadh anns a’ phost seo, agus chì sinn an seo mar a tha e ag obair ann an sreath nan adhbharan:

  • nuair a thig faireachdainn thlachdmhor gu bith, èiridh am miann airson barrachd tlachdmhorachd
  • nuair a thig faireachdainn mhì-thlachdmhor gu bith, èiridh am miann airson an fhaireachdainn mhì-thlachdmhòir sin falbh, no airson atharrachadh gu tlachdmhorachd
  • leis gu bheil neo-mhì-thlachdmhor-is-neo-thlachdmhor cho soilleir mì-thlachdmhor, èiridh am miann airson barrachd den “neo-mhì-thlachdmhorachd” seo.

‘S e am miann a tha gar sparradh air leantainn rudan ion-mhiannaichte, agus a bhith air mhiann airson rudan mì-thlachdmhor a dhol à bith no an teicheadh, a tha na fhreumh ar fulangtachd (dukkha). ‘S e roghainn chogaisich a th’ ann am miann, chan e rud a thig gu fèin-ghluasadach. Gu h-èifeachdach, tha sinn a’ TAGHADH fulangas! Nach eil sin caran neònach?! Ach tha gealladh a’ Bhùda ann gum urrainn dhuinn na roghainnean sin a sheachnadh gus an cuir sinn às don chuairt de fhuilangtachd.

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

Èirigh an Lùib Chumhaichean – Mìneachadh na Cumhaichean – Pt 3

Posted on by

Ann am pàirt 3, nì sinn sgrùdadh air na sia bunaitean mothaich (saḷāyatanā) agus an co-thadhal (phassa).

“le an inntinn ‘s stuth mar chumha, thig na sia bunaitean mothaich gu bith”

Sia bunaitean mothaich (saḷāyatanā)

Gheibhear iomlanachd ar n-eòlas air an t-saoghal tro na sia bunaitean mothaich: sùil, cluas, sròn, teanga, corp, agus inntinn. Tha a’ chumha seo a’ buntainn ri comas-faire nan sia bunaitean mothaich, ‘s e sin, an comas faicinn, cluinntinn, fàileachd, blasad, beanail, agus smaoineachaidh, fhad ‘s a tha na buill-bodhaig fhèin nam pàirt de inntinn ‘s stuth (nāmarūpa).

Tha na rudan bunait mothaich air an tuigsinn sa chumha seo cuideachd: rud fradhairc, rud fuaimneach, rud fàileachd, rud blasda, rud beanailteach, agus rud inntinnidh, agus nuair a thig na bunaitean mothaich còmhla ris na rudan fa-leth aca fhèin….

“le na sia bunaitean mothaich mar chumha, thig an co-thadhal gu bith”

…bidh co-thadhal (phassa) ann.

‘S e cumha an toradh a th’ ann an co-thadhal (phassa) a thig bho choinneamh bunait na mothaich ris an rud fa-leth aice.

  • Nuair a choinnicheas an t-sùil ri rud fradhairc…
  • Nuair a choinnicheas a’ chluas ri rud fuaimneach…
  • Nuair a choinnicheas an t-sròn ri rud fàileachd…
  • Nuair a choinnicheas an teanga ri rud blasda…
  • Nuair a choinnicheas a’ chorp ri rud beanailteach…
  • Nuair a choinnicheas an t-inntinn ri rud inntinnidh….

…canar co-thadhal ris a’ choinneamh sin.

Ged a tha e cho follaiseach ‘s a ghabhas, mura coinnich a’ bhunait mhothaich ris an rud fa-leth aice, chan eil co-thadhal ann, agus chan eil comharrachadh air an rud ann. ‘S e sin ag ràdh, cha fhaic sinn, cha chluinn sinn, cha fhàileach sinn, cha blais sinn, cha fhaireach sinn nì sam bith nar cuirp, agus cha smaoinich sinn.

San ath phost, bheir sinn sùil air mar a tha co-thadhal (phassa) na chumha airson èirigh faireachdainn (vedanā).

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

Èirigh an Lùib Chumhaichean – Mìneachadh na Cumhaichean – Pt 2

Posted on by

A’ leantainn ar còmhraidh mu Èirigh an Lùib Chumhaichean (paṭiccasamuppāda), pàirt 2

“le na h-eagaran deònach mar chumha, thig am fìosraiche gu bith;’

Fìosraiche (viññāṇā)

Mar an tè mu dheireadh de na còig cruinneachaidhean (pañcākkhandhā), ‘s e am fìosraiche an tè aig a bheil eòlas air an rud. Ach ann an Èirigh an Lùib Chumhaichean, tha e a’ riochdachadh a’ chiad fhìosraiche a thig gu bith anns an t-saoghal ùr cuideachd. Ann an Abhidhamma1na treas pàirt de chànain an Tipiṭaka ann am Bùdasachd. ’S e siostam feallsanachd is eòlas-inntinn glè mhionaideach a th’ ann an Abhidhamma a tha a’ mìneachadh nàdar fìor nan rudan (dhammā) agus mar a tha iad a’ ceangal ri chèile. Tha e a’ sgrùdadh nan còig cruinneachaidhean (pañcākkhandha), èirigh an lùib chumhaichean (paṭiccasamuppāda), agus staidean inntinn ann an dòigh analaiteach. Tha an t-Abhidhamma na inneal-sgrùdaidh gus tuigse nas doimhne fhaighinn air an Dhamma, ach chan eil e riatanach dhan a h-uile neach-leantainn. Tha e gu sònraichte feumail dhaibhsan a tha ag iarraidh meòrachadh domhainn.[/mfn], canar am “fìosraiche ceangail ath-bhreith” (paṭisandhicitta) ris an fhìosraiche seo, agus ann an dòigh, tha e a’ “blasadadh” a’ chòrr de bheatha sam bith. Ciamar a thachras seo?

Tha buaidh aig kamma a chaidh a dhèanamh roimhe air na seòrsaichean ath-bhreith a bhios againn: bheir kamma mì-sona a chaidh a dhèanamh roimhe toradh ann an ath-bhreith bhochd, agus bheir kamma sona a chaidh a dhèanamh roimhe toradh ann an ath-bhreith fhortanach.

Leis a sin, tha kamma a chaidh a dhèanamh roimhe a’ cumhachadh seòrsa an fhìosraiche a thig gu bith, agus tha am fìosraiche sin an uair sin a’ cumhachadh fad-beatha a’ chreutair.

“le am fìosraiche mar chumha, thig inntinn ‘s stuth gu bith”

Inntinn ‘s stuth (nāmarūpa)

Tha seòrsa agus staid na h-inntinn ‘s an stuth air am “blasadadh” leis an fhìosraiche a tha a’ cumhachadh an èirigh. ‘S e sin ràdh, gum bi fìosraiche a chaidh a chumhachadh le toradh kamma mì-sona, a’ toirt gu bith inntinn ‘s stuth a chaidh a chumhachadh leis an aon toradh sin, m.e., ath-bhreith ann an roinn chràiteach, no ma rugadh e mar dhuine, le trioblaidean slàinte, mì-chumhachdan corporra is inntinnail, beatha bhochd is call, msaa.

Air an làimh eile, airson neach a rugadh le toraidhean kamma sona, bidh beatha aige le slàinte mhath, beartas, innleachd, soirbheachas, msaa.

Ged a tha e caran sìmplidh, tha an cumhachadh seo a’ sealltainn dhuinn mar a tha ar gnìomhan deònach a chaidh a dhèanamh roimhe a’ toirt buaidh air ar suidheachadh an-diugh, agus mar a tha ar gnìomhan deònach a thèid a dhèanamh a-nis a’ cumhachadh seòrsa agus càileachd na h-àm ri teachd a bhios againn.

Airson an treas seòrsa de thoradh kamma (āneñjābhisaṅkhārā), bhiodh neach air a bhreith ann an roinn sùghadh (jhāna), am fìosraiche agus an inntinn ‘s stuth air an cumhachadh a rèir sin.

Anns an ath-phost, bruidhnidh sinn mar a tha inntinn ’s stuth (nāmarūpa) a’ cumhachadh èirigh nan sia bunaitean mothaich (saḷāyātanā), agus mar a tha na sia bunaitean mothaich a’ cumhachadh èirigh na co-thadhal (phassa).

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

  • 1

Èirigh an Lùib Chumhaichean – Mìneachadh na Cumhaichean – Pt 1

Posted on by

‘S e am post seo a’ chiad de ghrunn a tha a’ mìneachadh gu mion-fhiosrachadh gach cumha ann an Èirigh an Lùib Chumhaichean (paṭiccasamuppāda).

Aineolas (avijja)

Tha Èirigh an Lùib Chumhaichean gu tric air a riochdachadh mar chuibhle, a’ sealltainn an eadar-cheangail eadar na cumhaichean agus a’ chuairt dhìreach gun deireadh de bhreith is bhàis (saṁsāra). Chan eil toiseach fhìor aig a’ chuibhle seo – uill, tha, ach nam feuchainn ri smaoineachadh air, chuireadh e às ar ciall! Ach, gus bruidhinn air nithean ann an dòighean as urrainn dhuinn a thuigsinn, tha am Bùda a’ tòiseachadh an t-sreath le aineolas (avijja). A-rithist, chan e a’ chiad adhbhar a th’ ann an avijja, ach dìreach toiseach na mìneachaidh.

‘S e “uireasbhaidh eòlais” an t-eadar-theangachadh litireil air avijja. Chan e uireasbhaidh eòlais choitcheann a th’ ann, mar ann an saidheans no ann an cùisean an t-saoghail. Tha an “uireasbhaidh eòlais” seo glè shònraichte: uireasbhaidh eòlais air na Ceithir Fìrinn Uaisle.

Ach chan e dìreach tuigse intleachdail air na Fìrinn a th’ ann seo; ‘s e tuigse a tha doimhne-stèidhichte agus imfhìosach a th’ innte, stèidhichte air amharc agus tuigse dhoimhne air èirigh is dol à bith nan nìthean.

Nuair a thèid na nithean cruthaichte fhaicinn tro lionsa nan Ceithir Fìrinn Uaisle, tha sin a’ ciallachadh an tùs (dukkha), an t-adhbhar (samudaya), a’ chrìoch (nirodha), agus an t-slighe (magga) fhaicinn. Mu dheireadh thall, thig sinn gu bhith a’ faicinn nan trì comharran (tilakkhaṇā) th’ aig a h-uile nì cruthaichte: neo-bhuana (anicca), na fhulangtachd (dukkha), agus gun fhèin (anatta). ‘S e an t-aineolas a tha a’ cur bacadh air an tuigse seo.

“Le aineolas mar chumha, thig na h-eagaran deònach gu bith…”

Eagaran Deònach (saṅkhārā)

Tha sinn a’ coinneachadh ri saṅkhāra san dàrna brìgh aige an seo: an t-àite far a bheil gnìomhan deònach a rinn sinn roimhe a tha a’ “fuireach”.

Mar a tha fìos agad, tha dà sheòrsa kamma ann: mì-sona agus sona. Gu dearbh, tha treas seòrsa ann, āneñjābhisaṅkhāra, a tha co-cheangailte ri bhith a’ coileanadh na ìrean sùghadh (jhāna). Co-dhiù, ‘s dòcha gum bi cuimhne agad gun toir kamma mì-sona toradh mì-sona, agus gun toir kamma sona toradh sona. Tha iad air an ainmeachadh mar neo-thoillteannas (apuññābhisaṅkhārā) agus toillteannas (puññābhisaṅkhārā), a rèir a chèile. Tha kamma mì-sona a chaidh a dhèanamh roimhe na neo-thoillteannas, agus tha kamma sona a chaidh a dhèanamh roimhe na toillteannas.

Tha an cumha seo a’ dèanamh cinnteach dè an seòrsa ath-bhreith a gheibh sinn, a’ buntainn ri ìre na beatha agus ri ar staid chorporra is inntinnail anns a’ bheatha ùr. Ma bhios toradh kamma mì-sona againn, dh’fhaodadh gun tèid ar breith ann an roinn chràiteach mar ifrinn, no mar dhuine le duilgheadasan mòra: bochdainn, tinneis, no inntinn throm. Ma bhios toradh kamma sona againn, dh’fhaodadh gun tèid ar breith ann an roinn nèamhaidh, no mar dhuine le beatha fhortanach: slàinte, tuigse, agus soirbheachas.

Anns an ath phost, chì sinn mar a bhios na h-eagaran deònach (saṅkhārā) a’ cumhachadh èirigh an fhìosraiche (viññāṇā).

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

Èirigh an Lùib Chumhaichean – Paṭiccasamuppāda

Posted on by

‘S e aon de na teagaisgean as cudromaiche, mura h-e an teagasg as cudromaiche uile, teagasg Èirigh an Lùib Chumhaichean (Paṭiccasamuppāda). Mar a thuirt am Bùda anns am Mahāhatthipadopamasutta (MN 28):

“An neach a chì Èirigh an Lùib Chumhaichean, chì e an Dhamma; an neach a chì an Dhamma, chì e Èirigh an Lùib Chumhaichean1“Yo paṭiccasamuppādaṁ passati so dhammaṁ passati; yo dhammaṁ passati so paṭiccasamuppādaṁ passatī’ti.”.”

Ach, ann an sutta eile, am Mahānidānasutta (DN 15), tha e a’ toirt rabhadh dhuinn, tro chòmhradh còmhla ri Ānanda2‘S e co-ogha a’ Bhùda a bh’ ann an Ānanda, agus ‘s e am prìomh fhreastalaiche a bh’ aige fad na 45 bliadhna a theagaisg am Bùda, gun ghabhail an teagaisg air a h-aithighe:

Ānanda: “Tha e iongantach agus uamhasach math, Bhante, mar a tha an Èirigh an Lùib Chumhaichean seo cho domhainn agus a’ coimhead cho domhainn, ach dhomh fhèin tha e cho soilleir ‘s a ghabhas.”

Bùda: “Na can sin, Ānanda! Na can sin, Ānanda! Tha an Èirigh an Lùib Chumhaichean seo, Ānanda, domhainn agus tha i a’ coimhead domhainn. Air sgàth neo-thuigsinn agus neo-drùdhadh an Dhamma seo, Ānanda, tha a’ ghinealach seo air a bhith mar shnàthainn tharraichte, mar chruinneag shnàtha toinneamh, mar luachair agus cuilc cheangailte, agus chan eil i a’ dol seachad saṁsāra3saṁsāra; cearcall no cuairt leantainneach ath-bhreith, bàis, agus ath-bhreith a-rithist, fo bhuaidh kamma agus taṇhā. Tha e a’ ciallachadh an t-saoghal làn fulangach fhèin, far a bheil gach beothach fo èiginn an t-siubhail seo gus an dùisg e.4Ānanda: “Acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante. Yāva gambhīro cāyaṁ, bhante, paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso ca, atha ca pana me uttānakuttānako viya khāyatī’ti.” Bùda: “Mā hevaṁ, ānanda, avaca, mā hevaṁ, ānanda, avaca. Gambhīro cāyaṁ, ānanda, paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso ca. Etassa, ānanda, dhammassa ananubodhā appaṭivedhā evamayaṁ pajā tantākulakajātā kulagaṇṭhikajātā muñjapabbajabhūtā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ saṁsāraṁ nātivattati.“

Tha am Bùda a’ mìneachadh dà fhoirmle dhuinn:

  1. Mar a thig stàitean bho chèile: Tha aon staid a’ toirt buaidh air staid eile a thig na h-ùine, a tha an uair sin a’ toirt buaidh air staid eile a leanas. Tha a h-uile cumha ceangailte ri chèile ann an sreath leantainneach.
  2. Mar a thèid stàitean a sgaoileadh: Ma chuirear às do aon staid, thèid an t-sreath de stàitean a leanas a bhriseadh, agus crìoch a chur air an t-saoghal de dh’fhulangas a thig às. Faodaidh tu smaoineachadh air taigh chairtean: ma thoir thu air falbh aon chairt, tuiteas an structar gu lèir na smalan.

Seo an dà fhoirmle a dh’fhoillsich am Bùda le facal-toisich:

“Nuair a tha seo ann, tha sin ann; le èirigh seo, thig sin gu bith; nuair nach eil seo ann, chan eil sin ann; le crìoch seo, thèid sin à bith, is e sin…5iti imasmiṁ sati idaṁ hoti; imassuppādā idaṁ uppajjati; imasmiṁ asati idaṁ na hoti; imassa nirodhā idaṁ nirujjhati, yadidaṁ

Èirigh:
…le aineolas mar chumha, thig na h-eagaran deònach gu bith;
le na h-eagaran deònach mar chumha, thig am fìosraiche gu bith;
le am fìosraiche mar chumha, thig inntinn ‘s stuth gu bith;
le inntinn ‘s stuth mar chumha, thig na sia bunaitean mothaich gu bith;
le na sia bunaitean mothaich mar chumha, thig an co-thadhal gu bith;
le an co-thadhal mar chumha, thig am faireachdainn gu bith;
le am faireachdainn mar chumha, thig a’ mhiann gu bith;
le a’ mhiann mar chumha, thig a’ ghreim gu bith;
le a’ ghreim mar chumha, thig a’ chruth-bhith gu bith;
le a’ chruth-bhith mar chumha, thig a’ bhreith gu bith;
le a’ bhreith mar chumha, thig an aoiseadh agus a’ bhàs gu bith,
agus mar thoradh air an t-sreath seo, thig am bròn, an nuallan, am pian, a’ mhì-thoil-inntinn, agus an t-eu-dòchas am bàrr.

Mar seo, tha tùs a’ chruinneachaidh an fhulangais gu h-iomlan a’ tighinn am bàrr6“avijjāpaccayā sankhārā, sankhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.” (AN 10.92).

Crìoch:
..ḷe crìoch a chur air an aineolas, thig crìoch air na h-eagaran deònach;
le crìoch a chur air na h-eagaran deònach, thig crìoch air am fìosraiche;
le crìoch a chur air am fìosraiche, thig crìoch air inntinn ‘s stuth;
le crìoch a chur air inntinn ‘s stuth, thig crìoch air na sia bunaitean mothaich;
le crìoch a chur air na sia bunaitean mothaich, thig crìoch air an co-thadhal;
le crìoch a chur air an co-thadhal, thig crìoch air am faireachdainn;
le crìoch a chur air am faireachdainn, thig crìoch air a’ mhiann;
le crìoch a chur air a’ mhiann, thig crìoch air a’ ghreim;
le crìoch a chur air a’ ghreim, thig crìoch air a’ chruth-bhith;
le crìoch a chur air a’ chruth-bhith, thig crìoch air a’ bhreith;
le crìoch a chur air a’ bhreith, sguiridh an aoiseadh agus a’ bhàs, am bròn, an nuallan, am pian, a’  mhi-thoil-inntinn, agus an t-eu-dòchas.

Mar seo, tha crìoch a’ tighinn air a’ chruinneachadh an fhulangais seo air fad7“avijjāya tveva asesavirāganirodhā sankhāranirodho, sankhāranirodhā viññāṇanirodho, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho, nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho, saḷāyatananirodhā phassanirodho, phassanirodhā vedanānirodho, vedanānirodhā taṇhānirodho, taṇhānirodhā upādānanirodho, upādānanirodhā bhavanirodho, bhavanirodhā jātinirodho, jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirojjanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’ti.” (AN 10.92).

Sna beagan phostaichean ri teachd, sgrùdaidh sinn gu mion-fhiosrachail dè tha gach cumha a’ ciallachadh.

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

  • 1
    “Yo paṭiccasamuppādaṁ passati so dhammaṁ passati; yo dhammaṁ passati so paṭiccasamuppādaṁ passatī’ti.”
  • 2
    ‘S e co-ogha a’ Bhùda a bh’ ann an Ānanda, agus ‘s e am prìomh fhreastalaiche a bh’ aige fad na 45 bliadhna a theagaisg am Bùda
  • 3
    saṁsāra; cearcall no cuairt leantainneach ath-bhreith, bàis, agus ath-bhreith a-rithist, fo bhuaidh kamma agus taṇhā. Tha e a’ ciallachadh an t-saoghal làn fulangach fhèin, far a bheil gach beothach fo èiginn an t-siubhail seo gus an dùisg e.
  • 4
    Ānanda: “Acchariyaṁ, bhante, abbhutaṁ, bhante. Yāva gambhīro cāyaṁ, bhante, paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso ca, atha ca pana me uttānakuttānako viya khāyatī’ti.” Bùda: “Mā hevaṁ, ānanda, avaca, mā hevaṁ, ānanda, avaca. Gambhīro cāyaṁ, ānanda, paṭiccasamuppādo gambhīrāvabhāso ca. Etassa, ānanda, dhammassa ananubodhā appaṭivedhā evamayaṁ pajā tantākulakajātā kulagaṇṭhikajātā muñjapabbajabhūtā apāyaṁ duggatiṁ vinipātaṁ saṁsāraṁ nātivattati.
  • 5
    iti imasmiṁ sati idaṁ hoti; imassuppādā idaṁ uppajjati; imasmiṁ asati idaṁ na hoti; imassa nirodhā idaṁ nirujjhati, yadidaṁ
  • 6
    “avijjāpaccayā sankhārā, sankhārapaccayā viññāṇaṁ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṁ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṁ, saḷāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā taṇhā, taṇhāpaccayā upādānaṁ, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā sambhavanti, evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hoti.” (AN 10.92)
  • 7
    “avijjāya tveva asesavirāganirodhā sankhāranirodho, sankhāranirodhā viññāṇanirodho, viññāṇanirodhā nāmarūpanirodho, nāmarūpanirodhā saḷāyatananirodho, saḷāyatananirodhā phassanirodho, phassanirodhā vedanānirodho, vedanānirodhā taṇhānirodho, taṇhānirodhā upādānanirodho, upādānanirodhā bhavanirodho, bhavanirodhā jātinirodho, jātinirodhā jarāmaraṇaṁ sokaparidevadukkhadomanassupāyāsā nirojjanti. Evametassa kevalassa dukkhakkhandhassa nirodho hotī’ti.” (AN 10.92)

Na Còig Cruinneachadhean – Pañcākkhandā

Posted on by

’S e amas teagasg a’ Bhùda saorsa as àirde bho ar cuairtean ath-bhreith leantainneach, no co-dhiù, toileachas anns a’ mhionaid làthaireach seo fhèin. Mu dheireadh thall, ’s e gum faic, gum bi fios againn, agus gun tuig sinn a h-uile nì cumhaicte (sabbe saṅkhārā) a rèir nan trì comharran (tilakkhaṇa): neo-bhuaine (anicca), fulangtachd (dukkha), agus gun fhèin (anatta).

Gu fortanach, chan fheum sinn an aon rathad a-rithist a lorg a fhuair am Bùda fhèin, oir tha e air mapa dhen turas sin fhàgail againn. ‘S e pàirt den mhapa sin sgrùdadh a dhèanamh air na còig cruinneachaidhean (pañcakkhandhā), ‘s e sin, dè a th’ annam-sa.

’S e inntinn ‘s stuth (nāmarūpā) ainm eile air na còig cruinneachaidhean, agus tha iad nam measg stuth (rūpa), agus air an inntinn, anns a bheil ceithir ann: faireachdainn (vedanā), comharrachadh (saññā), eagaran deònach (saṅkhārā), agus fìosraiche (viññāṇa). 

Stuth (rūpa): ’s e ar corp fhèin a th’ ann, agus, gu leudachail, an saoghal corporra mun cuairt oirnn. Ach faodar a mhìneachadh nas mionaidiche fhathast a rèir nan ceithir dùilean mòra (mahābhūtā):

  • talamh (pathavī): cruadhas, maothachd
  • uisge (āpo): taicealachd, lionntachd
  • teine (tejo): teth, fuachd
  • gaoth (vāyo): gluasad, crathadh, criothnachadh

Chan eil na dùilean sin ri tuigsinne gu litireil, ach mar riochdachaidhean de fheartan stutha. Tha na h-eadar-dhealachaidhean seo cudromach nuair a thig e gu bhith ag aithneachadh ar cuirp fhèin. Thèid iad a dheasbad a-rithist san àm ri teachd co-cheangailte ri meòrachadh mothachail.

Faireachdainn (vedanā): tha trì seòrsaichean ann:

  • mì-thlachdmhor (dukkha1Tha Dukkha na theirm aig a bheil ciall fharsaing. Mar a chunnaic sinn roimhe, tha e a’ ciallachadh fulangtachd/fulangas. An seo, tha e a’ ciallachadh pian, gu litireil.)
  • tlachdmhor (sukha)
  • neo-thlachdmhor (adukkham-asukhā).

Tha neo-thlachdmhor air a mhìneachadh nas mionaidiche mar neo-mhì-thlachdmhor-is-neo-thlachdmhor (neither-unpleasant-nor-pleasant); uaireannan air a gairm “faireachdainn neodrach” ris.

Comharrachadh (saññā): ’s e gnìomh comharrachaidh a th’ ann an saññā a’ cur comharra air nì, gus aithneachadh no cuimhneachadh an nì sin a dhèanamh nas fhasa nuair a thig am bunait mothaich na tachairt a-rithist. Tha e na phàirt dhen chuimhne againn.

Eagaran Deònach (saṅkhāra2’S e saṅkhāra aon de na teirmean Pāḷi a tha doirbh eadar-theangachadh gu aon no dhà fhacal. Tha leud a bhrìgh agus a sònrachadh mar theirm feallsanachail a’ feumachdainn mòran mìneachaidh gus na finealachdan a thoirt a-mach. An seo, tha saṅkhārā a’ ciallachadh eagaran deònach, mar gu h-àrd; an àite eile, ’s e “nithean cumhaicte” a th’ ann; agus an àite eile fhathast, ’s e teirm airson kamma roimhe nach eil fòs air abaich.): Gu h-èifeachdach, ’s e seo an t-àite far a bheil rùn (cetanā) a’ “fuireach”, agus tha e ag obair mar cheangal airson stàitean inntinn obrachadh còmhla ann an aird shònraichte.

Fìosraiche (viññāṇa): Gu sìmplidh, ’s e an tè a tha eòlach air an nì. Tha sia gnèithean ann a dh’èirigh: sùil, cluas, sròn, teanga, corp, agus inntinn.

A’ Cur nan Còig Còmhla

Lorg am Bùda nach eil eintiteat sam bith eile idir, anam, brìgh, spiorad, no rud sam bith eile a mhaireas seachad air aon mhionaid, a-muigh nan còig cruinneachaidhean seo. Chan eil ann ach na còig cruinneachaidhean ag èirigh agus a’ dol à bith bho mhionaid gu mionaid mar thoradh air adhbharan agus suidheachaidhean.

Anns na suttas, cleachdaidh am Bùda meatafar carbad: nach gabh carbad a ghairm ach nuair a tha a h-uile pàirt dhen charbad cruinn còmhla; nuair a thèid pàirtean na carbaid a sgaradh agus an cur ann an cruaichean fa-leath, chan eil carbad no “carbad-achd” rim faotainn idir.

‘S e sin a tha am Bùda a’ ciallachadh le gun fhèin (anatta). Chan eil “mi” ann a tha seasmhach. Tha “mi” ann fhad ’s a tha na còig cruinneachaidhean ceangailte ri chèile. Nuair a sgaoileas iad, sgaoileas an “mi” cuideachd.

An urrainn dhuinn an fhaicinn?

Chan fhaic sinn na comharran seo ach tro mheòrachadh mothachail. Tòisichidh sinn an trèanadh mothachail sin le meòrachadh air a’ chorp (kāyānupassanā), a’ leantainn ar n-anail an toiseach, mus gluais sinn gu air adhart gu meòrachadh air faireachdainnean (vedanānupassanā), agus an uair sin air ar n-inntinn fhèin (cittānupassanā), agus mu dheireadh thall air dhamma (dhammanupassanā)3‘S e facal le iomadh ciall a th’ ann an Dhamma. Nuair a sgrìobhar e le “D” mòr, tha e a’ ciallachadh teagasg a’ Bhùda. Nuair a sgrìobhar e le “d” beag, tha e a’ ciallachadh nàdar no ni nàdarra. ‘S e a’ chiad chiall a tha sinn a’ cleachdadh an-seo..

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

  • 1
    Tha Dukkha na theirm aig a bheil ciall fharsaing. Mar a chunnaic sinn roimhe, tha e a’ ciallachadh fulangtachd/fulangas. An seo, tha e a’ ciallachadh pian, gu litireil.
  • 2
    ’S e saṅkhāra aon de na teirmean Pāḷi a tha doirbh eadar-theangachadh gu aon no dhà fhacal. Tha leud a bhrìgh agus a sònrachadh mar theirm feallsanachail a’ feumachdainn mòran mìneachaidh gus na finealachdan a thoirt a-mach. An seo, tha saṅkhārā a’ ciallachadh eagaran deònach, mar gu h-àrd; an àite eile, ’s e “nithean cumhaicte” a th’ ann; agus an àite eile fhathast, ’s e teirm airson kamma roimhe nach eil fòs air abaich.
  • 3
    ‘S e facal le iomadh ciall a th’ ann an Dhamma. Nuair a sgrìobhar e le “D” mòr, tha e a’ ciallachadh teagasg a’ Bhùda. Nuair a sgrìobhar e le “d” beag, tha e a’ ciallachadh nàdar no ni nàdarra. ‘S e a’ chiad chiall a tha sinn a’ cleachdadh an-seo.

Na Còig Stiùiridhean Beusanta airson Luchd-na-tìre – Pañcasīla

Posted on by

Ma tha thu airson Bùdasachd a chleachdadh, tha e feumail tòiseachadh le beusan. Tha na Còig Stiùiridhean Beusanta (pañcasīla) mar bhunait dhan t-Slighe uile-gu-lèir. Ged a tha beatha nam manach is bhanachag gu math pongail1Tha na riaghailtean airson nam manaich agus nam banachaig anns a’ chiad earrann den Tipiṭaka, ris an canar am Vinaya. Tha na riaghailtean a’ deagh-stiùireadh gach uile taobh den bheatha aca. Anns an sgoil Theravāda (am Mianmar, an Tàidh, an Sri Lanka, an Laos, an Cambodia), leanas manaich 227 riaghailt, agus leanas banachaig 311. Anns an sgoil Dharmagupta (Mahāyāna: an t-Sìona, an Taiwan, an Coiria a Deas, am Bhietnam, an t-Iapan), leanas manaich 250 riaghailt fhad ‘s a leanas banachaig 348. Agus anns an sgoil Mūlasarvāstivāda (Vajrayāna: an Tibet, an Neapal, am Butàn), leanas manaich 253 riaghailt, agus leanas banachaig 364 riaghailt., bha am Bùda dhen bheachd gum feumadh luchd-na-tìre cuideachd beusan matha a chleachdadh. Tha na stiùiridhean seo gar cumail air an t-Slighe cheart; tha iad a’ cruthachadh inntinn shàmhach is stuama, agus tha sin riatanach ma tha thu airson tuigse fhàs agus fulangtachd (dukkha) a lughdachadh.

Ann an traidisean Theravāda, thathas a’ beachdachadh air an fheadhainn mar stiùiridhean airson giùlan moralta, seach riaghailtean cruaidhe a feumar a leantainn air eagal gum bi breith a’ tighinn air a’ “pheacach”. Tha, gu dearbh, buaidhean kammachail ann, mar a chì sinn nas fhaide air adhart. Ann an traidisean Mahāyāna, tha gabhail ris na Stiùiridhean Beusanta na sheòrsa de “bhaisteadh” (air sàilleabh ‘s nach eil facal nas fheàrr ann), far am bi duine gu h-oifigeil na Bhùdach.

Ged a chunnaic sinn na còig stiùiridhean mu thràth ann am post eile, tha iad air an sealltainn an-seo a-rithist còmhla ris na foirmlean aca:

  1. “Gabhaidh mi orm fhìn an riaghailt teagaisg gus seachnadh a dhèanamh air marbhadh”2Pāṇātipātā veramaṇī sikkhāpadaṁ samādiyāmi: seach dìreach beatha a thoirt bho bheothach, tha e nas ro-ghnìomhaiche ann a bhith a’ toirt urram do bheatha sam bith
  2. “Gabhaidh mi orm fhìn an riaghailt teagaisg gus seachnadh a dhèanamh air goid”3Adinnādānā veramaṇī sikkhāpadaṁ samādiyāmi: tha e a’ ciallachadh gu litireil “gabhail rud nach robh air a thoirt”; a gabhail rudan gun chead
  3. “Gabhaidh mi orm fhìn an riaghailt teagaisg gus seachnadh a dhèanamh air mi-ghnàthachadh feise”4Kāmesumicchācārā veramaṇī sikkhāpadaṁ samādiyāmi: tha seo a’ seachnadh gnìomhan feise a tha foill, èigneachail no leònach. A rèir teagasg iomlan a’ Bhùda, bu chòir dàimhean feise a bhith stèidhichte air aontachadh fhìor, gun fhoill agus gun èigneachadh.
  4. “Gabhaidh mi orm fhìn an riaghailt teagaisg gus seachnadh a dhèanamh air breugaireachd”5Musāvāda veramaṇī sikkhāpadaṁ samādiyāmi: seo a’ seachnadh cainnt mhì-chòir, aig a bheil ceithir seòrsaichean ann:
    • breugaireachd: facal brèige sam bith
    • cliù-mhill: bruidhinn dhraghail mu dhuine air a chùlaibh; cùl-chainnt
    • buirbealachd: cainnt làidir, gharg, fhuathach
    • bruidhinn gun adhbhar: cainnt mì-chiallach 
  5. “Gabhaidh mi orm fhìn an riaghailt teagaisg gus seachnadh a dhèanamh air deoch làidir a tha nan adhbharan dì-mothachaidh”6Surāmeraya majjappamādaṭṭhānā veramaṇī sikkhāpadaṁ samādiyāmi: a bharrachd air a bhith a’ seachnadh deoch làidir, bhiodh seo a’ gabhail a-steach a h-uile seòrsa deoch is druga a bheir air an inntinn a’ call a smachd fhèin.

Na Stiùiridhean agus Kamma

Ma bhriseas tu a’ chiad cheithir stiùiridhean le fios agus deòin, cruthaichidh tu kamma mì-sona (akusalakamma). Ach chan eil gan cumail gu fèin-ghluasadach a’ ciallachadh gu bheilear a’ cruthachadh kamma sona (kusalakamma).

Tha e feumail a thuigsinn nach cruthaichear kamma sam bith ach nuair a thèid gnìomh deònach a dhèanamh. Chan e dìreach ràdh nam faclan a th’ ann a bhith a’ cumail stiùireadh; ’s e stad a chur ort fhìn nuair a thig an t-iorradh. Mar eisimpleir, ma tha thu a’ gluasad do làimhe gus mosgìoto a mharbhadh, ach cuiridh tu stad ort fhèin, ‘s e sin a’ chiad stiùireadh a chumail ri seachnadh a’ toirt beatha. Tha an aon dùbhlan againn anns a’ dàrna, treas ’s ceathramh stiùireadh cuideachd: ’s e stad a chur oirnn fhìn bho a’ dèanamh rud mì-chòir a th’ anns an stiùireadh fhèin a chumail.

Tha a’ chòigeamh stiùireadh eadar-dhealaichte a thaobh kamma, no dìth kamma. Tha an stiùireadh seo neo-chlaon; tha sin a’ ciallachadh nach eil ga briseadh no ga cumail na ghnìomh moralta deònach. Ach ma bhriseas tu an stiùireadh seo, thèid ar bacadh-inntinn a lughdachadh, agus gu bheil e nas fhasa gum briseadh sinn na ceithir stiùiridhean kammachail gnìomhach eile.

Gu dearbh, chan e na còig seo a-mhàin a’ comharrachadh a h-uile gnìomh deònach mì-sona. Tha an liosta gun chrìoch. Ach, ma choimheadas sinn air freumhan nan gnìomhan, na trì truaillidhean (kilesā): sannt (lobha), fuath (dosa), agus saobh-chràbhachd (moha), faodaidh sinn am prionnsabal a leudachadh. Nuair a tha freumh gnìomh deònach ann an aon dhe na trì truaillidhean seo, faodaidh sinn fios againn gum bi an gnìomh mì-sona, agus mar sin bacadh a chur air.

Nuair a stiùireas sinn ar beusan saoghalta leis a’ mhoraltachd seo, tha nas lugha de nàire is aithis againn. Mar thoradh air a sin, tha ar n-inntinn nas sàmhaiche is nas buigidhe, a’ leigeil dhuinn a dhol a-steach don mheòrachadh, a chumail suas, agus ar n-adhartas spioradail a dhèanamh le tuigse agus seasmhachd.

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

  • 1
    Tha na riaghailtean airson nam manaich agus nam banachaig anns a’ chiad earrann den Tipiṭaka, ris an canar am Vinaya. Tha na riaghailtean a’ deagh-stiùireadh gach uile taobh den bheatha aca. Anns an sgoil Theravāda (am Mianmar, an Tàidh, an Sri Lanka, an Laos, an Cambodia), leanas manaich 227 riaghailt, agus leanas banachaig 311. Anns an sgoil Dharmagupta (Mahāyāna: an t-Sìona, an Taiwan, an Coiria a Deas, am Bhietnam, an t-Iapan), leanas manaich 250 riaghailt fhad ‘s a leanas banachaig 348. Agus anns an sgoil Mūlasarvāstivāda (Vajrayāna: an Tibet, an Neapal, am Butàn), leanas manaich 253 riaghailt, agus leanas banachaig 364 riaghailt.
  • 2
    Pāṇātipātā veramaṇī sikkhāpadaṁ samādiyāmi
  • 3
    Adinnādānā veramaṇī sikkhāpadaṁ samādiyāmi
  • 4
    Kāmesumicchācārā veramaṇī sikkhāpadaṁ samādiyāmi
  • 5
    Musāvāda veramaṇī sikkhāpadaṁ samādiyāmi
  • 6
    Surāmeraya majjappamādaṭṭhānā veramaṇī sikkhāpadaṁ samādiyāmi

Na Trì Seudan – A’ dol mar Thèarmann

Posted on by

Tha a h-uile Bùdach – an dùisgte ‘s gun dhùsgadh, luchd-na-cèille ‘s luchd-na-tìre, beairteach ‘s bochd, òg ‘s sean – a ‘gabhail tèarmann anns na Trì Seudan (tiratanā): am Bùda, an Dhamma, ‘s an Saṅgha, leis an fhoirmle a leanas:

Thèid mi mar thèarmann dhan Bhùda1Buddhaṁ saraṇaṁ gacchāmi
Thèid mi mar thèarmann dhan Dhamma2Dhammaṁ saraṇaṁ gacchāmi
Thèid mi mar thèarmann dhan Saṅgha3Saṅghaṁ saraṇaṁ gacchāmi

Ach carson? Tha a’ mhòr-chuid againn air rudeigin mì-riaraichte mun t-saoghal, no air cnap-starra corporra no inntinnil a thachairt rinn, no tha sinn san fharsaingeachd a’ sireadh sonais a tha nas àirde is nas seasmhaiche na an toileachas cumhachail a thig bho ar n-eòlas làitheil. Leis an ana-cothrom seo, tòisichidh sinn air rannsachadh airson teicheadh bho fhulangas no airson dòigh-beatha as fheàrr a thogail, agus thig sinn tarsainn air teagasg a’ Bhùda. Ma thig co-sheirm leis an teagasg seo, bheir sinn ar n-aigne gu tur don t-Slighe.

Nuair aithnicheas sinn ar saobh-chràbhachd fhèin a thaobh eòlais is adhartais fhìor air slighe spioradail, tionndaidhidh sinn gu tèarmann dha na nithean as urrainn ar dìon is ar stiùireadh: am Bùda, an Dhamma, agus an Saṅgha.

Mar a sgrìobhas Bhikkhu Bodhi ann an “Going for Refuge“:

Anns an trithear seo, tha gach ball ag obair ann an co-sheirm leis an dà bhall eile gus an dòigh-teasairginn a dhèanamh ri fhaighinn agus èifeachdach. Tha am Bùda na chomharradh air an tèarmann. Chan e neach-saoraidh a th’ ann a bheir saorsa thugad tro a phearsa. Tha saorsa no teasairginn an urra rinne fhèin, an urra ar dìcheall fhèin agus ar furachas ann an cleachdadh an teagaisg. ’S e tidsear, gu sònraichte, a th’ anns a’ Bhùda, fear a tha a’ mìneachadh na Slighe, a tha a’ comharrachadh an t-Slighe a feumaidh sinn coiseachd le ar comas fhèin is ar tuigse.

’S e an Dhamma an fhìor thèarmann. Mar amas an teagaisg, ’s e an Dhamma an t-suidheachadh tèarainte às aonais cunnart; mar an t-Slighe, ’s e an dòigh a thèid sinn chun an amaise; agus mar an teagasg faclail4Gheibhear iomlanachd an teagaisg anns an Tipiṭaka (na trì basgaidean), ris an canar cuideachd Canan Pāḷi. ‘S e na trì basgaidean an Vinaya, an Suttanta, agus an Abhidhamma. ‘S e a’ chiad fhear na riaghailtean dhan luchd-na-cèille; ‘s e an dàrna fear òraidean a’ Bhùda agus dhe dheisciobail chudromach, ann an cànan sìmplidh, làitheil sa mhòr-chuid; agus ‘s e an treas fear eòlas-inntinn feallsanachail an teagaisg., ’s e an corp stiùiridhean a tha a’ toirt cunntas air mar a chleachdas sinn an t-Slighe.

Ach, gus feum èifeachdach a dhèanamh den dòigh a tha romhainn, feumaidh sinn cuideachadh bho chàich a tha eòlach air an t-Slighe. ’S iadsan a tha eòlach air an t-Slighe a tha a’ dèanamh suas an t-Saṅghā, an luchd-cuideachaidh ann an lorg an tèarainn, aonadh nan cairdean spioradail as urrainn ar stiùireadh chun na Slighe a choileanadh leinn fhèin.5Within the triad each member works in harmony with the other two to make the means of deliverance available and effective. The Buddha serves as the indicator of refuge. He is not a savior who can bestow salvation through the agency of his person. Salvation or deliverance depends upon us, upon our own vigor and dedication in the practice of the teaching. The Buddha is primarily a teacher, an expounder of the path, who points out the way we ourselves must tread with our own energy and intelligence. The Dhamma is the actual refuge. As the goal of the teaching the Dhamma is the state of security free from danger; as the path it is the means for arriving at the goal; and as the verbal teaching it is the body of instructions describing the way to practice the path. But to make effective use of the means at our disposal we need the help of others who are familiar with the path. Those who know the path make up the Sangha, the helpers in finding refuge, the union of spiritual friends who can lead us to our own attainment of the path.

Mar sin, nuair a ghabhas sinn ris na Trì Seudan, chan eil sinn a’ sireadh tèarmann ann an creideas maol. Tha sinn a’ gabhail ris an t-Slighe fhìor-phractaigeach a tha romhainn. Tha am Bùda gar stiùireadh, tha an Dhamma mar an tèarmann fhìor is mar an t-Slighe dhuinn a leantainn, agus tha an Saṅghā gar cumail cuideachail is còmhla air an t-Slighe. Le gabhail ris an trithear seo, tha sinn a’ cur ar n-earbsa ann an dòigh-teasairginn a tha cinnteach.

Agus, nuair a ghabhas sinn an tèarmann, thèid sinn an uair sin don fhìor chleachdadh, a’ tòiseachadh le stiùireadh moràlta nan Còig Stiùiridhean Beusanta (Pañcasīla) ann am post na seachdain sa tighinn.

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

  • 1
    Buddhaṁ saraṇaṁ gacchāmi
  • 2
    Dhammaṁ saraṇaṁ gacchāmi
  • 3
    Saṅghaṁ saraṇaṁ gacchāmi
  • 4
    Gheibhear iomlanachd an teagaisg anns an Tipiṭaka (na trì basgaidean), ris an canar cuideachd Canan Pāḷi. ‘S e na trì basgaidean an Vinaya, an Suttanta, agus an Abhidhamma. ‘S e a’ chiad fhear na riaghailtean dhan luchd-na-cèille; ‘s e an dàrna fear òraidean a’ Bhùda agus dhe dheisciobail chudromach, ann an cànan sìmplidh, làitheil sa mhòr-chuid; agus ‘s e an treas fear eòlas-inntinn feallsanachail an teagaisg.
  • 5
    Within the triad each member works in harmony with the other two to make the means of deliverance available and effective. The Buddha serves as the indicator of refuge. He is not a savior who can bestow salvation through the agency of his person. Salvation or deliverance depends upon us, upon our own vigor and dedication in the practice of the teaching. The Buddha is primarily a teacher, an expounder of the path, who points out the way we ourselves must tread with our own energy and intelligence. The Dhamma is the actual refuge. As the goal of the teaching the Dhamma is the state of security free from danger; as the path it is the means for arriving at the goal; and as the verbal teaching it is the body of instructions describing the way to practice the path. But to make effective use of the means at our disposal we need the help of others who are familiar with the path. Those who know the path make up the Sangha, the helpers in finding refuge, the union of spiritual friends who can lead us to our own attainment of the path.

8 – An t-Ochd-shlighe Uasal – Còmh-dhùnadh Ceart (Sammāsamādhi)

Posted on by

’S e Còmh-dhùnadh Ceart (Sammāsamādhi) an ceum deireannach den Ochd-shlighe Uasal agus pàirt de Earrann a’ Chòmh-dhùnadh. Chan e suidhe ann an suidheachan-measaidh le sùilean dùinte a th’ ann ach gu dearbh; ’s e staid inntinn a th’ ann a tha stèidhichte, socair, agus làn-thoirmis anns a’ mhionaid làthaireach.

Gheibhear foirfeachd a’ Chòmh-dhùnaidh Cheart ann an crìoch nan sùghadh (jhāna), staid inntinn far a bheil an mothachadh agus cuspair na meòrachadh “mar aon nì”. Tha ochd ìrean de jhāna ann, agus tha iad a’ sìor dhol na bu doimhne; canar “jhāna an t-so-mhaoine” (rūpajjhānā) ris a’ chiad cheithir, leis gu bheil an cuspair meòrachaidh aca nàdarrach agus corporra. ‘S e “jhāna neo-mhaoineach” (arūpajjhānā) a th’ air na ceithir ìrean eile, air sgàth ‘s gu bheil am fòcas aca air nithean nas aibhsiche, leithid mothachadh, fànas, agus neo-nì.

Ged a bhrosnaich am Bùda na manaich gus toraidhean nan jhāna a chòrdadh, fhuair e fhèin a-mach tràth na chùrsa cruaidh-chràbhach nach cuir na jhānā ach cùm fodha air na truaillidhean (sannt, fuath, saobh-chràbhachd1lobha, dosa, moha a rèir a chèile) agus air na còig amalan (nīvarāṇā: sannt, droch-rùn, leisg, iomagan, agus teagamh2kāmacchanda, vyāpāda, thīnamiddha, uddhaccakukkucca, vicikicchā a rèir a chèile), chan eil gan spìonadh às an fhreumh gu tur, agus mar sin chan urrainn dhaibh saorsa iomlan bho dukkha a thabhann.

Ach, chan e amas leis fhèin a th’ ann an Còmh-dhùnadh Ceart. Nuair a thèid a cheangal ris an dà phàirt eile de Earrann a’ Còmh-dhùnadh – Dìcheall Ceart agus Mothachailne Cheart – thèid ullachadh cumhachdach a chruthachadh airson a bhith làn-thoirmis anns a’ mhionaid làthaireach. Leis an staid inntinn seo, gheibhear an comas gus èirigh is dol seachad nan nithean corporra is inntinneach fhaicinn agus a thuigsinn, agus mar thoradh air a sin, ruigheachd nibbāna.

A’ Dùnadh air an t-Ochd-shlighe Uasal

Tha sinn a-nis air ar turas air an t-Ochd-shlighe Uasal, an t-Slighe a stiùireas gu dùsgadh agus saorsa bho dukkha. Tha gach pàirt dhen t-Slighe ceangailte gu dlùth ri chèile, a’ cruthachadh iomlanachd làidir agus eagarach.

Thòisich sinn ar turas tro Dhamma le Earrann na Gliocais (Sealladh Ceart agus Rùn Ceart), a stèidheas ar n-inntinn air fìrinn agus ciall. Lean sinn le Earrann a’ Ghiùlan Eitigich (Cainnt Chòir, Gnìomh Còir, Cosnadh Ceart), a thionndaidheas a’ ghiùlas seo gu gnìomh beòtha. Agus chrìochnaich sinn le Earrann a’ Chòmh-dhùnadh (Dìcheall Ceart, Mothachailne Cheart, Còmh-dhùnadh Ceart), a neartaicheas agus a stèidheas ar n-inntinn gus an fhìrinn fhaicinn gu soilleir.

Chan e sreath de cheumannan a th’ ann an Ochd-shlighe Uasal, ach iomlanachd a bu chòir a h-ionadachadh nar beatha làitheil. Le practaig agus dìcheall, thig na buadhan fhèin am follais: socair, sonas, dùsgadh, agus mu dheireadh thall, nibbāna.

☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️

  • 1
    lobha, dosa, moha a rèir a chèile
  • 2
    kāmacchanda, vyāpāda, thīnamiddha, uddhaccakukkucca, vicikicchā a rèir a chèile