Briog Èirigh an Lùib Chumhaichean – Paṭiccasamuppada airson na dà fhoirmle
Ùine
Anns na Suttā Tràtha1Ann am Beurla, Early Buddhist Texts (EBT) (5mh linn BCE), tha am foirmle air a taisbeanadh le prìomh fhòcas air èirigh fhulangtachd anns a’ mhionad làthaireach. Tha an ceangal ri ath-bhreith làn-thaobhach agus an làthair, ach chan e an aon mhìneachadh no an t-eagrachadh a th’ ann.
’S ann tron leasachadh air an Abhidhamma (3mh linn BCE+) a thòisich an t-eagrachadh ùineil. Tha na ceanglaichean air an sgrùdadh a thaobh ùine, a’ leagadh na h-ùidhe loidsigeach airson modal nan trì beathannan.
’S anns na Mìneachaidhean Clasaigeach (1mh-5mh linn CE) a tha modail ùineil nan trì beathannan air a stèidheachadh gu sònraichte is dearbhte le mìneachadairean, mar Buddhaghosa, agus thàinig e gu bhith na mhìneachadh ortadogsach ann am Bùdasachd Theravāda. Tha an clàr a leanas a’ sealltainn far a bheil gach cumha a’ nochdadh ann am modal mar sin:
| Beatha roimhe | Beatha làthaireach | Beatha ri teachd |
|
aineolas |
am fìoraiche |
am breith an seanachas am bàs am bròn an nuallan an fhulangas a’ mhì-thoil-inntinn an t-eu-dòchas = fulangtachd (dukkha) |
Is fheàrr leam taisbeanadh nan Suttā Tràtha, a tha na mìneachadh air èirigh fhulangtachd anns a’ mhionad, agus ‘s dòcha gur e an riochdachadh grafaigeach as fheàrr air Èirigh an Lùib Chumhaichean a tha sa chairt seo a chruthaich Mogok Sayadaw (ged a ghabh e a-steach modail nan trì beathannan!). Ged a feumas teagasg Èirigh an Lùib Chumhaichean a bhith sreathach, tha na h-obrachadh fìor nas sparragach agus, ma their mi e, nas eadar-cheangailte.
A chì sinn ann an foirmle Èirigh an Lùib Chumhaichean na prìomh chumhaichean a tha a’ leantainn gu èirigh a’ chumha a leanas. Mar eisimpleir, “le am faireachdainn mar chumha, thig a’ mhiann gu bith”, ach feumaidh miann èirigh cuideachd air sgàth aineolas, ged nach e am prìomh chumha a th’ ann. Tha mòran de dhràibhean eile den t-seòrsa “fo-chumhachail” ann2a bharrachd air na 12 cumha ann am paṭiccasamuppāda, tha 24 cumha eile air an àireamhachadh san Abhidhamma..
“Cumhachd Shònraichte3idapaccayatā“
Ann an Rohitassasutta (AN 4:45), thathar a’ faighneachd dhan Bhùda:
“A bheil e comasach, a Bhante, le siubhal ceann an t-saoghail fhaighinn a-mach no fhaicinn no ruighinn, an ceann far nach eil duine sam bith ga bhreith, ga sheanachas is ga bhàsachadh, ga dhol seachad is ga ath-bhreith?”
Fhreagair e:
“…far nach breithear, nach caithear, nach bàsaichear, nach tèid seachad, nach ath-bhreithear. Agus chan eil mi ag ràdh gun urrainn dhaibh le siubhal ceann an t-saoghail fhaighinn a-mach no fhaicinn no ruighinn. Agus chan eil mi, a charaid, ag ràdh gun urrainn duine crìoch a chur air fulangas gun cheann an t-saoghail a ruighinn. Ach, a charaid, tha mi anns a’ chorp aitheamh a dh’fhad seo, le comharrachadh agus inntinn, a’ gairm (1) an t-saoghail, (2) tùs an t-saoghail, (3) crìoch an t-saoghail, agus (4) an t-slighe a threòraicheas gu crìoch an t-saoghail.”
Cha robh Èirigh an Lùib Chumhaichean (paṭiccasamuppāda) a-riamh na prionnsapal coitcheann de chumhachd airson an t-saoghail mun chuairt4Cluinnear gu tric an abairt “eadar-cheangaltas nan uile rudan (interconnectedness of all things)”, a tha na beachd an ìre mhath ùr. Chan eil fianais sgrìobhte sam bith dhe seo anns an Tipiṭaka. Tha mi a’ tuigsinn gun deach am bun-bheachd seo a chruthachadh le an dàrna cuid an t-Urramach Hsing Yun no an t-Urramach Thích Nhất Hạnh anns na 1960an, agus ‘s dòcha gum bi a fhreumhan a’ bheachd ann an Èirigh an Lùib Chumhaichean., ach airson an t-saoghail a th’ annainn fhèin. Nuair a mìnichidh am Bùda Èirigh an Lùib Chumhaichean, canaidh e ris “cumhachd shònraichte”, no, na cumhaichean leis an èirigh fulangtachd (dukkha) nar “saoghal” – sinne.
Tha ceangal dìreach eadar “an saoghal” agus Èirigh an Lùib Chumhaichean rim faighinn ann an Lokasutta (SN 12:44):
“Agus dè, a mhanaich, tùs an t-saoghail? Leis an t-sùil agus na rudan fradhairc mar chumha, thig am fìosraiche na sùla gu bith. Thig co-thadhal bho thionndadh nan trì; le co-thadhal mar chumha, thig am faireachdainn; le am faireachdainn mar chumha, thig a’mhiann; leis a’ mhiann mar chumha, thig an greim; leis a’ ghreim mar chumha, thig a’ chruth-bhith; leis a’ chruth-bhith mar chumha, thig a’ bhreith; leis a’ bhreith mar chumha, thig an seanachas is am bàs, am bròn, an nuallan, an fhulangas, a’ mhì-thoil-inntinn agus an t-eu-dòchas. Seo, a mhanaich, tùs an t-saoghail.”
Leanadh e air adhart leis an aon mhìneachadh airson nan còig bunaitean mothaich eile, agus crìochnaichidh e an sutta leis an fhoirmle mu seach; ‘s e sin, nuair a thèid aon chumha seachad, thèid an cumha eisimeileach à bith, mar taigh-chàirtean.
Tha an teagasg seo na mhìneachadh mar a tha agus carson a thig fulangtachd (dukkha) gu bith. Ach a bharrachd air a sin, tha e a’ sealltainn nach èirigh dad idir gu fèin-obrachail, no nach tig dad gu bith às aonais cumha taiceil. Tha seo cudromach cuideachd. Dè cho tric sa tha sinn a’ smaoineachadh gu bheil gnìomh a rinn sinn fèin-ghluasadach, mar a’ bualadh mosgìoto. Gu dearbh, tha am pròiseas bho bhioradh gu bualadh a’ tachairt gu math luath, ach aig a’ bhunait tha an rùn fhathast ann, agus ga leantainn na foirmle seo.
Le eòlas agus tuigse air a’ chuairt chumhach seo, bidh e againn ri ceangal fhaicinn gu soilleir far a bheil feum againn air gearradh. ’S e an ceangal eadar faireachdainn is miann a tha ri gearradh. Gu sìmplidh, ’s e toradh gnìomh deònach (kamma) a chaidh a choileanadh roimhe a th’ anns an fhaireachdainn, agus ’s e roghainn chogais a th’ anns a’ mhiann; tha sinn a’ roghnachadh miann. Nuair a roghnacheas sinn miann (taṇhā), tha sinn gu h-èifeachdach a’ roghnachadh fulangais, oir tha fios againn gur e miann adhbhar na fulangtachd (dukkha)5S e an dàrna Fhìrinn Uasal an t-adhbhar (den fhulangtachd), agus ‘s e am miann (taṇhā) an t-adhbhar sin..
☸️ Gum faigh sinn uile saorsa bho dukkha ☸️